vrijdag 27 september 2013

Nostalgieporno



Even een makkelijke definitie? Het gaat hier niet over porno met mannen, vrouwen, dieren, brandweerladders of iets anders dat met seks te maken heeft. Al zal een tocht op internet je feilloos naar sekssites brengen waar het gaat om die jarenvijftigkwaliteitsjarretellen-en-pushupbh’s, of dat mooie Parijs van de jaren twintig en hun dames van lichte zeden. Nee, dit gaat over literatuur en in het verlengde daarvan het opgeilende verlangen in een betere vroegere tijd te leven. Zullen we maar zeggen: de allesoverheersende verheerlijking van de Gouwe Ouwe Tijd?

Directe aanleiding vormt de poster voor een boek van Lieneke Dijkzeul, Achterstallig Geluk, met als wervende tekstje “Ontroerende roman over een breekbare jeugd in de jaren vijftig”. Het viel me plotseling op dat de ontwerpers en uitgevers blijkbaar een markt zien voor dat soort sentimenten. Zoals u misschien weet zijn boeken in Nederland nou eenmaal niet goedkoop vanwege de vaste boekenprijs, dus elk boek dat wordt gepubliceerd vereist een ware investering in geld en tijd door de lezer. Vervolgens herinnerde ik mij natuurlijk het enorme succes dat zowel Franca Treur, met Dorsvloer Vol Confetti, en Jan Siebelink, met Knielend Op Een Bed Van Violen, hadden. Zou er hier sprake zijn van een nieuwe stroming binnen literatuurland of ben ik een algemene culturele tendens op het spoor? Hebben heden en toekomst in de ogen van deze lezers afgedaan?

Nou weet ik wel dat Treur en Siebelink niet te vergelijken zijn met mevrouw Dijkzeul. Zij zijn ook eerder voorbeelden van wat je Nieuwe Religieuzen kan noemen: schrijvers die respectvol afstand doen van de georganiseerde religie, integendeel tot hoe Hermans en ’t Hart hiermee omgingen. Hun insteek is dat geloven op zich niet fout is, maar dat de vorm waarin schade kan toebrengen. Er spreekt een zekere mate van verering uit. Ook is het zo dat Treur een recente tijd beschrijft waarin een kleine groep mensen vast heeft gehouden aan een archaïsche opvatting van het geloof. Niettemin lijken alle drie de schrijvers genoeg aanknopingspunten te bieden aan de lezer om zich te verlustigen in het betere van vroeger, bij voorkeur van de Jaren Vijftig.

Heel kek gevonden, toch, dat Nostalgieporno? Het voelt wel goed om labels te geven, om wat ongeorganiseerd is vorm te geven. Dat is tenslotte een typisch menselijke eigenschap geboren op de jachtvelden van onze prehistorische voorouders. Om te overleven moest je roofdieren van prooidieren leren onderscheiden. In de moderne maatschappij lijkt het zeker net zo belangrijk, al was het maar om zin van onzin te onderscheiden. Het mooie van labels is dat we hele stapels boeken en aanhangende schrijvers opzij kunnen zetten en niet meer hoeven te lezen. Dat scheelt tijd. Met een label vertellen we ook wat we leuk en niet leuk vinden, waar we denken goed in te zijn en in wat niet.

Het is natuurlijk aan iedereen om de labels te negeren. Mocht u geilen op beschrijvingen van de huiselijke Jaren Vijftig zal mevrouw Dijkzeul (whatsinaname) u mogelijk bekoren. Volgens het aanplakbiljet van de uitgeverij is dit tenslotte het geval. Ik weet echter niet wat er in het boek staat, want hun labeltje plaatst het automatisch buiten mijn interessegebied. Ik zwijmel liever in bijvoorbeeld de Klassieken dan in de Jaren Vijftig. Ieder zijn smaak. Uiteindelijk leer ik graag van mijn literatuur en voor het onbezoldigde vermaak heb ik tv-series zoals SHIELD. Voor mij is literatuur niet een soort van snoepje dat beantwoordt aan de smaak van iedere lezer.


Nostalgieporno
Illustratie M. Ozymantra

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen