vrijdag 8 februari 2013

Chinees Nieuwjaar 2013

Het zou niemand moeten verrassen dat bijgeloof nog steeds voet heeft in de wereld. Astrologie is daar een aspect van. Dat de sterren directe invloed op ons leven uitoefenen wordt door veel mensen als onzin beschouwd en zeker wetenschappers zullen het met succes aanvechten. Er zijn geen redelijke gronden om te geloven in wat dan ook en zeker niet in sterrenbeelden. De reden dat er nog steeds mensen zijn die geloven in sterrenbeelden, is mogelijk omdat we niet een door rede gestuurd wezen zijn. Neem bijvoorbeeld de liefde voor het koningshuis. De rede is maar één van de mogelijkheden waarmee we de wereld tegemoet treden. Veel mensen beschikken niet eens over de juiste capaciteiten om vanuit de rede naar de wereld te kijken. Zij leven naar hun gevoel, emotie, instinct, overtuiging, verlangen. Het geeft aan een gedeelde wereld een ongedeelde kleur.
Er is vast en zeker een objectieve werkelijkheid die onomstotelijk hetzelfde blijft voor ieder mens. Ik zeg altijd maar, als ik je een klap geef, voel je dat, al wil je nog zo hard geloven dat pijn een subjectieve ervaring is. Niettemin wordt diezelfde klap door iedereen weer als anders ervaren en lang niet altijd in alle redelijkheid.

Een astrologisch systeem als van de Chinezen is niet van de ene op de andere dag verzonnen. Zoals gelezen op wikipedia (iedereen kan het opzoeken, mooi toch?) is het ontwikkeld gedurende zo’n duizend jaar. De duizend jaar voor Christus. De Europese astrologie is van nog oudere afkomst, uit Mesopotamië. Inderdaad, uit Irak en omstreken. Dat iets zo oud is en er zo lang aan is gewerkt is natuurlijk geen garantie voor de waarde ervan. Dokters dachten ook vele eeuwen dat bloedzuigers het antwoord waren op elke soort ziekte. Grappig genoeg hadden ze op een bepaalde manier gelijk: onze ziektes transporteren zich vaak via het bloed. Maar astrologie gaat over iets waar dokters noch wetenschappers echt iets mee aan kunnen: karakter, gevoel, toekomst. De wetenschap heeft allerlei feiten opgedregd die wat deze zaken betreft waar zijn, of waarschijnlijker zijn, maar ze kan de gewone mens, ongewend aan wetenschappelijk denken, nauwelijks soelaas geven.
Er zit geen oplossing in dit soort wetenschappelijk denken, hoogstens een analyse. En juist dat in stukken delen maakt de meeste mensen bang, want ze zien zich als een geheel en de wetenschap vertelt hen dat ze dat niet zijn, dat ze een verzameling van problemen en oplossingen zijn. Astrologie springt aardig in dit gat, gecombineerd met vrij degelijk psychologisch inzicht. De mens wordt misschien in twaalf verschillende groepen verdeeld (zowel in Europa als in China), en er worden ook daarin onderverdelingen gemaakt, maar vanuit die modellen probeert astrologie een beschrijving van de gehele persoon te maken. Het is nog steeds een model en de werkelijkheid van het diertje is ongetwijfeld anders, maar het geeft de mensen een duidelijk beeld van wie of wat ze zijn of kunnen zijn. Is iets onzin als het werkt voor een individu?
Hier zitten we op het scherp van de snede. Wetenschap wil graag alles onderzoeken en bewijzen, maar schiet regelmatig tekort in gegronde oordelen over de psychologie van het individu of een cultuur. Zo’n beetje alle alfawetenschappen zijn op het moment in de verdrukking. De wetenschappelijke benadering die ze lenen van bijvoorbeeld natuurkunde en wiskunde schiet regelmatig tekort. Je hoort mensen wat vaak zeggen: duh, dat wisten we al, komen ze daar nou pas achter? En met recht gaan we twijfelen aan de waarde van de wetenschap. Niet met recht als het om de harde variant gaat, om archeologie, fysica, noem maar op, maar om de wetenschap die probeert ons gevoel in formules te vatten. Dat neurologie veel kan vertellen over wat er in onze hersenen feitelijk gebeurt is prettig en handig, maar als iemand daar de conclusie uit trekt dat er geen vrije wil bestaat, dan zie je al snel de barsten. Misschien is dat wetenschappelijk wel zo, maar in de maatschappij is dat een onhandelbaar uitgangspunt. Zonder vrije wil zijn we werkelijk niet meer dan beesten. En al hebben enkelen een dermate cynisch beeld van de mensheid, ook dit is een onwerkbare situatie. Wat de wetenschap ook moge beweren, de mens is meer dan de som der delen. Bescheidenheid in deze siert de wetenschapper.
Zoals ik het zie bestaan er op zijn minst twee gebieden van interesse in dit verhaal: de wetenschappelijke, feitelijke observatie en de menselijke, culturele, gevoelswereld van de groep. Dan heb ik het nog niet eens over een derde gebied: het individu. Daarover een andere keer meer. Die twee gebieden, de wetenschappelijke en culturele, raken elkaar vaak, maar zouden zich zoveel mogelijk moeten weerhouden van oordelen over elkaar. De wetenschap is niet gebaat bij een God die alles heeft geschapen, maar er zijn vele gelovigen die niet gebaat zijn bij een wetenschappelijk bewezen God. Hun geloof is precies dat: een geloof. Misschien heeft de mens geen vrije wil zoals die door de wetenschap kan worden bewezen, maar de mens zelf is zeer gebaat bij een vrije wil, anders houdt het hele justitiële systeem op met bestaan. Wetenschappelijk gezien klopt er geen hout van astrologische oordelen, maar zolang het goed werkt voor de groep en het individu is er geen reden voor hen om het te laten.
En nu komen we aan bij een nieuwe nieuwjaarsviering, die van het Chinese Nieuwjaar. Net zo onzinnig in feite als  de Westerse nieuwjaarsviering. Een afspraak binnen een groep gebaseerd op schijnbaar volkomen willekeurige gronden. Maar er zit toch een addertje in het gras. We kunnen veel zeggen over astrologie, maar het is verre van willekeurig. Het is een door de vele eeuwen heen beargumenteerd, beschreven, bedacht, samengesteld en aangepunt systeem dat zegt een harde grond te hebben in de beweging van de planeten en sterren. Van die beweging weten we ondertussen heel veel en ondanks dat er variatie in zit, blijkt ze behoorlijk voorspelbaar. Astrologie is een systeem, irrationeel, maar doordacht en door getimmert. Er zit meer rationaliteit achter het Chinese Nieuwjaar dan achter ons nieuwjaar. Maakt dat alles Chinese astrologie plotseling waar? Naar wetenschappelijke uitgangspunten natuurlijk niet. Maar is de wetenschap werkelijk de enige manier waarop we naar ons leven kunnen kijken? Natuurlijk laat ik liever niemand dan een dokter, een wetenschappelijk opgeleide dokter, in mijn lichaam snijden. Als hij of zij er maar gevoel voor heeft.


Het jaar van de slang

1 opmerking:

  1. Goed stukje, Marcel. De 'harde' wetenschap kan niet alles verklaren, en stoot soms zijn neus. Mensen willen toch verklaringen, en proberen die steeds vaker in astrologie en andere spirituele zaken te vinden. Groet, Ariel

    En ha! ik ben een slang.

    BeantwoordenVerwijderen