woensdag 26 september 2012

Het Stedelijk Museum – Tussen ambitie en praktijk


Niet veel mensen weten dat ik een jaartje suppoost ben geweest bij het Stedelijk Museum in Amsterdam. Het was één van mijn eerste baantjes nadat ik school had verlaten en heeft mijn liefde voor het gebouw en zijn kunst vergroot. Zo ben ik dankzij de overzichtstentoonstelling liefhebber van Arnulf Rainer geworden .. Na driehonderdduizend keer langs hetzelfde werk lopen kan iets echt onder je huid gaan zitten. Of het valt op hoe vreselijk en saai het is, of het tegengestelde. Daarom was de heropening van het Stedelijk voor mij gevuld met veel herinneringen en verwachtingen. Een museum voor zo lang sluiten, iets wat overigens maakte dat ik bijzonder vaak in het Haags Gemeentemuseum ben geweest, moet dan toch echt voor een goede reden zijn geweest. Wat de redenen voor de vertraging ook mogen zijn geweest. Al konden we dan een tijdje terecht in de prachtige locatie bij het Centraal Station.

Dit stuk gaat in ieder geval niet of nauwelijks over de geëxposeerde kunst. Tenslotte is smaak persoonlijk en bovendien hingen veel van de nu getoonde werken er ook voor de sluiting. Mensen die de kunst van het Stedelijk toen mooi of interessant vonden zullen niet teleurgesteld zijn. Waar het om gaat is die enorme badkuip waar zoveel over te doen was. Is het een toevoeging, is het een versterking, was het de moeite waard, of toch niet?

Hoewel de badkuip een prachtige vorm heeft en mooi met het oude gebouw is verbonden, krijgt het niet de ruimte op het Museumplein dat het nodig heeft. De Albert Heijn verbergt de ingang, vlak achter trekt de nieuwbouw van het Van Gogh erg veel aandacht, daarachter het Rijksmuseum en om de één of andere reden hebben ze de sculptuur van Richard Serra zo gezet dat deze bijna de punt van de kuip raakt, waardoor de ruimte nog meer wordt ingekrompen. Beetje claustrofoob zou zich behoorlijk ongemakkelijk kunnen voelen tussen zoveel ongelijksoortige bouwsels en indrukken. Het is goed te zien hoezeer Amsterdam eigenlijk te klein is voor dit soort initiatieven. In Parijs of Berlijn zou er aanzienlijk meer ademruimte zijn. Nu lijkt het de muur van een negentiende-eeuwse salon die helemaal dicht is geplamuurd met schilderijen.




Er stond een rij en dat was begrijpelijk. Ze moesten een beetje grip houden op het bezoekersaantal en bij de meeste grote musea zou er zodoende een rij staan. Natuurlijk is de gemiddelde Amsterdamse museumbezoeker daar niet van gediend. Regelmatig liep er iemand uit de rij om te vragen of het misschien anders kon, wat er aan de hand was, of er geen uitzondering kon worden gemaakt. Tja, bij Musee d’Orsay of Tate Gallery sta je ook rustig te wachten. Helaas bleek er meer aan de hand. Er zijn maar vier deuren, waarvan twee draaideuren, waarvan één in gebruik. Daarachter was het al stampvol en stond men haaks op de ingang te wachten voor een kaartje. Er is jammer genoeg geen aparte ingang voor Museumkaarthouders zoals bij het Van Gogh, of een machine zoals bij de Hermitage. Eenmaal het kaartje moest ik me door de wachtende rijen worstelen om bij het toegangspoortje te komen. Natuurlijk heb je daar minder last van op gewone dagen, maar toch strijdt het enigszins met de zelf uitgeroepen ambitie om een topmuseum te zijn. Dat zou niet alleen moeten worden afgemeten aan de hand van de kwaliteit van de kunst, maar schept ook de verwachting van een gestage grote en groeiende hoeveelheid bezoekers. Zeker bij blockbusters zal dit het museum opbreken en vragen over professionaliteit doen opwerpen. Even een leuke pluspunt: je kan OOK met een 2 euromunt de locker gebruiken. En die winkel is geweldig! Veel moeilijk te vinden boeken over kunst, filosofie en dan ook nog boeken gevuld met kunst! En je kan hem betreden zonder een kaartje te hoeven kopen. Daar zal je me vaak zien.

Het leek logisch leek om direct na het poortje, dat moeilijk openging omdat het kaartje eerst niet, en niet alleen bij mij, werd gelezen, door te lopen. Naar de Donald Judd en het portret van de koningin door Luc Tuymans. Maar, dwars als altijd, wilde ik eerst die badkuip van binnen bekijken. Dat bleek lastiger dan misschien nodig. Tussen de kaartjesverkoop en het restaurant, een trap naar beneden, langs de bekende bloemen van Warhol. Van daar de zo vaak genoemde roltrap waar menigeen van onder de indruk is. Eerste even beneden. Een expositieruimte in drieën verdeeld in het midden waar een brede gang om heen loopt. Als geheel indrukwekkend, maar de kunstwerken erin hebben zeker ruimte nodig. De gang is vol geplakt met enorme bijna onleesbare teksten van Barbara Kruger, bij nadere beschouwing citaten van bijvoorbeeld Barthes en Orwell. Ik hoorde een tiener tegen haar vriendin zeggen: vet cool, man, en dacht ook zoiets, maar dan anders. Het Stedelijk is daar altijd goed in, dat monumentale bijna megalomane formele. Je krijgt het gevoel in een kunstwerk te staan dat volledig boven je uitstijgt waardoor er een prettige desoriëntatie ontstaat. Dat de tekst nauwelijks was te lezen deed er aldus weinig toe. Dat het indruk maakt op tieners spreekt voor zich. Kunst voor de massa? Bijna. Zo overweldigend als een billboard.

Op de achtergrond het portret van de koningin door Luc Tuymans. 
Prachtig, maar ze kijkt nogal vreemd van ons weg.





Ik maakte me zorgen. Was dit waarvoor ik acht jaar had gewacht? Een enorme ruimte waar bijna niks in stond of gebeurde, met kunst die me nauwelijks echt raakte? Maar dat is smaak. Er zijn er vast genoeg die er helemaal opgewonden van worden. Ik vond bijvoorbeeld de Sigmar Polke monochromen geweldig. Maar toch, erg veel ruimte, ja, voor erg weinig. Ik kreeg niet het gevoel dat ze hier iets van hun opslag hadden neergezet. Dit leken allemaal aankopen van de laatste paar jaar. Eindelijk was het tijd voor de fameuze roltrap. Inderdaad een prettige ervaring, maar niet meer dan dat. De roltrap aan het Pompidou doet ook altijd weer iets nieuws en dan heb je het uitzicht over Parijs. Misschien niet zo subliem in zichzelf gekeerd als deze trap, misschien wat romantisch en sentimenteel, zelfs als ze er kunstwerken aan verbinden, maar toch.


De badkuip zelf bestaat blijkbaar uit twee verdiepingen die ruim van opzet zijn, met veelal nieuw werk. Ik liep er uiteindelijk enigszins teleurgesteld uit. Wat zo massief aan de buitenkant leek, bleek heel normaal van binnen. Nou is het dat ik van normale museummuren houd, wit en vierkant, dus zo teleurgesteld was ik niet. Maar was daar die badkuipvorm voor nodig? Een moment werd er echt gebruik gemaakt van de vorm, bij een kunstwerk van Suchan Kinoshita. Het is te hopen dat dit vaker gebeurt. Vandaar uit was ik al snel in het oude gebouw, met al die oude vertrouwde vrienden. Barnett Newman en Robert Ryman, maar langzaamaan ook andere, onbekendere Stedelijkbewoners. Een prachtige Daan Golden, een bijzonder ding van Cosima von Bonan. Weer een restaurant. Weer een restaurant? Waarom twee restaurants? Zo groot is de plek toch niet? De meest prettige verrassing was beneden bij de ingang. Breitner, die hier hoort, maar die ik nooit eerder hier had gezien. Een prachtige ruimte vol met Cobra, mooi overgaand via Jorn naar Dubuffet en mijn favoriet van Matta en nog meer. Heerlijk om Cobra zo bij elkaar te zien. Een goed eerbetoon en overduidelijk nog een vitale kunststroming. Als dit het gevolg is van de uitbreiding dan ben ik fan. Laat die megalomane objecten en dingen daar maar staan. Geef  hier ruimte aan de oude modernistische meesters! Degene die nog echte barrières moesten breken.


Constant Nieuwenhuis - Een held van me, en dit werkje
 is ook nog eens heel bijzonder, fragiel en schoon!


Was het de acht jaar wachten waard? Heb ik gewacht? Natuurlijk niet echt, maar ik miste mijn wekelijkse dosis kunst. Er zat me wel iets anders dwars. Het oude gebouw had een andere ingang en je merkt dat de looprichting daardoor nogal verwarrend en onoverzichtelijk is. De bekende trap waar ik ooit Harry Mulisch op heb zien stijgen, na achter zijn terloops met een grande gebaar afgeworpen jas te springen, is  grotendeels functieloos. De ruimtes op de helft zijn verdwenen, de statigheid is ontnomen. Misschien nog een kleine operatie in het mortel en dat bijstellen? En misschien die design eindelijk eens afstoten? Het heeft behoefte aan een eigen museum en ik heb weinig behoefte aan design in een kunstmuseum, hoe aantrekkelijk het ook is. Want juist die aantrekkelijkheid stoot me af. Kunst hoort meer te wringen dan te bekoren. Het heeft geen nut en is juist daarom zo belangrijk. En Grayson Perry hoort niet bij design. Punt.

Waar ik nog op hoop, en dat is onder mijn andere pet als kunstschilder, dat het Stedelijk weer wat meer gaat fungeren als registrator van de Amsterdamse kunstwereld, zoals de door henzelf zo vereerde Sandberg deed. Dus niet alleen kijken op kunst- en Rijksacademies, maar verder, dieper in de krochten, zodat iedereen een gelijke kans heeft.

Het is natuurlijk makkelijk achteraf met kritiek te komen. Uiteindelijk ben ik zeer blij dat de tent weer open is en wen ik ook wel aan de nieuwigheid en zijn beperkingen. Het Stedelijk is te lang dicht geweest om er niet licht euforisch over te zijn. Misschien is de uitgelatenheid van rond de opening wat overdreven. Het is namelijk een beetje als de terugkomst van een goede oude vriend die een nieuw huis heeft gekocht waarvan de bel het niet goed doet en waar alles, meubels en inwoners, nog zijn plaats moet vinden.

Ik liep per ongeluk binnen bij het omwisselen van de band. 
De ruimte was zonder projectie ook boeiend.

 Sigmar Polke - Heb ik ooit een overzichtstentoonstelling van gezien
 in Hamburg, maar niet genoeg waarde aan gehecht. Prettige, luchtige kunstenaar



Suchan Kinoshita - Suchkino (2012)
De enige plek waar gebruik wordt gemaakt van de vorm van de badkuip. 
Of is dat zo?


Doorkijkjes.

Cosima von Bonin - When ardour is replaced by ennui (2006)

Een hele oude vriend: Jeff Koons

Megalomaan, monumentaal, formeel.

Naar de oude trap.

Nog een restaurant?

Een rijtje voor The beanery.
Zelfs een museumkaart geeft hier geen voorrang!


Een prachtige nieuwe vriend: Daan van Golden.



Boeddha in reflectieve bui, Nam June Paik, vriend :)

Simone Forti - Angel (1975-1977)
Geweldig ding, nieuwe aankoop. 
Blijft de vraag waarom we niet vaker zulke kunst zien.
Een klein jongetje was zo blij toen ik liet zien
 dat het te fotograferen is :)


Natuurlijk vergeet ik weer dat een filmpje niet zo makkelijk is recht te zetten als een foto.


Ye goode aulde Lucio Fontana.

Akira Kanayama - Ballon (1957)

Kinderlijk flauwe poging tot punk-kunst van Erik van Lieshout.
Pim Fortuijn dissen in het Stedelijk Museum. Beetje dubbelop.
Kan hij beter opsturen naar geenstijl.nl.
Daar zou het effect hebben. Had qua aankoop niet gehoeven.

Paul Mccarthy die zich weer eens kunstelijk vermaakt. En ons ook.

 Goed, ik heb niks op met design in het Stedelijk, maar 
dit pikte mijn oog toch en, tja, is bijzonder. 
Kon alleen niet de naam van de maker vinden.

 Het is zeker bijzonder om buiten het originele museum binnen te zitten.

7 opmerkingen:

  1. Wow, tof stuk!!! Maakt nog nieuwsgieriger om stedelijk snel eens met eigen ogen te bekijken,hoewel al dat wachten (zelfs met museumjaarkaart dus blijkbaar) mij niet heel aantrekkelijk lijkt. Hopelijk is dat allemaal nog nieuwigheid en zijn het vooral ook wat kinderziektes waar ze nog over heen zullen groeien. Uiteraard hoop ik dat je ook nog steeds graag het Haags Gemeentemuseum komt bezoeken, om meerdere redenen ;-)

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Oh....bovenstaande reactie is van mijn!! Niet anoniem! X Gio

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Moet me er nu ook maar eens heenschoppen. Verheug me op de dubuffet.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Er hangen er enkele, mijn beste en de manier waarop ze zijn gecombineerd met ander werk van vergelijkbare schilders maakt het best wel yummy :)

    BeantwoordenVerwijderen
  5. maar yummy met een flauw smaakje? ik zal sm ns uitgebreid de kans moeten geven....d 1x keer vond ik het tamelijk ouderwets.....dus nog een keer gaan....met de tekst van ozymantra in de handen (maar t schilderij van
    Tuymans vond ik niks en niet alleen omdat ik Tuymans zijn werk niets
    aan vind)

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Nee, dat stukje yummy met een goed smaakje :) En Tuymans, ach, smaken verschillen, zullen we maar zeggen.

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Even nog een leuk linkje naar Grayson Perry: http://www.dezeen.com/2012/10/02/a-house-for-essex-by-fat-and-grayson-perry/

    BeantwoordenVerwijderen