zondag 20 november 2011

Hemingways krassen

Ja, ik weet het, het klinkt pretentieus als je zegt Hemingway en Orwell te lezen. Ik lees ze inderdaad, maar vertel het niemand. Tenslotte wil ik niet pretentieus overkomen. Er is absoluut één ding dat elk beginnend schrijver in Nederland moet voorkomen en dat is anderen het idee geven dat ze pretentie hebben. Hemingway, zoals u vast weet, leefde vanaf 1899 tot 1961 en schreef voornamelijk boeken tussen de jaren twintig en vijftig. Hij had een avontuurlijk leven te midden van de twee wereldoorlogen. Orwell leefde een stuk korter, vanaf 1903 tot 1950. Ook hij was aanwezig in de Spaanse Burgeroorlog, maar kreeg geen Nobelprijs voor zijn oeuvre. Hij schreef wel 1984 en Animal Farm, twee boeken die nog steeds graag gelezen en geciteerd worden. Hemingway heeft met zijn spaarzame proza en strenge opvattingen enorme invloed gehad op de schrijvers die volgden. Orwell staat vooral bekend om zijn compassie met de armen en hardwerkende man/vrouw.

Wat mij opvalt als ik deze twee naast elkaar lees is dat ik Orwell plezieriger vind. Hij schrijft in prachtige ronde zinnen die soepel door mijn ogen lopen en sterke beelden oproepen. Het is telkens alsof ik een sappige kipfilet tot me neem, zo vol smaak, zo makkelijk te verteren en rijk. Maar niet te rijk. Geen overdrijven. Geen zweven. Nee, Orwell brengt ons precies daar op aarde waar we horen te zijn. Hemingway is een heel ander soort schrijver. Zijn achtergrond als journalist maakte dat hij neigde naar grote efficiëntie. Hij schreef dan ook vooral korte verhalen. Onder invloed van een aantal modernistische schrijvers als Elliott, Pound, Joyce, Dostojevsky en Proust begon hij te werken aan zijn stijl. Hij schraapte steeds meer weg en probeerde de diepere laag van het verhaal te impliceren door goed gekozen beelden. Het maakt dat ik zijn schrijfstijl soms een beetje krasserig en koud vindt. Hij haalt zijn literaire nagels over de klei van de geest en wat er overblijft lijkt meer op een sculptuur van Giacometti dan van Rodin.

Veel schrijvers volgen vanzelfsprekend in het voetspoor van Orwell. Zulk schrijven komt op ons natuurlijk over. Zijn afgetrainde warmte leent zich uitstekend voor het vertellen van inlevende verhalen. Niettemin heeft Hemingway de meeste invloed op de huidige schrijvers. Hij is bijvoorbeeld goed terug te vinden bij Grunberg. Net als Van der Rohe’s ‘Minder is meer’ door beeldende kunstenaars en masse werd overgenomen, lopen vele schrijvers en redacteurs nog steeds achter Hemingways minimalisme aan. Het is ze gebleken dat veel lezers graag weinig moeite doen en dat deze benadering ze het best bediend. Waar Hemingway zocht naar een manier om zich uit te drukken wordt van de moderne schrijver verlangd dat hij deze stijl kant en klaar in de boekenwinkel kan leggen. Elke franje aan de tekst maakt het tenslotte alleen maar moeilijker. Alleen lijkt de diepere laag die bij Hemingway impliciet aanwezig is te missen bij nieuwe schrijvers.

Schrijvers uit zijn tijd wilden meer dan alleen goede boeken maken. Pound, Elliott, Joyce, Giacometti, Picasso, noem maar op, ze wilden allemaal meer. Ze hadden de pretentie op wereldniveau te werken. Orwell wilde de wereld veranderen, Hemingway wilde het proza heruitvinden. Voor de kinderen van deze tijd moet dat maar vreemd lijken. Hun wordt geleerd vooral niet teveel van kunst te verwachten. Dat terwijl deze oude literatuur en schilderkunst nog steeds over de hele wereld wordt gelezen en gekeken en nog steeds veel invloed heeft.


Hemingways krassen
illustratie M. Ozymantra (naar een foto)

1 opmerking: