zondag 4 september 2011

Overigens...

Een van de grappigste dingen met woorden is het simpele herhalen ervan. Neem bijvoorbeeld ‘overigens’. Herhaal het een paar keer, soms snel, soms heel traag, dan weer gewoon. Je raakt na verloop van tijd de betekenis kwijt en hoort alleen de klank nog. Dan ga je je vast afvragen waarom dit woord dit woord is en waarom het betekent wat het doet. Elk woord zit natuurlijk zo in elkaar. Ik had het een tijdje met ‘boterham’. Vooral omdat de feitelijke betekenis ervan niet overeenkwam met wat ik in de ochtend at. Natuurlijk, als je dieper in de achtergronden van de taal duikt vind je vanzelf hoe woorden zijn ontstaan. Dat ze door de tijd heen van vorm en betekenis zijn veranderd om uiteindelijk bij ons woord aan te komen. Overigens. Mijn Dikke van Dale, de dikke vandalen, zegt dat het uit 1735 uit het Hoogduits komt, afgeleid van überigens. 1:Voor het overige wat de rest betreft. Maar dat überigens is natuurlijk ergens anders begonnen en die klank was er misschien al. 2: Trouwens.

En die klank is waar het om gaat bij bijvoorbeeld dichten. Of we het over de oude rijmende dichter of de moderne postmoderne soort hebben maakt niet uit. Dichters zijn mensen die de hele tijd in klank en betekenis denken. Ja, ook in betekenis. ‘Overigens’ heeft tenslotte het woord ‘Over’ in zich, daar valt mee te spelen. Het is dan niet de letterlijke betekenis waar het hier om gaat, maar een dichter kan de illusie bij de lezer oproepen dat als er overigens staat deze er ook over in kan lezen. Lewis Carrol, inderdaad van Alice in Wonderland, heeft zo’n wereldberoemd gedicht geschreven waarin elk woord leunt tegen een bekende betekenis, maar volkomen verkeerd is geschreven. Laatste regels: All mimsy were the borogoves / and the mome raths outgrabe. Voor ons Nederlanders is dit misschien te lastig, want wij zijn niet zo vreselijk bekend met al die Engelse klanken. Lucebert kan ook wat orakelen in klank: maar uit alles speelt een kruis / horror rosser racer ruis. Overigens zou hij alleen gebruik maken van zeer onbekende echt bestaande woorden. Het wordt helemaal grappig als je bedenkt dat onze verre voorouders niet meer dan gromden en gilden om te communiceren. Die grommen en gillen zijn uiteindelijk woorden, grammatica et cetera geworden.

Het is voor de dichter leuk om met klank te spelen, want deze staat vast, in tegenstelling tot betekenis, die fluctueert. Voor de lezer kan het een hele opgave zijn, maar die wordt vaak wel beloond. Herhaal het woord maar eens, herhaal die zin tot de betekenis verdwenen is en kijk dan naar het luchtige van klank en taal. Woorden zijn als sculpturen van lucht, vluchtig en eenmalig, maar iedereen kan er één maken. Bij het instuderen van een gedicht lees ik het heel snel en heel traag op. De klanken blijven hangen, de betekenis verdwijnt. Overigens veranderen de klanken van woorden natuurlijk wel. In onze leven is bijvoorbeeld de S in de Zaanstreek overgegaan in die van de Z en vice versa. Of Vize Verza, in het Saanz.



woordsuggestie Lieke Boss

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen