Ozymantra speelt

Nirvana in Parijs

2012-01-26T02:13:00.000-08:00

Omdat Maarten een vriend van me was en bovendien in dezelfde klas zat gaf ik nooit echt toe enigszins verliefd op hem te zijn. Misschien is verliefd wel een te groot woord. Aangetrokken, ja, dat heeft een betere klank. Dat ik enkel op meisjes wilde vallen speelde misschien mee in de ontkenning. Dat ik overigens maar geen meisje kon krijgen ook wel. Misschien was ik daardoor tragisch onzeker over mijn seksualiteit.

Onze klas was een paar dagen in Parijs en die dag in het Musee D’Orsay. We hadden genoten. Althans, Maarten en ik hadden genoten. Ik weet nog dat een aantal meiden het alleen maar over televisie hadden, dat twee andere vrienden de hele tijd in het café zaten en dat een ander boven bij de beelden foto’s van de stad maakte. Wat de rest deed wist ik niet.

Toen we klaar waren met het avondeten, in een restaurantje niet ver van het hotel waar de mandjes donkere wijn aan een balustrade vol tafeltjes hingen en Parijzenaren in witte overhemden en plooiende rokjes druk oreerden, gingen mijn vriend en ik niet met de klas terug naar de hotelkamers. We ontsnapten en kochten een fles wijn in het winkeltje tegenover het hotel. De verkoper werd bijna bedolven door plastic flesjes mineraalwater in allerlei smaken, zelfs in perzik, en door kranten vol van die exotische taal waar ik nauwelijks een woord van sprak. Maarten had Frans geleerd dankzij Comte de Lautréamont en Rimbaud. Er zat een fascinerende wrat aan de zijkant van zijn neusbrug van de verkoper waar een pluk haar uit stak. Ik gruwde van oneffenheden op huid en vroeg me af waarom hij deze liet zitten. Elk wratje en wondje, elke bobbel en onregelmatigheid op mijn lichaam, krabde ik tot deze weg was, een subtiel litteken achterlatend.

We hadden geen kurkentrekker en moesten de kurk de fles indrukken. Dat ging niet makkelijk. Maar dit was Parijs en in Parijs dronk men wijn. Bittere, zware wijn. Met de drank gewikkeld in een supermarkttas liepen we door de stad.

We waren als twee heldere lichten in de nacht, helderder dan alarmpijlen, geelwit brandend van het kunnen en het moeten, geen oog voor de rest, geen oor voor een ander dan de ander. We praatten. Over kunst. Over leven. Over het doel van kunst in het leven, in ons leven. Hij droeg een overhemd van zacht linnen, geruit als een Schotse kilt, in oker, groen en oranje. Ik droeg een zwart shirt en kaki corduroy broek. Onze gympen schoven geluidloos over de tegels van de Franse hoofdstad. Ik weet het, we hadden het over andere dingen moeten hebben. Vrouwen, auto’s of voetbal. Geld! Actie! Sport! Zoals gezonde mannen betaamt. Maar dat hield ons niet bezig. Nou ja, vrouwen natuurlijk wel, maar we waren nog steeds niet in staat een meisje aan ons te binden. In plaats van dat we ons daarvoor schaamden praatten we over de mislukte lang gekoesterde stille liefde en hoe dit koesteren ons uiteindelijk ten goede zou komen. We droomden, maar niet over iets dat we dachten te kunnen bereiken.
‘Het geeft ook eigenlijk zo weinig,’ zei ik. ‘Uiteindelijk stopt alles met draaien, zelfs de aarde.’ Maarten knikte bedachtzaam en keek om zich heen, naar de etalageruiten waarin onze lichamen werden gespiegeld.
‘Misschien moet ik het haar zeggen, vind je niet? Ik weet het niet,’ zei hij.
‘Zou het zo vreselijk zijn om te zien hoe de zon opzwelt en de aarde opvreet? Een rozerode bal aan de horizon die alsmaar groter wordt en de dagen steeds verder oprekt.’ Ik keek hem aan, maar hij keek voor zich uit. ‘Ik weet het niet….’ Ik keek omhoog en zwijmelde van het idee. Niets zou zo geweldig zijn… Waarom moesten we doodgaan en de kans op dat uitzicht missen?

Ik viel niet op hem omdat hij zo knap was, maar omdat hij zo ontspannen bewoog en soms plotseling iets floot, iets klassieks dat ik niet herkende. Soms begon hij zomaar te zingen. Iets van Neil Young of The Byrds. Zijn ziel was nauwelijks door de hunkering naar liefde aangetast.
‘Niks is ooit voor niks, Peter. Alles heeft een reden, ik weet het zeker.’ Ik knikte ja, maar huilde van binnen. Ik was zo bang dat hij gelijk had.

We wisten niet waar we waren toen de rennende mensen ons passeerden. Rechts voor ons lag een park. De weg was breed en ik kon niet goed uitmaken hoe het verkeer hoorde te gaan. Veel taxi’s, maar geen stopte er voor ons. Niet dat we daar om vroegen. Links was een metro met boven de ingang een krullende bronzen plantvorm en het woord Metropolitan. Ik wilde eigenlijk even stil staan om dit stukje authentiek Parijs dat we zo goed van onze boeken kenden in mij op te nemen, maar hij lette niet op. Hij keek naar de mensen en ik keek maar mee. We wandelden en keken naar de rennende mensen die bijna allemaal van Algerijnse of in ieder geval Noord-Afrikaanse afkomst waren. Gekleed in shirtjes met felle reclameboodschappen schreeuwden ze uit woede, maar ik kon de wanhoop horen. Ze waren ook maar alleen op deze wereld, zei ik tegen Maarten.
‘Ja, ze zijn bang voor het onbekende en weten geen andere manier dan geweld om ermee om te gaan.’ Ik riep geestdriftig ja ja ja! Maarten begreep mij! Het was zo’n plezier dat juist hij mij begreep!
‘Precies, ja, ze kunnen niet anders! Als ze maar even een stapje terug zouden nemen, als ze even zouden stoppen met rennen, dan zouden ze de angst in hun ogen herkennen.’
‘Ja! Alles dat ze nodig hebben is iemand die tussen hen in gaat staan, iemand die ze afleidt en een alternatief biedt. Het is stom om elkaar zo te haten.’
‘Wandelen is veel beter voor een rustige blik op de wereld.’ We kuierden verder. De jongeren om ons heen gilden het uit, maar het was niet te horen of het in Frans of Arabisch was. Op zulke momenten versmelten alle talen tot een enkele kreet. Wij waren ook opgewonden, maar dan van ons gelijk hebben, van ons elkaar herkennen. Wij zagen hier geen vijanden.

Ik wilde hem niet als vriendje. Stel je voor dat ik ook homo zou zijn. Zo saai. Iedereen was tegenwoordig homo. Ik wist niet wat het betekende om man te zijn, dus om van mannen te houden was een goede invulling van dat gevoel. Maar ik wilde hem aanraken. Ik wilde hem omhelzen en was daar niet voor uitgerust. Mijn opvoeding had de stap naar intimiteit gemist. Mijn ouders hadden me zover ik kon herinneren nooit omhelst.

Maarten wist het zeker, we hoefden ons enkel tussen hen in te plaatsen. Maarten straalde helemaal van de mogelijkheid om vrede te stichten en vuurde mij aan plaats te nemen tussen de vechtende partijen. Ik volgde gehoorzaam, vervuld van een zelden gevoeld optimisme. Natuurlijk gaat de wereld ten onder, maar laten we alsjeblieft in vrede leven. Dat was toch het enige wat we nodig hadden? De wilde mannen om ons heen trokken zich er niks van aan. Natuurlijk niet, dacht ik even en bestrafte me omdat ik hiermee ongeloof in ons gedeelde weten erkende. De wilde mannen waren intiem met elkaar als maden met de dood. Ze weken uiteen voor ons als golven voor een pier om achter ons weer tegen elkaar te klappen. Wonderwel werden wij niet in het geschreeuw betrokken. Het was alsof we gehuld waren in een onzichtbaar krachtveld.

Ze veranderden van richting. Althans, ze liepen niet meer in de richting die wij namen. Niet dat wij echt ergens naartoe gingen. Het was een dronken wandelen op zoek naar de goden van genot & avontuur. Het was een volgen van de woorden die dribbelden langs de palen van verstand & gevoel.

Plotseling was er nog maar één schreeuw te horen en die trok heel andere mensen aan dan zij die renden. Sterker, de ruziënde jongeren schoten allemaal een andere kant op, als kringen water die ontsnapten aan een steen. Wij gingen naar waar de steen was neergekomen, zij het dat ons praten gewoon doorging. Het praten van de daar verzamelde Fransen draaide als een kolkend geraas in staccato alarmfase.
‘Ik kan het me maar moeilijk voorstellen dat mensen zo zijn,’ zei Maarten.
‘Ja, als je ziet hoeveel we hebben, hoeveel kansen iedereen heeft, dan is het toch moeilijk te begrijpen.’
‘Kijk hier bijvoorbeeld,’ en we keken allebei, zonder werkelijk te zien.

Ik weet dat ik enkel voor mezelf kan spreken, maar ik geloof dat we niet goed begrepen wat er daar was gebeurd. Het moment dat we het wit van het vlees zagen met daarop het bloed als een kruipende kreeft in traag kokend water trok ik bleek weg. Het duizelde me. Het voelde alsof ik op het puntje van een hoge toren stond. Zo’n prachtig geornamenteerde Gotische kerktoren prangend in de hemel als een gil om God. Op maar één been, zelfs maar op de puntjes van mijn tenen als een balletdanser die met de engelen van de zwaartekracht een stuk uitvoerde. De kennis van wat daar was gebeurd sloeg met kracht toe. Een diepzeebom die mijn brein uit elkaar deed spatten en de binnenkant van mijn schedel bevuilde. Maar ik praatte door, ik bleef terloops en hij ook. Een gevoelig mens als Maarten zou eigenlijk niet blootgesteld moeten worden aan zo’n uitzicht. Ik voelde de behoefte als een oudere broer om hem te beschermen. Misschien was dat de reden van ons doorpraten. We weefden een schild van woorden en begrippen tegen de buitenwereld die we nauwelijks begrepen. Een krachtveld tegen de geesten van verval.
‘Oh, shit man, shit,’ zei hij, ‘zie je dat?’ Ik wilde niet dat hij het zag, maar ook niet de enige zijn met die herinnering. Ik moest hem beschermen, maar wilde iets hebben om over te praten. Tussen die jongens hadden wij gestaan! Maar ik zei dit niet tegen hem. Ik dacht altijd dat ik de dood beter kende dan hij, want mijn vader was aan kanker overleden en ik had nog enkel mijn oma’s. Later begreep ik dat zijn ziekte hem de dood te zeer had doen bevrienden.

De uitroepen van verwondering, afgrijzen en paniek in de vreemde taal, zo melodieus of het nou om politiek, liefde of aardappelen ging, gingen allemaal aan me voorbij. Maarten vroeg één van hen wat er was gebeurd, maar ik wist het antwoord. We hadden niet goed opgelet. We gingen wel tussen hen staan, maar waren achteloos. De hele wereld was achteloos. We hadden het kunnen voorkomen, maar omdat we zo met onszelf bezig waren zagen we het niet. Het mes lag iets verderop bij een putdeksel. Ik gruwde ervan en raapte het op. Niemand hoefde dit metaal nog te zien. Ik zou het bewaren als gedenkteken aan onze achteloosheid.

We zaten bij Fontaine des Innocents op steen dat een ronding vormde en bankjes. Overal lagen uitgetrapte en weggeschoten sigarettenpeuken. Bekertjes waren verplettert in de hoek gemoffeld, in felle kleuren schreeuwend om aandacht. Naast een vuilnisbak lag een week geworden zak met aangevreten patat en klodders glanzende mayonaise. De fontein klaterde van water dat door machines werd opgepompt en afgevoerd, telkens pogende de wolken te bereiken. Maarten vond het vreselijk.
‘In een stad kan toch niemand rust vinden,’ vroeg Maarten. Hij kwam uit een van die kleine dorpen rond het IJselmeer, waar het altijd zonnig was en de vlucht van wolken de meest spectaculaire gebeurtenis vormden. Daar lagen dorpjes waar men de fiets van het slot kon laten als men naar de bakker ging. Dorpjes waar vrouwen in lange rokken liepen en mannen opkeken van de witte huid daaronder. Dorpjes die elk jaar een kermis organiseerden welke onvermijdelijk tot vechtpartijen leidde tussen de jeugd van de verschillende dorpjes, maar waar men de rest van het jaar geen problemen mee had. Dorpjes waar de jeugd coke snoof om de verveling te verdrijven. Problemen, dat was iets van de grote stad. Hoelang Maarten ook op een school in de stad zou zitten, die dorpjes zouden zijn ziel nooit meer verlaten. Ik kwam uit een buitenwijk en voelde me hier helemaal thuis.
‘Je kan de stad ook zien als een grote vieze baarmoeder die veiligheid geeft,’ zei ik, ‘en ons verzorgt. Er is hier weinig ruimte voor de grote machten van het weer en de chaos. Dit is de mensenwereld.’

Ik had nog wat wiet over, maar geen vloeipapier. Eerder op de avond had een Parijzenaar ons een sigaret gegeven. Zo ging dat in deze stad. Als iemand je vroeg om een sigaret en je had deze dan gaf je die. Een echte rokersstad. Ik vond roken vies en Maarten ook, maar drugs zoals wiet en hasj vonden we lekker en bovendien noodzakelijk. Zonder drugs voelden we ons geen kunstenaars. Zonder drugs waren we net als de rest van onze klasgenoten: heel vlijtig op weg naar een nuttig bestaan als vormgever of zoiets. We wilden de hele wereld, niet maar een stukje. Als je geen vloeipapier had werd het maken van een joint lastig, maar niet onmogelijk. Ik wreef de sigaret tussen mijn vingers tot alle tabak en de filter eruit waren. Daarna voegde ik een zelfgemaakte filter in van een kartonnetje gescheurd van een sigarettendoosje. Ik korrelde de wiet, mengde deze met de tabak en deed alles terug in de sigaret. Het leek zo net op alle andere sigaretten. Terwijl ik dit deed praatten we natuurlijk gewoon door. Rollen was niet iets waar ik erg op hoefde te concentreren.

Maartens lippen waren donker van de wijn. Ik voelde mijn droge lippen. Hoe zou het zijn om een man te kussen?
‘Als we op zo verder gaan met onze kunst kunnen we misschien iets waardevols voor de wereld betekenen,’ zei hij. Maarten was vol hoop over de positieve kracht van kunst. Hij had het in werking gezien bij zijn voorbeelden Rimbaud en Baudelaire die hele volksstammen op het juiste spoor hadden gezet. Hij las Benjamin en Nietsche en was ervan overtuigd dat onze nieuwe wereld een nieuwe ziel nodig had. Hoewel hij een afschuw had van al het moderne vond hij dat dit moderne een nieuwe inspiratie nodig had, telkens weer en dat elke generatie kunstenaars haar steentje daaraan kon, nee, moest bijdragen. Samenwerken, zoals de Cobra-groep had gedaan, dat was zijn ideaal. Hij wilde een nieuwe stroming van bevriende kunstenaars om het ideaal uit te dragen. Ik wilde ergens bijhoren.
‘Maar voordat de mensen naar ons luisteren moeten we iets bijzonders maken, Maarten, ik weet niet of ik dat kan.’ Ik stond op met de ‘geladen’ sigaret in de hand. ‘Ik weet ondertussen dat ik graag in plexiglas zou werken, maar wat wil ik vertellen? Het spul is zo mooi, ik zou er een blok van in het museum willen zetten, gewoon zo, ongepolijst, met misschien de sporen van een zaag erin. Ik weet het niet.’
‘Stop er dan iets in! Een pamflet, een tampon, voedselbonnen uit de Tweede Wereldoorlog! Het is zo makkelijk ergens betekenis aan te geven…’
‘Ja, maar ik weet niet of ik wel iets te zeggen heb. Misschien wel niks.’
‘Oh, dat geloof ik niet, nee! En al onze gesprekken dan?’
‘Ik weet het niet…’

Zonder dat we het echt merkten dat hij naderde stond er een man met smoezelige regenjas naast mij. Hij sprak ons in Frans aan dat zelfs voor Maarten te snel was, of misschien sprak hij een dialect. We reageerden aarzelend in het Engels. Zijn lange haar krulde vettig tegen de nek. Hij deed me denken aan een zwerver die ik vaak in Amsterdam had gezien.
‘Heb je een sigaretje voor mij,’ vroeg hij, nu in korzelig gebroken Engels.
‘Nee, sorry.’ De wijn dwaalde nog door mijn bloedstroom.
‘Wat, wil je me geen sigaret geven?’ Hij stapte vervaarlijk dicht tegen me aan. Maarten stapte ook nader.
‘We hebben echt geen sigaretten voor je,’ riep hij. De man pakte me bij mijn shirt en staarde woedend.
‘Als je me geen sigaret geeft dan…’ Ik volgde zijn ogen, die snel naar beneden flitsten, naar de bobbel in zijn jaszak waar hij zijn hand had. Was dat een pistool? Ik reikte naar het mes. Ik was absoluut niet van plan onze laatste sigaret met daarin onze laatste wiet af te geven. We stonden heel dicht bij elkaar. Zo dicht dat ik zijn zweet kon ruiken. Misschien moest ik hem teder aanraken. Mijn hand sloot om het mes.
‘Geef me een sigaret!’
‘Maar die hebben we van iemand anders gekregen,’ riep Maarten. De man keek hem scherp aan. Hij likte de lippen en liet me los.
‘Oh, sorry.’ Hij nam afstand, gebruikte twee handen om mijn shirt weer recht te trekken en groette vriendelijk bij het weggaan. De ‘Au revoir’ begreep ik nog wel. Ik keek Maarten verbaasd aan. Hij grinnikte.
‘Ga je die nog aansteken?’
‘Ik was echt niet van plan onze joint aan hem te geven, man! Zag je wat hij in zijn zak had?’ Dat had Maarten niet gezien en toen ik het vertelde schrok hij toch een beetje. We moesten hard lachen.

Als ik het uitzicht op Parijs vanaf de Montmartre moet beschrijven aan iemand die het nooit heeft gezien, een uitzicht bij nacht wel te verstaan, dan vertel ik dat het is als een Perzisch tapijt van de fijnste duistere draden met miljoenen edelstenen van elke soort in vrolijke geometrische rijen. Geen pasja zou dit werkstuk kunnen betalen met alle rijkdom van Mekka en Kaboel tezamen.
Achter ons stond de basiliek van de Sacré Coeur, een prachtige witte tempel voor De Ene God en daarachter lag de vuige buurt waar ons hotelletje tussen friettenten en hoerenkasten zat ingebed. We gingen hier elke avond naartoe, met of zonder klas, maar deze nacht waren we er wel heel laat. Over een uur zou de zon haar eerste stralen laten zien. Behalve wij waren er geen toeristen. Iedereen die er aanwezig was, een enkele Afrikaan en twee clochards, waren mensen die van deze bergheuvel hun thuis hadden gemaakt. Ik was zo moe dat ik met de clochards zou willen liggen, op een kartonnen doos, tussen de struiken of boven een metrorooster. Ik wilde tegen Maarten aanliggen en in slaap sukkelen, maar hij bleef praten en ik moest het toegeven dat ik eigenlijk ook niet wilde slapen. Het mes in mijn broekzak stak een beetje in mijn dij. De herinnering aan de dode Algerijn op straat stak in mijn brein.
‘Lucebert werkte in de oorlog aan zijn poëzie als een smid aan een zwaard. Hij bleef de woorden maar tegen elkaar slaan tot ze een lezer konden opensnijden. Vaak als een zwerver op een bankje, half ijlend van de honger. Natuurlijk had Rimbaud de profetische verdwazing al in de taal losgelaten en anderen na hem droegen ook hun steentje bij, maar Lucebert stond voor een hele nieuwe taak…’

Ik begreep poëzie niet. Ik dacht dat ik er misschien teveel over nadacht. Waarom zou je een paar vage zinnen onder elkaar op een pagina zetten als je het ook gewoon helder kon uitschrijven? Ik begreep poëzie niet. Woorden die stapelen en betekenissen zouden toelaten die anders niet mogelijk waren. Ja, ik had gelezen over poëzie en ik luisterde graag naar Maarten, maar misschien was ik te visueel. Misschien praatte ik gewoon teveel en raakte zodoende de kracht van de woorden kwijt. Maar daar had hij geen last van. Ik probeerde aan te haken met iets dat ik wel begreep.
‘Je bedoelt dat het een beetje is zoals Lou Reed op een gegeven moment deed met zijn muziek deed?’
‘Ja, zoiets. Maar met muziek ... Klank laat zich horen, maar wordt nooit echt ... Beeld kan … en woorden … eigenlijk al abstract. Pas als je ze tegen elkaar zet gaan ze werken.’ Ik kon hem eigenlijk niet meer volgen. Van honger of vermoeidheid viel mijn hoofd dicht. Ik pakte een stokbrood en brak wat voor hem af. Waarom konden we hier niet gewoon arm in arm zitten, stil wachtend op de zonsopkomst? Ik was te moe om de kruimels van mijn broek te vegen. We hadden zelfs nog een stuk Edammer. De wereld moest dood.
‘We zouden eigenlijk nog een paar dagen hier moeten blijven,’ zei ik. ‘Dinsdag komt Nirvana in Parijs.’
‘Te gek,’ riep hij. ‘Jammer dat we morgen weg moeten.’
‘Verdomme, ik zou Cobain eens in het echt willen zien. Hij gaat hier door dezelfde straten lopen als wij hebben gedaan en ook Rimbaud. Die plek waar die gast is omgestoken. Misschien komt Cobain daar ook langs. De geschiedenis is een straat van bloed.’
‘Oh, prachtige zin!’ Ik schrok. Wat bedoelde hij? ‘De geschiedenis is een straat van bloed… geweldig. Wacht even, laat me die opschrijven.’ Hij pakte een boekje tevoorschijn. Ik had hem geraakt, maar niet met het scherp van een lemmet. Ik had hem geraakt met de klank van woorden. Het veroorzaakte een plezierige warmte. God, ik zou toch geen homo zijn?
‘Ik bedoel dat Rimbaud daar ook gelopen moet hebben en toen is er vast… Ik bedoel, er is vast geen plekje in Parijs waar niet iemand is overleden. En dat hoor ik in die teksten, in die gruizige schreeuw…’
‘Maar, weet je, die straat is de mensheid en dat bloed is ons bloed, ons hart, en daar vallen we allemaal in samen,’ zei hij
‘Toen ik hem voor het eerst hoorde was het als een openbaring. Dat mensen zo’n kabaal konden maken en toch zo diep mijn gevoel konden raken.’
‘Ja! En uiteindelijk stijgen we boven ons uit, maar alleen als we dat beseffen, als we ons daar voor open durven stellen!’
‘En daarom zou ik Nirvana graag zien,’ riep ik.
‘En dat is de manier om nirvana te bereiken,’ riep hij. Het duurde even voor we het door hadden. We keken elkaar verbaast aan. We proestten het uit. Ik legde het mes stiekem weg, een treetje hoger dan ons.

Een oranje waaier van licht ging de zon voor. Bussen en metro’s waren in de verte te horen. De stad werd langzaam wakker.
‘Shit, man, hadden we nog maar sigaretten... en wijn,’ zei ik.
‘Amen, Peter. Amen!’
‘Het zal vast niet lang duren voor de winkels open gaan.’
‘Ben je dan ook niet moe,’ vroeg Maarten.
‘Doodmoe, man, doodmoe.’ Ik keek hem aan en hij lachte terug. Zijn altijd guitige lachje. Dit was de hemel voor hem en eerlijk gezegd voelde dat voor mij ook zo. Zulke vermoeidheid, zulk verlangen naar een ander, naar drank, naar sigaretten, naar de wereldliefde, had mijn zintuigen op scherp gezet, had mijn geest in een nieuwe realiteit doen belanden. Ja, inderdaad, ik was moe, maar wat deed dat ertoe! Dit was het leven zoals onze helden hadden geleid. Dit waren de straten waar ze hadden gelopen! We giechelden.
‘Fuck dat,’ riep Maarten.
‘Yeah! Fuck dat, man!’ En ik zwaaide mijn vuist naar de opkomende zon. ‘Leven!’ Maarten begon een onherkenbaar deuntje te fluiten. Ik keek even om, en zag dat het mes al was verdwenen. Een man op versleten slippers verzamelde verderop lege blikjes en flessen in een grote tas.

Le Sacre Coeur a nuit

illustratie M. Ozymantra

Nieuwjaarsstrijd

2012-01-18T08:35:00.000-08:00

Ingekapseld door een dronken deken van trillend bloed
In elke haarvat gedrongen voelt het koud
Wereld buiten de huid herkenbaar in rillingen
langzaam opdringende twistzieke soldaten
Een laatste buiging voor koning winter
voor het lichaam in zichzelf gekeerd gaat slapen
Revolutie tegen alles dat cellen opgerekt houdt

Als de klok zeven slaat ontwaakt het vlees weer
zuigend tegen de schurende lucht
Diep ademen de cellen nieuwe ziel inblazend
Armen schuiven naar buiten, houwitsers in 1918
Oorlog nog net niet afgelopen tegen de granieten hemel
Het grafdeksel ruw omhoog geschoven maakt een heuvel
waar hij als staketsel de vijand weerstaat

Het leven valt hem zwaar tijdens het diner met de generaalsstaf
braaf de pionnen verplaatsend, terwijl zij veilig rokeren
Pas wanneer zijn handen aan de lonten mogen liggen
enkele vijanden van het nieuwe jaar mee mag slepen
gaat het bloed weer stromen en lopen de dames in de weg
van zijn elegante rupsbanden
Het is tijd champagne te gieten voor de overwinning

De loopgraven klokken vol en zij die kunnen zwemmen dansen
zij die het verleerd zijn zullen dienen als balletjes gehakt
in deze magische soep van afscheid nemen en plannen maken
Hij voelt hoe het lichaam furieus vecht om warmte
Hoe de koorts met bussen tegelijk weg rijdt
In de mistige ochtend wordt het jaar opnieuw aangeschaft
Het soldij van een aalmoezenier voldoet

Nieuwjaarsstrijd

illustratie M. Ozymantra

Kraai eens voor een vriend

2012-01-15T13:17:00.000-08:00

Er wordt wat mij betreft te weinig over kraaien gesproken of geschreven. Ik durf zelfs te beweren dat er te weinig aandacht voor vogels in het algemeen is. Niet dat ik een vogelaar ben of zo, maar de diertjes zijn alomtegenwoordig en vormen afgezien van onze huisdieren de meest directe binding met de flora. Ze zijn de enige wilde dieren waar menig stadsmens mee in contact komt, al is het dan alleen omdat ze herrie maken en het vuil van de markt oppikken. Ja, die nieuwe allochtonen, de halsbandparkieten, daar is aandacht voor. Die kleine groene exoten die in hele pelotons van boom naar boom, van park naar park door Amsterdam vliegen. Maar ik weet niet eens of ze ook in andere steden zijn te vinden. Ze worden inderdaad wel eens genoemd, maar vooral als voorbeeld van wat de klimaatverandering ons land brengt.

Maar kraaien, beste mensen, behoren tot de intelligentste dieren van deze planeet! Natuurlijk weet iedereen van apen en dan vooral chimpansees en men zou zich zeker eens moeten verdiepen in dolfijnen en orka’s, want daar staan echt de meest waanzinnig coole filmpjes van op internet, maar dat zijn allen vreemdelingen die leven op een grote afstand. Het is niet alsof we ze dagelijks kunnen ontmoeten. Kraaien daarentegen wel en niet alleen hen, maar hun hele familie, de corvidae, bestaande uit raven, eksters, vlaamse gaaien, kauwtjes en nog een paar. Het zijn misschien niet de mooiste of meest exotische vogels, maar ze compenseren door hun intelligentie. Niet dat suf eruitzien voor elke vogel zo werkt, kijk eens naar de duif.

Je hoeft maar bij youtube deze twee woorden ‘intelligent crow’ te typen en je krijgt een hele serie van verbazingwekkende opnames en experimenten. Maar dit soort leuke dingen zijn voor mij een extraatje. Ik kijk naar de eigen ervaring en zie het daar al aan af. Vaak als ik door het park loop observeer ik de vogels. In een bepaalde hoek lijken ze zich allen te verzamelen. Ik ga daar staan en luister en kijk rustig. De dierenwereld heeft zijn eigen ritme. Ook stadsdieren. Het is fascinerend om te zien hoe de verschillende soorten langs elkaar en door elkaar leven. Niemand bemoeit zich echt met de ander. Alleen bij voedsel vergaren is er soms enige hommeles. Als ik luister naar de variatie in de communicatie valt de kraai al snel op. Ze hebben een zeer uitgebreid pallet van geluiden, waarvan ik alleen maar kan aannemen dat ze die voor elkaar gebruiken. Ik zag eens een kraai op een vuilnisbak luid, eh, kraaien en vroeg me af wat deze daar deed. Een chipsetende jongeman kwam langs die nogal morste. De kraai sprong niet op achter het gemorste aan, maar bleef zijn roep slaken. Plots kwamen er vijf van die zwarte joekels aan die zich vrolijk tegoed deden aan de chips. Ik had sterk het gevoel dat hier sprake was van samenwerking. Het kan mijn verbeelding zijn, jawel, maar toch… Kijk nog eens naar het hierboven genoemde filmpje en zeg me dat ik het allemaal heb verbeeld.

Kraai

Deze tekening is gemaakt als icoon voor de eigen website van de afdeling Korte Verhalen.

Het argument van anderhalf miljoen

2012-01-12T15:57:00.000-08:00

Er wordt tegenwoordig in dit land behoorlijk geschermd met democratische kiezersgetallen. ‘Door mij te beschimpen zet u wel anderhalf miljoenen weg!’ ‘Door hem af te serveren als een debiel zetten we wel anderhalf miljoen mensen weg.’ ‘Die anderhalf miljoen mensen hebben ook recht op vertegenwoordiging en een op hun toegesneden nieuwsvoering.’ Dat zijn de soort argumenten die we horen van de partij zelf, de politieke tegenstanders en de journalisten. Ja, want tenslotte staan die kiezers garant voor zo’n beetje 20 zetels in het parlement en dat is heel wat. Die moeten we niet in de kou laten staan! Dus als we kritiek hebben op hun Grote Blonde Leider dan berokkenen wij die mensen ook schade.

Nou weet ik om te beginnen niet waarom het uitmaakt dat we een segment van het kiesvee voor rotte vis verklaren. Tenslotte zal het niet de eerste keer zijn dat een PvdA-aanhanger de VVD verrot scheldt, of dat een CDA’er zich onheus uitlaat over een SP’er. Dat is het recht dat wij het volk hebben. Wij mogen zonder discriminatie de hele tegenstand afbranden. Columnisten zien zichzelf graag als vertegenwoordiging van een gedeelte van het volk en doen het afbranden dan ook wellustig. Is het dan vreemd dat een politicus zijnde volksvertegenwoordiger de handen uit de mouwen trekt en erop wijst dat de weledele tegenstrever van lotje getikt is? Mogelijkerwijs is het een goed idee dit in nette bewoordingen te doen. Al dat gescheld in het parlement zou al snel aan het oog onttrekken waar het echt om gaat. al dat gescheld wil nog wel eens verhullen dat het volk weer belazerd wordt of soms gewoonweg goed begeleid.

Natuurlijk hebben die anderhalf miljoen mensen recht op vertegenwoordiging, net als dat er zeker punten zijn waarop ze van mij gelijk krijgen. Maar om nu te zeggen dat alleen op basis van getal we aan hun argumenten een grotere waarde moeten hechten dan aan die van een miljoen, 500.000, 150 of zeventien is natuurlijk grote onzin. Als een miljard mensen zeggen dat je een val uit een vliegtuig zonder parachute prima kan overleven dan luister je ook niet. Als een heel volk van mening is dat een kleine groep daarbinnen als parasieten of verraders gebrandmerkt moeten worden, mag je ook aarzelen met instemmen. Uiteindelijk is het enige dat telt de zwaarte en juistheid van de argumenten, niet het aantal mensen dat erachter staat. Anders is het niet de bijl aan de democratie, maar aan de waarheid, de rechtvaardigheid en de menselijkheid. Je moet onzin gewoon onzin noemen al beweert anderhalf miljoen het tegendeel.

Het tegenargument

Illustratie M. Ozymantra

De wonderlijke avonturen van Alfred de kat - 4

2012-01-11T06:49:00.000-08:00

Het verhaal van Alfred de kat is niet een doorsnee vertelling waarin we allerlei menselijke gevoelens en eigenschappen aan dieren toekennen om zo iets over onszelf te zeggen. Het is een poging te kijken vanuit het perspectief van een dier dat misschien wel zo vreemd aan ons is als onze blik aan die van een buitenaards wezen. Overigens net als dat het perspectief van een kat zo vreemd is aan dat van een specifieke vogelsoort als de kraai. Als uitgangspunt neem ik wetenschappelijk onderzoek, eigen en andermans observatie. Het totale vermijden van menselijke interpretatie zal natuurlijk onmogelijk zijn. Al was het maar dat een dier niet in woorden denkt en onze woorden tegelijk ontoereikend als te betekenisvol zullen zijn. Een zekere mate van romantische interpretatie is dan ook niet te ontgaan. Niettemin staat het zo ver af van de normale knuffelverhalen dat het menigeen kan afschrikken. Natuurlijk zal ook in dit verhaal veel worden verteld over ons menselijk bestaan, maar dan door de lens van de aliens waarmee we samenleven.

Deel 4

Hij trok zijn kop samen met zijn rug in, zijn staart sloeg strak. Sissen en grommen, met de keel tegen het steen. Zij spiegelde zijn beweging. Ze gromden en de grom werd steeds hoger tot de grens was bereikt van wat kattelijk was uit te houden zonder de nagels uit te slaan.

Wat er volgde ging eigenlijk te snel voor mensenogen, maar Alfred had er geen probleem mee. Druusa ook niet. In hun wereld was snelheid niet te bepalen. Alles kwam voort uit noodzaak en alles was daarom ook nieuw en oud tegelijk. Natuurlijk hadden ze vaak genoeg gevochten, met anderen en met elkaar, maar hoe het gevecht verliep hing meer af van plaats, tijd en gesteldheid dan van snelheid. Ze waren zo snel als nodig.
Alfred was de eerste die besloot de aanwezigheid van de ander te accepteren. Dat had met dominantie te maken. Hij had voorrang en eigenlijk vond Druusa dit ook, maar niettemin moesten ze eerst deze dans van klauwen doen. De inschatting was al gemaakt. Hij had het aan haar gezien. Het was misschien de manier waarop ze haar staart hield, een klein schokje dat er door ging toen ze bij rand van de Stenen Woestijn was aangekomen. Of misschien was het haar geur. Ze was in een fase die dicht bij bronstigheid lag. De voor-brons. Alfred voelde de behoefte op haar rug te kruipen en zijn ding te doen, maar de kaas was overweldigend. De kaas was god van hun gedachten. Het zout en vet, de typische onbenoembare kaasgeur, dat alles hing over dit tafereel van hees sissen en grommen als een gele gelei.
Dit ging dus allemaal flitsend snel:

dansend als twee mensen op achterpoten
voorpoten uiteengeslagen vlindervleugels
ogen spleten de wereld vernauwde
bek vol bijten gereed
hoektanden haaks een sabeltandtijger
in ieder geval in verbeelding
waren ze de grootste strijders van de wereld
een welgemikte klauw in de zij
een half gemaakte beet in de nek
een tango van bloeddorst
waarbij geen bloed vloeide
geen liefde werd bedreven
de kaas was vergeten

Nou ja, tot Druusa weg was, Alfred zijn vechtreflexen weer onder controle had en de weldadige zoutvettekaasgeur hem weer overweldigde.

Cats of my mind 05

50 x 65
inkt en kleurpotlood op papier

M.Ozymantra

Afspraakallergie

2012-01-08T02:16:00.000-08:00

Soms heb ik last van afspraakallergie, kent u dat? Het is een moeilijk gevoel om te beschrijven. Ik moet me als schrijver en schilder natuurlijk altijd enigszins afsluiten van andere mensen. Veel van wat ik doe vraagt tijd en rust. Hoe meer ik me verveel hoe waarschijnlijker het is dat bepaalde eh impulsen omhoog komen. Het is een soort van jeuken in mijn hoofd, wanneer de ideeën opeens binnen komen vallen. Om de jeuk te doen verdwijnen moet ik de ideeën uitwerken. Soms gaat daar een hoop ongemak en ergernis aan vooraf. Iets probeert naar buiten te komen, ik probeer te krabben, maar mijn nagels werken niet. Het is lastig om in je hoofd te krabben.

Ik houd echt veel van de omgang met mensen. Zowel met mijn vrienden als met vreemden. De eerste omdat ze me een gevoel van thuiszijn geven, van verbondenheid en vertrouwen. Met vrienden deel je al zo lang je leven dat alleen hun aanwezigheid rust en plezier geeft. Voor de rest is het uitdiepen van een relatie geweldig. Vreemden zijn ook plezierig. Het is interessant om nieuwe mensen te leren kennen of zelfs om ze alleen even te spreken. Je weet nooit wat je kan verwachten en dat maakt het soms boeiend. Ook als ze je teleurstellen. Maar vreemden die teleurstellen is geen probleem. Dat is natuurlijk te verwachten. Er zijn altijd verwachtingen en het komt weinig voor dat die worden ingelost. Ja, het mooiste is natuurlijk als we zonder verwachtingen kunnen leven. En een boom waar geld aan groeit zou ook zo gek niet zijn.

Naar werk moeten we allemaal, of naar school, ik weet niet precies hoe oud de mensen zijn die dit stukje lezen, dus aan die afspraak kan ik niet ontkomen. Werk is ook geen afspraak. Het is iets waar we geen vrijheid in hebben, maar vrijheid door krijgen. Tenzij we miljonair zijn. Hoe zou het met die boom zijn?

Afspraakallergie beïnvloedt veel. Soms zelfs alleen maar het bellen. Niet dat ik bellen leuk vind, maar als ik bel gaat dat meestal om een afspraak te maken en als ik last heb van afspraakallergie dan bel ik dus niet. Dan is er de minste kans om voor de keuze geplaatst te worden of ik een afspraak ga maken. Soms kan ik geen nee zeggen. De afgelopen feestweken was zo’n tijd dat ik geen nee kon zeggen. Ik wilde dat ook niet, maar achteraf was het toch iets teveel van het goede. Daarna moet ik even heel diep in mijzelf kruipen. Als een slak die kruipt in zijn huisje en binnenin dat huisje verder in zichzelf. Het klinkt nogal kluizenaarig, maar dat is het niet. Ik blijf deel van mijn gemeenschap vormen. Misschien is het ook wel de winter: tijd voor introspectie. Zal je net hebben dat als ik dit stukje plaats ik er geen last meer van heb.

De ontsnapping

illustratie M. Ozymantra

Smartphone outsmarts human

2012-01-06T15:33:00.000-08:00

Ik wacht erop dat bovenstaande kop nog eens in de krant zal verschijnen. Er is ook een foto met tekst op internet waarin Neil Armstrong wordt ondertiteld met: we went to the moon with computer more simple than your phone. Iets in die zin. Er is een hele stroming die van mening is dat de computer op een dag slimmer zal zijn dan de mens. Een deel van deze stroming zou dit verdiend vinden aangezien ze een weinig hoge pet op hebben van mensen. Een andere groep ziet het als een vernedering. Wij worden door ons eigen speelgoed overvleugelt. Schakers hebben met dit gevoel al kennis mogen maken. ‘s Werelds grootste schaker Gary Kasparov werd in 1997 door de computer Deep Blue verslagen. De machine wint van de mens.

Laten we dat eens onder de loep nemen. Een computer verslaat een man. Een computer geprogrammeerd door een heel team van mensen. Daar hebben we de ontwerpers van de hardware en software, de mensen die dat ding bouwen en onderhouden, degene die de informatie verzamelen om de computer te programmeren en het groepje mensen dat uiteindelijk tijdens de wedstrijd de machine in de gaten houdt. Tijdens één zo’n wedstrijd moest er ook nog in de pauze wat bijgesteld worden. En dan hebben we het nog niet eens over al die boeken met openingen et cetera die oorspronkelijk door andere schakers zijn uitgevonden en gespeeld die gebruikt worden als basis van de programmering.

Aan de andere zijde van de tafel hebben de niet al te beminnelijke heer Kasparov. Ja, veel zijn het erover eens, Gary is niet een aardig man. Er zijn weinig aardige schakers. Ze hebben meestal niet de tijd voor aardigheid geconcentreerd als ze zijn op hun studie en het gezond houden van hun lichaam. Ja, Kasparov was één van de eerste die ook zijn lichaam goed verzorgde. Gary was een groot jeugdtalent, heeft eindeloze hoeveelheden wedstrijden gewonnen, bergen schaakboeken gelezen en vast en zeker onderwijs genoten van de grootste schakers van zijn tijd. Bovendien bereidde hij zijn wedstrijden meestal voor met behulp van enkele secondanten.

Toch blijft hij een mens, met de mogelijkheid zich te vergissen. Wat een computer niet kan. Een computer kan alleen wat erin geprogrammeerd is. Een computer kan niet meer dan de som zijn van wat de makers zijn. Kasparov heeft schaakzetten en openingen en noem maar op zelf uitgevonden. Enkele daarvan waren vast ook in Deep Blue geprogrammeerd. Kasparov zal wel eens iets vergeten dat hij heeft gedaan. Dat kan de computer niet. De computer verslaat Kasparov, de mens, maar echt, wordt Kasparov door maar een machine verslagen? Als het zo ver komt dat de smartphone ons eindelijk te slim af is, dan hebben we onszelf een goede grap gebakken. Bedrijf dat smartphones maakt en programmeert verslaat een enkel individu, product van een maatschappij die schaakcomputers en smartphones heeft bedacht.

Kasparovs droom

illustratie M. Ozymantra

Alleen de wereld

2011-12-31T10:50:00.000-08:00

Nu wist ik natuurlijk wat er aan de hand was
Al vanaf het begin had mijn alarm geklonken
Maar ik sloeg de snooze-knop in en telkens
Negen minuten later vol grote hoop
Werd ik wakker met mijn ergste vriend in bed
Een geweldig partijtje neuken waar de creatie
Van het universum bij verbleekte

Ze had haar mond vol stille beloften
De één nog meer dan een prijs in de loterij
Kansberekening ontkend door haar kwantumbrein
Ik wist het zeker, ja, het balletje was op mij gevallen!
Er was geen twijfel over dat ik haar kon vertrouwen
Want kenden we elkaar niet sinds de kindertijd?
Zij op schoot en ik in bad, een eendje dat dobberde

Mocht het maar zo zijn, een eind aan mijn wereld
Het begin van een nieuwe
De balans was overladen aan de ene kant
Waar zij ging zitten, warm en klef, hijgde ik verrukt
En zat ik aan de andere kant van ons, zodat we samen
Het nieuwe leven in evenwicht konden brengen
De snooze ging over en het andere schaaltje bleek leeg

Was de vriend een vijand in nerven gegleden
Van mijn verlangen niet meer één en alleen te zijn?
Had ik het ontoelaatbare toch gedaan
De deur geopend, mijn verstand met de hand
Uitgezet in een moment dat angst de weg had verlaten?
Was ons vurige blazen een luchtspiegeling in de hitte
Van al-was-het-maar-voor-even echte liefde?

Niet eens een boek mocht ik er vol over schrijven
In drie episodes waren onze kussen gebleekt
Het gewicht dat zij erin had gelegd te zwaar
Voor het verleden waaraan ze niet ontsnappen kon

Het verlangen naar zichzelf maakte mijn liefkozing teveel

Waar laat dat mij, oh gouden velden van Elysium?
In de kou van voorheen, waaraan rust en statie ontnomen

Maar zelfmedelijden is de geijkte manier van de poëet
Om zelfmoord in het oog van woorden te plegen
Het gif dat langzaam vloeit is het teveel aan navelstaren
Was het mijn schuld dat ze haar nuchterheid liet winnen
Had ik in actie moeten komen, een gevecht van smeken starten
Voor het laatste druppeltje romantisch recht?
Maar we zijn geen kind meer dat verdrinkt in tranen

En het enige dat overblijft is een hartgrondig fuck off
Aan het malen van de stenen die de tijd placht voort te trekken
Want ik was niet de juiste persoon voor jou en jij niet voor mij
En ach, wie is er dan een uitzondering in het leed van de dag
Een ander heeft mogen grienen in het grein van míjn afwijzen
In het licht van de stilte worden nieuwe kunstwerken geschapen
Ik zeg dus aarzelend doch hartelijk, welkom kou, welkom nieuwe wereld

Alleen de wereld

illustratie M. Ozymantra

De wonderlijke avonturen van Alfred de kat - 3

2011-12-26T02:09:00.000-08:00

Het verhaal van Alfred de kat is niet een doorsnee vertelling waarin we allerlei menselijke gevoelens en eigenschappen aan dieren toekennen om zo iets over onszelf te zeggen. Het is een poging te kijken vanuit het perspectief van een dier dat misschien wel zo vreemd aan ons is als onze blik aan die van een buitenaards wezen. Overigens net als dat het perspectief van een kat zo vreemd is aan dat van een specifieke vogelsoort als de kraai. Als uitgangspunt neem ik wetenschappelijk onderzoek, eigen en andermans observatie. Het totale vermijden van menselijke interpretatie zal natuurlijk onmogelijk zijn. Al was het maar dat een dier niet in woorden denkt en onze woorden tegelijk ontoereikend als te betekenisvol zullen zijn. Een zekere mate van romantische interpretatie is dan ook niet te ontgaan. Niettemin staat het zo ver af van de normale knuffelverhalen dat het menigeen kan afschrikken. Natuurlijk zal ook in dit verhaal veel worden verteld over ons menselijk bestaan, maar dan door de lens van de aliens waarmee we samenleven.

Deel 3

Alfred naderde de kaas traag en omzichtig. Je wist het nooit met mensen. Soms mocht je iets van ze, want dan stonden ze er niet bij. Dan was het alsof ze expres wegliepen en het je gunden. Ze wisten toch dat hij een lekkernij niet zomaar zou laten staan? Als ze niet wilden dat hij iets pakte zouden ze er wel bij blijven. Maar soms stonden ze erbij en mocht hij het toch. Het was maar vreemd, met mensen.

Hij hoorde en rook hoe de andere katten, Peter en Druusa, op eenzelfde manier naderden. Het was een web van sporen en sensaties dat de buurt samenhang gaf. Hij kon ruiken waar ze besloten hadden op de kaas af te gaan. Hij kon voelen hoe graag ze de kaas wilden. Het was een levend patroon dat in zijn hoofd zat en hij zou er niet vrij van komen. Al die patronen van de hele buurt, de vogels, de padden, de muizen en de andere katten, dat alles vormde een fijnmazig web van kennis in zijn hoofd. Hij sloop er doorheen als een geest van zachte voetjes. Het was niet dat hij wist waar iemand zou zijn, maar de patronen verrieden alles.

Bij de Stenen woestijn aarzelde hij. Druusa, een roodwitte poes met likkebaardend lekkere flanken, stond rechts van hem, vijf sprongen verwijderd van de kaas. Hij moest zeker nog zeven gaan. De opwinding over het aanstaande gevecht deed hem spinnen. Een geluid dat Druusa als uitdaging opvatte. Ze rechtte de rug, strekte de staart, liet haar klauwen voorzichtig in en uit glijden en boog haar schouders, terwijl ze quasi-nonchalant doorliep. Alfred deed hetzelfde. Ze wisten waar ze elkaar zouden ontmoeten. Dat specifieke plekje was al voorbestemd sinds de oertijd toen hun voorouders voor het eerst hadden besloten kat te worden. De hele geschiedenis sindsdien lag daar in geuren en andere sporen samengebald.

Cats of my mind 6

illustratie M. Ozymantra

Van nul tot niets

2011-12-22T13:43:00.000-08:00

‘Krijg nou wat,’ zei Guust, ‘een zwart gat!’ Niemand had ‘Het’ zien binnenkomen. Nou zie je ook niet elke dag een zwart gat ergens binnenkomen, maar je zou toch denken dat zoiets niet geluidloos gebeurt. Hoe Guust wist wat het was wist ik ook niet. Hoe herkent men zo’n ding als het nooit eerder is gezien? Dat hoorde ik later van hem, dat niemand ooit een zwart gat heeft gezien. Blijkbaar zit het universum er vol mee. Een theoretisch concept waarvan er in zo’n beetje elke melkweg een supergrote versie zou zitten. Ik wist niet eens dat er meerdere melkwegen waren! Ik dacht dat al de sterren in de nacht alleen maar kleine zonnen waren. Andere planeten? Ja, die schijnen er ook te zijn. Andere planeten dan waar we op staan. Maar zeg nou zelf, hoe gek is dat, een zwart gat op werk? Na Guust’ opmerking zei niemand nog wat. Spreken, geluiden en zo, ze leken onzinnig. Het gat zoog al het geluid op als een spons met whisky doet. Het geluidloze maakte ons bang, maar dat duurde niet lang. Zulke zaken duren nooit lang. Een ding was zeker: erg levendige conversatie zou niet volgen.

We nodigden het gat uit om mee te gaan naar de kroeg. Guust vertelde, Guust is mijn beste vriend sinds de Hbo, dat een zwart gat een zogenaamde singulariteit is. Een minuscuul gat van niets dat stil vibreerde van de verpletterde quantums die het uitspuugde. Het overblijfsel van een in elkaar gezakte ster. Wat het echt was wist men ook niet, maar dat het het ontbreken van alles dat bekend is was, daar waren de wetenschappers het over eens. Ik moet zeggen dat Guust wel eens leukere verhalen heeft opgedist. Met hem kon je op school altijd goed lachen. Guust was intelligent genoeg voor econometrie, maar ging liever in de reclame. Hij wilde zijn tanden in menselijke zwakheden kunnen zetten. Daar zat zijn plezier: in het zwakke van de ander. Hij wist over alles wel wat en zei ook dat een van de weinig manieren om te communiceren met een zwart gat geconcentreerde gammastraling zou kunnen zijn. Een papiertje met marker bleek ook voortreffelijk te werken.

Na ons vierde rondje hadden we het wel door. Ons zwarte gat was een vrouw. Ze ging constant naar het toilet, zoog het leven uit de conversatie en had geen goed woord over voor ons gebral. De eerste die dit suggereerde was Guust en hij was natuurlijk de eerste die begon te flirten. Guust is dan in het gewone leven de man met de ideeën, maar met een drankje op ging dat denken niet meer. Zeker als er sprake was van vrouwen. Dat was altijd al zo en ik zou je hele verhalen kunnen vertellen, maar daar heb ik nu geen zin in. Zo was er die ene keer met een travestiet, maar goed, dat wordt te lang uitweiden. Ik had zo mijn twijfels of dat zwarte gat een vrouwtje was. Ze deed me denken aan een jongen die op de HAVO altijd The Cure draaide en PvdA stemde. God, wat was die deprimerend. Toen hij zei ook in de reclame te willen lachte ik me dood. Uiteindelijk is er niks van terechtgekomen. Hij werkt nu voor de VPRO. Wat een nul!

Ik waarschuwde Guust nog, maar goed, die borrels, hè? Hoe het zwarte gat hem opzoog had ik nog nooit gezien. Naarmate hij dichterbij kwam werd hij steeds langer en dunner. Je zou denken dat hij uit elkaar zou scheuren, maar niks daarvan. Nee, hij bleef maar langer en dunner worden, schreeuwend zonder geluid te maken, tot hij dun als een lijn spoorloos verdween. Het gat vonkte een beetje alsof het boertjes liet, maar de vonkjes kwamen van buiten, niet vanuit het midden. Daar was niks en zelfs minder dan dat, als er een minder dan niks is. Enfin. Dat was dus best kut. Guust was toch echt mijn beste vriend. Met wie kon ik nou de hele avond over vrouwen en auto’s zeuren of naar Stryper-concerten gaan? Wie kende de teksten van Jiskefet zo goed dat we er naadloos mee konden improviseren? Met wie moest ik nu naar Alanya om die slettebakken dronken te voeren? Ik kon het niet laten ‘Lullo!’ te roepen toen hij over de evenementhorizon glipte. Dit was dus blijkbaar het laatste punt waarop men iemand of iets nog kon waarnemen die een zwart gat inging. Guust’s laatste wijsheid, zal ik maar zeggen. God nog aan toe.

In ieder geval zag niemand van ons dit als een reden om de kroegentocht op te geven. Peter en Max wisten een te gekke tent bij het Rembrandtsplein waar je onbeperkt bitterballen kon eten. Er hingen wijnranken aan het plafond en iemand had er Romeinse gasten tussen geschilderd. We bestelden drie flessen Champ en, ach, zo kwam ik wel weer over het verlies van Guust heen. En zo geweldig was het ook weer niet om dag in dag uit met Guust te werken, weet je. Big brain, oké, maar daar had hij niet de hele tijd mee te koop hoeven lopen. Niets is zo afstotelijk als iemand die zich de hele tijd aan zichzelf opvrijt. Ja, oké, ik kende hem al zo lang en niemand kende mij waarschijnlijk beter dan hij, zelfs mijn moeder niet, maar er waren zoveel mensen die ik nog niet kende en vaak niet wilde kennen en wat maakt dat uit? Ik ging toch zeker niet huilen?

Maar die gasten waar ik verder mee moest waren ook niet top. Neem nou Peter en Max, van de verkoop. Daar had ik weinig mee op want ze waren zo creatief als een Turk in een pierebadje. Toch was dat niet echt een probleem. Er kon geen carnaval, 1 april of Prinsjesdag voorbijgaan zonder dat ze het kantoor op stelten zetten. Zo hadden ze laatst de rubberen deurmat weggehaald en enkele potten appelstroop uitgegoten. Van een afstand zag het er perfect en echt uit. Die twee hinnikten zich die dag een hernia. Niet dat iedereen er de lol van kon inzien. Carolien had net dure schoenen gekocht en moest bovendien voor acquisitie een belangrijke klant ontmoeten.

Het zwarte gat was meegekomen en zinderde het plafond van de kroeg stuk. Plastic druiven schoten in spiralen weg om in drankjes en op borden terecht te komen. Stukken beschilderde kalk braken los en werden tot niks geknepen in de waanzinnige leegte van ons vriendelijke gat. Dus zo werd het universum binnenstebuiten getrokken. Peter verzamelde in zijn vrije tijd strips, wat kon je anders van zo’n kinderlijk persoon verwachten, en had eens een verhaal gelezen waarin een zwart gat de doorgang was naar een ander universum. Alles dat aan de ene kant werd ingezogen kwam er aan de andere kant uit als planeten en wat dan ook. In dat universum was het gat een zon die hele werelden leven gaf. Peter had meer fantasie dan ik dacht. Helaas maakte dit Peter zo nieuwsgierig dat hij te dichtbij kwam. Ergo, weer een maat minder. Max, Carolien, Arend-Jan en ik bleven over. Nog genoeg voor een heleboel gezelligheid! We tapten er nog maar eentje.

Het was alsof de duivel ermee speelde, maar al die idiote collega’s dachten iets in het zwarte gat te zien wat mij ontging. Ik zag tenslotte niets anders dan niets. Max en ik raakten aan de praat over iets dat alleen dronken mensen boeide. Hoe vaak de koningin neukte per jaar, geloof ik. Toen ik begon over de paus en soortgelijke zaken verbleekte hij en werd boos. Zijn rode snor flapperde helemaal van de woedend uitgespuugde woorden. Ik bood mijn excuses maar aan. Drank maakt meer kapot enzovoort. Iemand die geloofde. Ik moest erom lachen, maar vond het ook wel schattig. Je kwam ze nog maar zelden tegen en zeker niet in onze business. Hij keerde zich van ons af en leek iets te overdenken. Zijn zonden vast! Wij klonken onze glazen nog maar eens. Het zou een gedenkwaardige avond worden! Plotseling stond Max op en stapte aarzelend op het gat af. Het gat was klaar met plafond en plastic druiven. Er was nog plaats genoeg voor Max. Op zijn knieën werd hij traag naar binnen getrokken, zijn gebeden in het geluidloze opgeknabbeld. De honger van dat ding was niet te stillen.

De eigenaar van de bar vond het welletjes. Het was een slank mannetje en hij kwam op ons af met de mouwen van zijn wollen trui opgestroopt alsof hij ons er persoonlijk uit zou werken. Ja, sure, hij en welk leger, weet je! Maar hij was vriendelijk genoeg. Of we weg wilden gaan en alsjeblieft dat kreng van een gat mee wilden nemen. Het was slecht voor zijn verzekeringspremie. We wankelden naar buiten en Carolien, van advertising, begon met me te sjansen. Ze was alweer een jaar vrijgezel en we hadden al meermalen gekust en soms ging het wel verder. Ze had lekkere grote tieten, maar verder was ze niet mijn type. Ze deed het volgens mij met het hele kantoor. Zelfs getrouwde mannen. Geen grenzen, dat wijf, maar goed, wat wil je. Maakte mij niet veel uit, hoor, maar het blijft vies. Ik wilde er vanavond nog wel eens overheen rollen als het kon. Terwijl we zo liepen had ik al snel een hand op d’r kont en daar zei ze geen nee tegen, nee, ze had er eentje op mijn lul alsof het een tekkel was. Maar ik weet niet wat ik nou weer verkeerd zei, want voor ik het wist stond ze met mijn squashmaatje Arend-Jan te bekken die in zijn hand een tiet kreeg. Wat een slettebak. Maar dat was blijkbaar niet genoeg en toen ging ze met het zwarte gat te flirten. Het was bijna grappig om te zien hoe haar tieten werden opgerekt in de ruimtekromming. Toch vond ik het jammer. Je zou het niet zeggen, maar elke keer als ik met een meid had gevoosd bleef er een zwak voor haar. Zo niet in mijn hart of hoofd dan wel in mijn ballen. Misschien rook ze dan niet zo fantastisch, maar het bleef toch een meid waar je goeie lol mee kon hebben. Een mens. Ja, dat bleef ze ook.

Dus bleven Arend-Jan en ik over. We waren met drinken aardig aan elkaar gewaagd. Hij had een flacon absint bij zich waaruit we buiten de kroeg ieder een flinke slok namen. Met Arend-Jan is het altijd lol, maar ook altijd competitie. Voor hem bestond er geen gelijkspel en hij gaf nooit eens toe ongelijk te hebben. Het was leuk met Arend-Jan tot te agressief werd. Ook als ik hem in een partijtje squash had afgedroogd moest hij rotzooi trappen op de club. We waren er al een paar keer bijna uitgezet. Als copywriter was hij onovertroffen in zijn vakgebied en op werk konden we het dus best goed vinden. Zolang ik hem niet tegensprak.

Ik hield een papiertje voor het zwarte gat omhoog met ‘Volgende tent?’ erop geschreven en het volgde ons de taxi in. De mocro wilde ons eerst weigeren, maar hij moest volgens de wet iedereen meenemen, dus ook het zwarte gat. Mooi zeg dat we daar niet intrapten! In de nieuwe kroeg sloegen Arend-Jan en ik pas goed aan het zuipen. In het hoekje waar we zaten was het aangenaam rustig, al was het maar omdat iedereen het zwarte gat uit de weg ging. A-J begon zich er aan te ergeren. Dat staren en stralen hing hem de keel uit. Op deze manier was het gat net zo’n gast die erbij wilde horen maar niets zei. Je kent ze wel. Je had altijd van die lulletjes. Ze wachten als schoothondjes op het volgende gratis drankjes en lachten netjes op tijd om elk grapje, maar kochten nooit zelf eens iets. A-J was nou eenmaal niet zo’n geduldig type en begon te schelden dat het een lieve lust was.

Hij was een iel mannetje met glanzend haarvrij voorhoofd, dus toen hij op zijn borst begon te slaan als een gorilla maakte dat weinig indruk. Maar de felheid waarmee hij schreeuwde en de woeste blik in zijn ogen zouden een panter schrik aanjagen. Hij sprong stoer op naar het gat alsof hij het niets in zichzelf wilde duwen en verdween zoals de anderen voor hem. Een streep van venijn. Ik wist niet precies hoe ik me erover moest voelen. Aan de ene kant was het de minst sympathieke collega, maar aan de andere kant was hij squashmaatje en zou ik dat echt missen. Verder, ja, verder… Er was weer een mens verdwenen in het grote niets. Moest het me niets doen omdat ik deze persoon niet echt mocht? Ik kon toch niet om iedereen geven die dood ging of verdween? Ik werd er helemaal chagrijnig van. Er was niemand nog die naar me zou luisteren.

Ik zat zo een tijdje, biertje in de hand, zwart gat tegenover me, toen een langharige kerel aanschoof. Mijn woede over de verdwenen collega’s was grotendeels verdwenen. Aan de dood valt niets te doen, aan het ongeluk ook weinig. Al hadden ze het allen opgezocht, zelfs als ik het niet zou opzoeken zou het me inhalen. Deze stilte van het niets, dit buitenmenselijk gevoelloze waarmee we werden geconfronteerd zou niet weggaan omdat wij het wensten. Het zou blijven in onze dromen, in onze gedachten en plannen, maar nooit meer wijken. Ik was er helemaal poëtisch van geworden. Gatverdamme wat een slijmzooi! De langharige bebaarde man begon tegen mij te praten. Ik had het niet zo op fucking hippies.
‘Wat moet je?’
‘Zo, zo, een echt zwart gat, hè? Dat zie je niet veel.’
‘Nogmaals…’
‘Rustig aan, maat, je ziet er zo ontevreden uit dat ik dacht es te vragen wat er aan de hand is.’
‘Dat ken je toch zien?’ Ik vertelde hem over het verloop van de avond. Hij knikte begrijpend. Ik vond het maar niks. ‘Jullie snappen er ook niets van. De hele tijd zo agressief. Dat gat wil gewoon aandacht en warmte. Het is niet voor niets zo koud.’ Hij had inderdaad een zachtheid die me deed denken aan vroeger, aan mijn moeder, aan de eerste keer dat ik Gandhi zag, de film dan. Helaas was het gat ook voor warmte niet in de stemming. Zijn baard was het laatst dat over de evenementshorizon verdween, vrolijk als een serpentine.

Daar zat ik dus dan. Biertje in de hand, zwart gat tegenover me, een tent die roezemoesde en danste. Een hand die trilde. Ik kon het glas bijna niet vast houden. Ik zweette, terwijl het niet warm was. Mijn linker ooglid knipperde overdadig. Mijn pik leek zich wel in een schelp te hebben teruggetrokken. Geen van de aantrekkelijke dames in deze tent deed me ook maar iets. Ik ademde zwaar, maar wist niet of dat van woede of angst was. De twee liggen soms zo dichtbij elkaar. Het gat knipperde als een lamp die elk moment kapot kon gaan. Ik moest er iets aan doen.
‘Wat moet je nou van mij? Denk je werkelijk dat het me iets kan schelen wat je hier doet? Rot toch op, gek ding.’ Gek ding, ja, niets meer dan een gek ding. Een kloteding dat niets was en niets gaf. Een koud ding, een dode ster. Een opgedroogd impotent rotding waar niet aan te relateren viel. Toen sprak het ding plotseling.
'Op reis zag ik jullie planeet en wilde weten wat dat hier was, al dat gerucht, al die herrie. Niets hier is geordend in verval zoals de rest van het universum. Alles groeit, als een kanker zonder lichaam. Niemand is bewust van de kou, de alles overheersende, heerlijke kou van het heelal. Ik vond dit grappig en besloot langs te komen.’ Ik voelde een traan loskomen. Mijn ogen deden pijn. Ik kneep ze samen en realiseerde me plots dat ik huilde. Iets dat ik al sinds mijn jeugd niet meer had gedaan. Dit was waarom ik dit verhaal wilde schrijven. Omdat ik voor het eerst sinds de derde klas huilde.
‘O, dus we zijn alleen maar vermaak, iets om te onderzoeken?’ Mijn gezicht voelde aan als een opgedroogde sinaasappelschil die voor het eerst vochtig werd. Het huilen deed me pijn. Mijn woede deed me opleven.
‘Ach, het is niet meer dan een spel, met die vrienden van je. Ze wilden zo graag zien wat ze wilden zien. Mijn familie wacht bij de volgende melkweg. Adieu.’ Een spel. We zijn een spel voor een ding als dat!
‘Wacht even! De wetenschap is er blijkbaar nog niet uit, dus vraag ik het maar aan jou: wie of wat ben jij dan echt?’ Het gat lachte. Mijn tranen kwamen niet meer. mijn woede had alles opgedroogd.
‘Ik, of wij? Tja, wij zijn niets, helemaal niets!’
‘Heel erg grappig, hoor…’ Met een flits en een plof verdween het gat. Ik keek op mijn horloge, voelde de kater al op de deur rammen en besloot ook te gaan.

Nul

illustratie M.Ozymantra

Alinoë

2011-12-21T10:12:00.000-08:00

Stel je voor, een jonge moeder op een eiland met kind en hond, ergens in de vroege middeleeuwen. Het is herfst en de wereld schittert in de mooiste tinten rood, bruin, blauw, geel en groen. Je kind is daar opgegroeid, 5 á 6 jaar, en wil een vriendje. Je kan er niks mee, want de buitenwereld is te gevaarlijk en je man is op reis om warme kleding en meel te halen. Het is bijna winter. Dan zie je dat je kind een armband heeft van een onbekend metaal. Hij vertelt eerst dat het van zijn nieuwe vriendje Alinoë komt en ontkent dat later. Het klinkt ook een beetje te belachelijk. Tenslotte is er niemand op het eiland. Maar als er wel iemand is dan is er gevaar! Je man heeft vijanden. Je kind ook, al kan die er niks aan doen. Dan bespied je hem met het vriendje. Een jongen met groen haar in witte tuniek.

Die strip las ik ergens begin jaren tachtig, in de Kuifje. Ik vond het zo vreemd en verstikkend dat ik het opzettelijk oversloeg. Het was uit de serie Thorgal, maar deze was dus op zee. En zijn zoon, Jonal, is boos op zijn moeder en zet het enge groenharige joch aan tot wraak. Tegen de tijd dat hij merkt wat hij zijn moeder Aaricia aandoet en er spijt van heeft is het te laat: Alinoë blijkt de macht te bezitten levende wezen in bezit te nemen en gaat helemaal los.

Ik heb dit boek pas laat weten waarderen. De beklemmende sfeer greep me steeds naar de strot. Nu besef ik eindelijk hoe ontzettend mooi de tekeningen en kleuren van Rosinski zijn en hoe geslepen het scenario van Van Hamme is. Helaas is er ook wat mis met zijn dialogen, maar goed, daar hadden veel stripscenaristen uit die jaren last van. Iets teveel Franse vrijblijvendheid. Al is Van Hamme dan een Belg en Rosinski een Pool.

Thorgal speelt zich af in een tijd dat de Vikingen de kusten van Europa teisterden met hun variatie van roofkapitalisme. De bloeddorst van de mensen, de ondoorgrondelijkheid van de goden en de onwerkelijke motieven van buitenaardse wezens die op mensen lijken worden subtiel met elkaar verweven tot unieke en baanbrekende verhalen in een wereld waar niks zeker is behalve Thorgals grote hart. De serie bestaat al sinds 1977 en draait nog steeds, al is het sinds kort met een andere scenarist. Voor ‘De schaduwen voorbij’ en ‘De boogschutters’ kregen ze belangrijke stripprijzen, maar Alinoë blijft voor mij het meest beklemmend en schoon.

Alinoë

illustratie M. Ozymantra

geïnspireerd door Rosinski

De aard van uniek

2011-12-18T10:54:00.000-08:00

Niet zo lang geleden was ik genoodzaakt drie dagen achtereen dezelfde maaltijd klaar te maken. Ik had teveel sperziebonen gekocht. U weet hoe dat is. Je kan vers voedsel ook niet eeuwig bewaren. Tenminste, ik houd er niet van invriezen. Ontdooit smaakt toch altijd minder. Mijn recept is dodelijk simpel: boontjes koken, vlees bakken (welk soort vlees dan ook), boontjes uit de pan, olie, rode ui, knoflook en wat chili erin, laten staan tot het week wordt, boontjes terug, basilicum, honing en mosterd erbij, husselen, nog wat langer laten staan en presto! De meeste mensen zouden er nog aardappeltjes of rijst bij doen, maar dit is voor mij genoeg. Een simpele, gezonde en voedzame maaltijd die bovendien likkebaardend lekker is.

Drie dagen achter elkaar zou mij gaan vervelen als ik dat met een kant-en-klare maaltijd zou doen. Als ik patat zou halen. Als. En ja, dan ga ik toch denken en zie verbanden en overeenkomsten. Koken kan best instructief zijn. Al die ingrediënten zijn dan misschien simpel, maar ik ben niet de meest zorgvuldige kok. Ik ben meer van het type een kloddertje hier en een kloddertje daar. Niks voorzichtig afmeten. Gooi het er maar in en we zien wel. Niet verhoudingsgewijs teveel, maar dat is makkelijk als je vaker kookt. Daar ontwikkel je een gevoel voor. Maar soms wat meer mosterd of basilicum, soms wat koriander of dan maar een tomaatje. Soms is de ui groter of is de knoflook iets meer doorbakken. Die kleine variaties maken dat je toch nooit echt went.

En toen viel het me te binnen, dit is de aard van uniek: het onvoorspelbare. Dit is waarom livemuziek in mijn oren eigenlijk altijd goed klinkt, zelfs als het van een band is die ik eigenlijk minder leuk vind. Oh, niet dat ik dan plots een album van die band ga kopen en ook niet dat ik niet hoor dat ze toch ‘mindere’ muziek maken, maar de frisheid van het niet te reproduceren is prettig. Meer dan prettig. Het geeft me een levendig gevoel. Het is een authentieke ervaring! Natuurlijk wordt het al anders als de muziek is opgenomen. Telkens dat je een cd draait hoor je precies hetzelfde. Het vereist grote vaardigheid van de makers om de muziek zo te schrijven en op te nemen dat ze fris blijft. Het moet op zo’n manier gebeuren dat je steeds iets nieuws kan horen zo dat je steeds gestimuleerd blijft. Kunt u zich voorstellen hoe moeilijk dat is voor statische kunsten als fotografie, schilderen en tekenen? Daarom worden dingen van natuurmaterialen door de meeste mensen meer gewaardeerd. Daar zit het uniek al ingebakken.

Het diner

illustratie M. Ozymantra

Het bed van oma

2011-12-16T17:43:00.000-08:00

Haar strakke deken getrokken tegen de kin

Lakens ouderwets gesteven en glad

Het kussen taai als speculaas een dag erna

Kou onzichtbare broeder van de kamer

Duister waarin de stoffen leeuw lui lachte

Dicht liggend tegen de ademhaling

Een bed dat uitgeklapt diende te worden

piepend in de verstilde kamer

Verborgen in de kasten lagen Donald Ducks

boven de brommende kachel gestapeld

Muziek op cassettes in een statige huiskamer

zaten opa en oma zacht tegen de beeldbuis

De nachten van het weekend waren als dit

als in tijden voor reclame televisie had

voor straten overliepen van auto’s en kabels

voor de warmte van het gas overal binnendrong

en kou in de harten van ons medemens trad

terwijl de tijd langzaam splinterde

Oma's bed

Illustratie M. Ozymantra

Sonic Life

2011-12-13T15:14:00.000-08:00

Ik was waarschijnlijk 18 of 19 toen ik het singeltje Silver Rocket voor het eerst op Mtv zag. De Europese versie van die zender had nog geen voorgekauwde playlists en de Dj’s stelden hun programma’s zelf samen, met soms onverwachte resultaten. Het nummertje sloeg naar binnen als een bliksemschicht. Ik was nooit erg ondernemend geweest in het ontdekken van nieuwe muziek. Ik kende alleen maar wat er op Hilversum 3 werd gespeeld en wat er in mijn ouders platenkast stond. Het was ook de tijd dat ik superheldenstrips verzamelde en daarom vaak bij Willem Penraat in Hilversum was. Uiteindelijk mocht ik zelfs de bestellingen voor de comics doen. Belangrijker voor mij was dat ik er Daydream Nation uit de bakken viste. Het album met Silver Rocket. Voor maar 15 gulden!

In de jaren zestig had men The Beatles en The Rolling Stones. Die vertegenwoordigden de twee kunstmatige polen waaronder de popmuziek opgroeide. Niet meer Chuck Berry of Elvis. De scheiding vertegenwoordigde een bepaalde gevoel, een bepaalde manier van muziek ervaren en was indirect afkomstig van de oude scheiding Classicisme en Romantiek van de negentiende eeuw. En als je nog verder terug wilt gaan naar die tussen Apollo en Bacchus. Al deden de oude Grieken niet aan zulk een simpele opvatting. Geen God en duivel, maar een pluriform beeld van de wereld. Mijn generatie had Sonic Youth versus de mainstream pop.

Tijdens de eerste keer luisteren was het alsof de muziek direct uit mijn lichaam kwam. Zoiets had ik nooit eerder gehoord. Het was alsof ze het ruizen in mijn aderen, het knarsen van mijn botten, het zoemen van mijn brein hadden opgenomen. Voor het eerst in mijn leven sprak de muziekinstallatie mij op gelijk niveau aan. Het was niks anders dan een vertolking van wat ik al jaren sinds de scheiding van mijn ouders voelde. Ja, natuurlijk had ik al eerder muziekliefdes gekend. Jimi Hendrix, The Beatles, Queen, Supertramp, Eric Clapton, ik hield van allen, maar geen had me zo weten te raken. Geen kan dat meer. Behalve soms Supertramp. Als ik me erg nostalgisch voel brengen ze me terug naar de tijd van voor de scheiding.

Voorheen werd het hogere meestal in hemelse tonen bezongen. De zogenaamde klassieke muziek zit vol van dit soort aspiraties, net als de schilderkunst van voor de modernen. Zogenaamde popmuziek en –cultuur, zo die al aanwezig was, ging alleen over de meest basale gevoelens en behoeftes. Kijk eens naar Frans Bauer. Op Daydream Nation (maar ook op de eerdere platen) bereikt Sonic Youth het onwaarschijnlijke: het hogere zonder hemelse tonen. Sterker nog, hun gitaren zijn allen vals gestemd, alleen Lee Ranaldo kan eigenlijk een beetje zingen. Ze kennen Stockhausen en John Cage, maar waar deze heren nogal formalistisch modernisme beoefenen heeft The Youth een rockmentaliteit. Ondanks al het subtiele werk aan toon, ritme, structuur, zang, noem maar op, blijft het een album om op te headbangen, te kraaien, te huilen, noem maar op wat je op de dansvloer zou willen doen. Dankzij het ijzersterke ritme van drummer Steve Shelley kunnen Lee Ranaldo en Thurston Moore eindeloze lagen gitaar over elkaar leggen. Dankzij Kim Gordons bas wordt het soms zelfs swingend. De nummers van Ranaldo, Moore en Gordon zijn altijd goed te onderscheiden, maar als band geven ze zich telkens aan het geheel zodat we nooit dat trieste egotrippen krijgen wat zo typisch is als niemand meer met de ander rekening houdt.

Daydream Nation is het hoogtepunt van een zoektocht. Op een bepaalde manier is het te vergelijken met een klassiek concert of een soundtrack. Nog twee uitstekende albums volgen, maar daarna raken ze iets van hun urgentie kwijt. Ze blijven werken met een vergelijkbaar geluidspalet, al is de feedback op Rather Ripped geheel verdwenen (om ijzersterk op het voorlopig laatste album The Eternal terug te keren), maar inhoudelijk bespelen ze meer registers. Voor mij zijn die eerste albums tot en met Dirty de culminatie van een verlengde puberteit aan de rand van de maatschappij. In deze oer-Amerikaanse muziek zit een gevoel dat mij zo raakte omdat ik het in de verlorenheid van de buitenwijk elke dag tastbaar proefde. Ik hoorde de vervreemding van de moderne wereld in al haar glorie. Het was een trieste tijd voor een twijfelaar als ik en The Youth vertolkte dat en liet me weten dat er meer waren zoals ik. Laat het dan zo zijn dat ik jaren later hoorde dat Neuromancer van William Gibson (1984) voor in ieder geval een gedeelte als inspiratie voor Daydream had gediend, een boek dat een enorme indruk op me heeft gemaakt. Laat het ook zo zijn dat de vormgeving van The Youth enorm aansloot bij mijn stripsmaak en de later ontwikkelde voorkeur voor de moderne kunst. Laat het ook zo zijn dat de omslag van Daydream een schilderij van Gerhard Richter is, een inspiratie van latere datum. Natuurlijk waren er toen andere bandjes die een vergelijkbare sensibiliteit hadden, maar geen wist dat zo pakkend te doen. Pas toen ik Pavement ontdekte had ik weer iets vergelijkbaars. Oh ja, en bandhoofd Thurston Moore was ook nog eens de ‘ontdekker’ van Nirvana. Dankzij dat bandje werd mijn gevoel zelf in de mainstream media vertegenwoordigd.

Sonic Life

Illustratie M. Ozymantra

Nik de Furie

2011-12-08T10:41:00.000-08:00

Het was met Tom Kavelaar dat ik graag het wild introk. Hij woonde drie straten verderop en dat maakte dat hij niet tot onze vijanden behoorde zoals de jongens van de aanliggende straat, maar ook niet een vreemdeling uit een ander dorp was zoals mijn neef. Tom had hetzelfde gevoel voor avontuur als ik en daarom trokken we door weer en wind, over berg en rivier, naar daar waar we ons het best konden amuseren, al was de weg zelf amusant genoeg. De tocht naar de Witte Huizen was redelijk overzichtelijk. De jongens aldaar keken wel naar ons als naar vreemden van achter de woestijn, maar we waren dan ook zó vreemd dat ze ons een zeker respect toonden. Niemand zei iets onvertogens. Iemand schopte een bal in onze richting. Een zachte plastic bal met het vervaagde logo van een niet meer bestaande supermarkt. We namen de halfslachtige uitdaging niet serieus. Het was een jochie geweest. Tom trapte de bal naar één van de oudere jongens. We liepen spitsroeden, maar gelukkig was iedereen te nieuwsgierig.

We hadden proviand voor de hele dag en de radio had kou, kou en nog eens kou voorspelt. Precies wat we wilden. De dijk waar de Witte Huizen achter verborgen lagen was vrij makkelijk te overwinnen en van daar hadden we zicht op het hele wilde land. Links lag de aanbouw van de nieuwe brug over het meer, recht voor ons lag de meanderende weg naar het volgende dorp en rechts lag de eindeloze woestenij met heuvels, zandvlaktes en braambossen, dat ons doel was. We gleden half struikelend de dijk af. De sneeuw had alles glad en gevaarlijk gemaakt. Dit deed ons plezier.

Iedereen die Tom kende bewonderde zijn skeletverzameling. In doosjes van karton en hout lagen de bijna perfect bewaarde skeletten van muizen, ratten, padden, papegaaien, lijsters, mezen en zelfs van een otter die hij van een oom uit Noorwegen had gekregen. Toen ik hem eens hielp met verhuizen en een doosje per ongeluk liet vallen werd hij woest, maar meer op zichzelf dan op mij, want hij had mij in vertrouwen genomen en dat was een fout. Dat wist hij eigenlijk van te voren. Tom werd liever boos op zichzelf dan op zijn vrienden. Ik dacht altijd dat hij gewoon bang was ons kwijt te raken, maar misschien was het iets anders.

Voor vandaag hadden we elkaar op het veld achter mijn straat ontmoet. Naar dat veld trokken regelmatig hele troepen jongens vanuit de wijk om hun spelletjes uit te voeren. Cowboytje en Indiaantje, voetballen, pruimentikkertje, astronautje, noem maar op. Ik, het buurmeisje en Jeroen van verderop, van bij de grens tussen onze straat en de volgende, ontdeden ons daar eens in de struiken van kleding en bekeken elkaar minutieus. Dat veldje was de kern van onze buurt, maar ook de plek waar al de verschillende straten elkaar ontmoetten. Het zat vol potentie voor verbroedering en vijandschap.

Terwijl Tom en ik ons door de bosjes worstelden bleef hij de grond afspeuren naar gave karkasjes. Ik wilde hem wel helpen, maar mijn ogen werden overschaduwd door het avontuurlijke gevoel midden in de wildernis te zijn. Iets verderop was de autoweg. Die bleef stil. Niemand die zich op het kristalliserende asfalt wilde wagen. Even werd mijn aandacht door een donkere vlek rechts van ons getrokken, maar Tom keek er niet eens naar. Daar zou geen botje heel van zijn. Ik begon te schuiven en voor we het wisten gleden we luidruchtig over het wegdek. We lieten sporen als van skiënde kangoeroes achter.

Zonder dat we het hadden afgesproken was ik de leider. Ik was tenslotte degene die deze ontdekkingsreis had geïnstigeerd en bovendien vond Tom verantwoordelijkheid maar niks. Als ik er zo over nadenk kan ik me geen moment herinneren dat hij ooit het initiatief nam. Ik vond het ook niks, maar deed graag wat ik wilde dus was het prettig als anderen volgden. We droegen stokken die we als machetes gebruikten om vakkundig de bladeren weg te slaan. Het slaan zelf was al plezier genoeg, want eigenlijk zat niets ons in de weg. Ik zag hoe Tom telkens naar verderop, naar de heuvels keek waar een donkere kam van bomen de zwerk kietelde, maar voelde er niets voor daar naartoe te gaan. Dat is nou wat je ervan krijgt, Tom, dacht ik vilein, als je niet het initiatief wilt nemen. Gek genoeg ergerde me dat, dat hij iets anders wilde, maar er niet voor uit durfde te komen. Alsof hij het merkte stopte hij en begon weer de grond af te speuren.

Eindelijk waren we daar waar ik wilde zijn, al wist ik niet van te voren dat ik daar wilde zijn. Het was een klein meertje met in het midden een eilandje. Als er geen ijs op het water had gelegen was ik eraan voorbij gelopen. Tom keek mij vragend aan.
‘Zou het sterk genoeg zijn?’ Ik voelde met de voet en merkte dat het doorboog, maar niet direct brak.
‘Misschien… Wil jij ook niet op dat eilandje zitten?’ Het duurde nog uren voor het avondzwart zou inzetten. Tom knikte geestdriftig. Zijn lange haar wuifde als een gordijn in de tocht.
‘Maar is het ijs sterk genoeg?’ Uiteindelijk, dacht ik bij mezelf, is dat niet zo belangrijk. Ik wilde niets liever dan op het eilandje zitten.
‘Misschien als we snel genoeg rennen zijn we erover voor het breekt.’
‘Maar hoe komen we terug?’ Ik zag aan zijn blik dat het hem weinig kon schelen. Tom nam een aanloop en rende snel als maar kon over het ijs. Ik volgde onmiddellijk, maar dan een beetje naast zijn spoor. Het ijs brak in grote stukken onder zijn zwarte schoenen. Het bleek maar iets van twee centimeter dik te zijn, zag ik aan de schotsen die hij maakte. Ik voelde het wegglijden, de schotsen verder breken, mijn voeten vochtig worden, mijn sokken… Uiteindelijk zakten we er met elke stap door, maar het meertje bleek niet dieper dan onze enkels. De laatste stappen waren drijfnat. We vielen neer in het mos dat schitterde van de rijp en bleven even liggen.
‘Godsamme, zeg,’ riep hij.
‘Ja!’ We steunden kreunend van de ren.

Het werd het me snel duidelijk: we konden niet terug. We zaten op een eiland afgesloten van de wereld. Ik was benieuwd hoeveel proviand we hadden meegenomen en zocht door mijn zakken. Twee salmiakknotsen en een mandarijntje.
‘Wat heb jij bij je?’ Hij had een zak Engelse Drop! Daar konden we de hele nacht op teren! We trokken onze schoenen uit om de sokken uit te wringen. Het was ijskoud, maar in die dagen deed me dat niks. Ik verdroeg elk ongemak zolang de situatie plezier gaf. Om de tijd door te komen vertelden we elkaar verhaaltjes, terwijl we keken hoe de avond langzaam binnentrad.

Ik vertelde wat een oom eens had verteld over de tunnels die van de Sint Jan in Hilversum naar Huizen en het Gooimeer liepen, door wat vroeger de Zuiderzee was. Ik vertelde nog een verhaal en nog één, terwijl we af en toe een blokken dropje met gekleurde laagjes aten. Sommige verhalen verzon ik ter plekke. We hadden de ronde blauwe en roze kussentjes met pitjes netjes verdeeld. Ik had er nog twee over. De lucht boven ons eilandje was verbazingwekkend helder. We konden in het bruine diep van het heelal staren. Ik vertelde dat ze in de jaren dertig en veertig verhalen vertelde over marsmannetjes, terwijl ze wisten dat die niet bestonden. Ik verzon het niet, maar zo klonk het wel. Men geloofde het omdat er vlakbij de Olympus Mons, wat de hoogste berg van het zonnestelsel is, een gat zat dat leidde naar een ondergrondse stad. Natuurlijk waren de marsmannetjes niet groen met grote uitpuilende ogen en waren ze zeker niet enkel mannelijk. Nee, ze waren enigszins blauwig met een poreuze huid zodat ze de schamel aanwezige zuurstof beter konden absorberen en het waren bijna alleen maar vrouwen, net als bij leeuwen. Hun ogen waren kleine spleetjes en de mannen hadden inderdaad ook manen.

We lagen op ons gemak in het vochtige mos. Onze kont werd nat, maar onze ruggen bleven warm in de met kunststof gevulde jassen die bol stonden als schuim van een brandblusapparaat. Het was tijd voor Tom om een verhaal te vertellen. Dat was het beste van met Tom rondlopen. Altijd kwam hij wel met een verhaal waarover je moest nadenken.
‘In de derde eeuw na Christus werd Sinterklaas geboren in Myra aan de kust van Turkije, wat toen nog Grieks of Byzantijns was. Het is nu geloof ik een populaire badplaats met een hoop ruïnes waar niemand naartoe gaat. Toeristen houden niet van ruïnes. Die doen hen denken aan de dood.’ Pakjesavond was over een week of twee. ‘Vanaf zijn geboorte stond Nicolaas, zoals hij werd genoemd, bekend als een heilig boontje.’ Tom knipoogde naar me, al was het moeilijk te zien in de duisternis. ‘Hij werd bekend als wonderdoener, omdat hij nog meer wonderen dan Jezus verrichtte, maar niemand snapte dat dit fout was. Want heeft Jezus niet gewaarschuwd tegen valse magiërs? Ja, dat heeft hij.’ We lachten hard. Ik verslikte me bijna in het dropje en verdeelde de salmiakknotsen. Zijn ouders waren best streng Protestants, maar het kon hem niks schelen. ‘Wat niemand wist was dat om wonderen te kunnen doen Nicolaas een verbond met Wodan had gesloten. Wodan had ooit zijn oog ingeruild voor een blik op de toekomst en had gezien hoe de Christenen zijn geloof zouden uitroeien. Hij wilde vriendjes worden met de nieuwe godsdienst, zodat hij en zijn medegoden genoeg aandacht zouden blijven krijgen.’ Het was altijd hetzelfde met Tom. Hij wist zoveel dat je nooit zeker wist wat hij je op de mouw spelde. ‘Weet je dat de goden en ook God leven van de aandacht van de mensen? Zonder dat zouden ze verdwijnen als dauw in de ochtend. Dus Wodan, sluwe gast en groot bedrieger, deed Nicolaas een aanbod. Hij gaf hem een mooie witte schimmel om in een oogwenk van de ene naar de andere plek te rennen en een speer waarmee hij zijn vijanden kon vernietigen en wonderen kon verrichten. Zo kon Nicolaas tegelijk de heilige boon uithangen als strijden tegen de barbaren uit het Oosten die het Romeinse rijk bedreigden. Niemand weet of de paus of andere bisschoppen hiervan wisten, maar in ieder geval kwam het de keizer goed uit. Nicolaas genoot zo van het vechten dat zijn lichaam in het gewone leven soms niet meer dan een doorschijnend iets was. Men dacht dat dit kwam door zijn hoogste heiligheid en aanbaden hem nog meer. Op het strijdveld stond hij bekend als Nik de Furie, gesel van de Parthen. Tegen de tijd dat hij zijn einde voelde naderen bad hij om vergiffenis. De doden wogen hem zwaarder dan de aanbidders. Natuurlijk werd hij heilig verklaard. Als beschermheilige van kinderen, ongehuwde vrouwen, kooplui, studenten, geliefden, slagers, dieven, moordenaars en piraten. Sindsdien rijdt hij rond december over de daken op zoek naar het verlichten van zijn zielenheil. De zogenaamde zwarte Pieten die hem begeleidden zijn de zielen van al de vijanden die hij had gedood.’

Ik heb eigenlijk nooit zeker geweten of ik geloofde in Sinterklaas. Hoe kan men weten dat men gelooft als er geen reden is om aan dit geloof te twijfelen? Ik wist niet eens dat ik ervan overtuigd was dat de Sint bestond, want hoe kon ik overtuigd zijn als er geen reden bestond te denken dat het ook anders kon zijn? We lagen daar in de stilte van ons koude eiland, te luisteren naar het slaan van vleugels in de verte. Het zou ook de tabberd van de Sint kunnen zijn, klappend in de striemende lucht. Ik staarde naar de hemel en geloofde even weer in het bestaan van onderaardse Marsvrouwen en de koopwaar die ze hun mannen beloofden in ruil voor een Marsnacht beminnen. Ik droomde van een vriendin, van het krijgen van kinderen, van het verzamelen van de schedels van de doden, van het opzetten van de skeletten en ze nieuw leven inblazen. Ik droomde van een Sint die goed was als het zuiverste water en kwaadaardig als het vuilste kool. Ik droomde van roetzwarte zielen die zich verstopten in de mantel van de Sint, waarvan de binnenkant zwart als het universum was, duister als een lege schedel. Nooit eerder had ik zo gedroomd. We lagen te kleumen in een kou die dieper klauwde dan sterven en geloofden even werkelijk dat we nooit meer van het eilandje af zouden komen.

Tom was de eerste die loskwam. Hij had gemerkt dat de Engelse drop op was. Ik wilde blijven liggen en verder dromen.
‘Maar we kunnen toch niet weg tot het meertje is dichtgevroren?’
‘Wil je dan de hele nacht hier blijven kleumen,’ vroeg hij. Dat begreep ik ook wel. We konden gewoon weg. Natuurlijk konden we gaan waar we wilden. Ik had nog graag in die roes blijven hangen, maar het was zo moeilijk om de overtuiging vast te houden dat we hier afgesloten van de werkelijkheid zaten. Achter het eilandje was de afstand tot het vaste land een stuk korter. We stampten luid klossend het ijs aan stukken. Het kon ons niets meer schelen of we nat en koud werden. Het waren maar een paar stappen. Vijf, om precies te zijn. Van daar was het een klein stukje naar huis. We sloegen de dijk rond de Witte Huizen over. We hadden geen zin in een koude klim. Ik zocht niet meer naar skeletten en Tom ook niet. We namen afscheid met een knik. Hij ging naar zijn stuk van de wijk en ik naar het mijne. Thuis wachtte een warme kachel. Misschien dat dit het moment was dat onze jeugd echt was afgelopen.

Nik de Furie

illustratie M. Ozymantra

Doe Maar een nieuw gevoel

2011-12-01T14:51:00.000-08:00

Is dit alles, het eerste nummer van het derde album van Doe Maar, Doris Day en andere stukken, verscheen in 1982. Het album maakte nogal een indruk op een generatie. Dit was toen ik voor het eerst van de band hoorde, mijn ouders kochten het, maar voor mij was het ook het begin van het einde. Toen 4Us uitkwam was ik hen zat. Iedereen praatte erover, iedereen draaide het maar, niemand dacht nog na. Als echte fans dichtgeslagen met bewondering. Jaren later ging ik weer eens luisteren en ontdekte een schat aan muzikaliteit en tekstuele juweeltjes. Doe Maar was punk met een vrolijk deuntje. Ze waren The Police, maar dan authentiek Nederlands. Niet een bandje die de buitenkant van Engelstalig muziek na-aapte, maar eentje die naar de basis ervan keek en deze transponeerde naar een vaderlands gevoel. Hun teksten zijn hard tot op het nihilistische, maar altijd prachtig commercieel verpakt in vrolijke reggae en ska.

De voetstappen, het fluiten aan het begin. Vooral dat laatste… het klinkt vrolijk, maar er zit iets dreigends in. Dan die sleutelbos en de trage trompet die de lome beat inleidt. Henny Vrientens bijna zeurderige dictie. Zijn zuchten is acteren en toch ook weer niet. Het gevoel dat hier indirect wordt bezongen, het gevoel dat nooit echt benoemd wordt, is iets dat hij kent. Misschien tweedehands van vrienden of familie, maar hij is er intiem bekend mee. Als je het mee heb gemaakt weet je onmiddellijk wat hij bedoelt. Veel van hun fans zal het een raadsel zijn. Hoeveel van hen zaten vast in een lange relatie en wilden er genoeg moeite voor doen om deze te redden? De meeste van hen waren de helft jonger dan Vrienten en co en naarmate de band langer bestond werden de fans steeds jonger. Natuurlijk stelt een kind en zeker een puber zichzelf en de ander vaak die vraag: is dit alles? Maar voor zoveel andere redenen dan alleen relationele.

Dit gevoel van eenzaamheid in een relatie is natuurlijk niet door Doe Maar uitgevonden. In alle kunsten sinds, zullen we maar zeggen de industriële revolutie, kwam dit naar voren, met als hoogtepunt de jaren 60. Meestal was het antwoord simpel. Ga uit elkaar, vindt nieuwe liefde of doe alsof er niks aan de hand was. Dat je er ook echt iets aan kan doen zonder de relatie te verbreken of ruïneren mag misschien nieuw worden genoemd. Dat het zo subtiel en toegankelijk werd verpakt voor het Nederlandse taalgebied is waarschijnlijk uniek. Dat Doe Maar door muziek serieus te benaderen, tekst niet grappig of romantisch te maken, de weg opende voor talloze kleinere en grotere bandjes die gemakzuchtig onder de term Nederpop werden geveegd mag een feit zijn. Dat Vrienten zelfs in deze minimale tekst een dans uitvoert tussen onschuld en nihilisme in dat ene zinnetje ‘uiteindelijk zijn we allemaal de klos’ toont hem als een groot popartiest. Maar dat hij en maten besloten de populariteit te ontvluchten door de band op te doeken mag triest worden genoemd. Wat als ze net als collega’s The Beatles en Blur hadden besloten hun muziek net zo volwassen te maken als de teksten en zo de commercialiteit waren ontvlucht?

Is dit alles?

Illustratie M. Ozymantra

Hemingways krassen

2011-11-20T09:44:00.000-08:00

Ja, ik weet het, het klinkt pretentieus als je zegt Hemingway en Orwell te lezen. Ik lees ze inderdaad, maar vertel het niemand. Tenslotte wil ik niet pretentieus overkomen. Er is absoluut één ding dat elk beginnend schrijver in Nederland moet voorkomen en dat is anderen de idee geven dat ze pretentie hebben. Hemingway, zoals u vast weet, leefde vanaf 1899 tot 1961 en schreef voornamelijk boeken tussen de jaren twintig en vijftig. Hij had een avontuurlijk leven te midden van de twee wereldoorlogen. Orwell leefde een stuk korter, vanaf 1903 tot 1950. Ook hij was aanwezig in de Spaanse Burgeroorlog, maar kreeg geen Nobelprijs voor zijn oeuvre. Natuurlijk schreef hij wel 1984 en Animal Farm, twee boeken die nog steeds graag gelezen en geciteerd worden. Hemingway heeft met zijn spaarzame proza en strenge opvattingen enorme invloed gehad op de schrijvers die volgden. Orwell staat vooral bekend om zijn compassie met de armen en hardwerkende man/vrouw.

Wat mij opvalt als ik deze twee naast elkaar lees is dat ik Orwell plezieriger vind. Hij schrijft in prachtige ronde zinnen die soepel door mijn ogen lopen en sterke beelden oproepen. Het is telkens alsof ik een heerlijke kipfilet tot me neem, zo vol smaak, zo makkelijk te verteren en rijk. Maar niet te rijk. Geen overdrijven. Geen zweven. Nee, Orwell brengt ons precies daar op aarde waar we horen te zijn. Hemingway is een heel ander soort schrijver. Zijn achtergrond als journalist maakte dat hij neigde naar grote efficiëntie. Hij schreef ook vooral korte verhalen. Onder invloed van een aantal modernistische schrijvers als Elliott, Pound, Joyce, Dostojevsky en Proust begon hij te werken aan zijn stijl. Hij schraapte steeds meer weg en probeerde de diepere laag van het verhaal te impliceren door goed gekozen beelden. Het maakt dat ik zijn schrijfstijl soms een beetje krasserig en koud vindt. Hij haalt zijn literaire nagels over de klei van de geest en wat er overblijft lijkt meer op een sculptuur van Giacometti dan van Rodin. Orwell heeft meer van Rodin.

Veel schrijvers volgen vanzelfsprekend in het voetspoor van Orwell. Zulk schrijven komt op ons natuurlijk over. Zijn afgetrainde warmte leent zich uitstekend voor het vertellen van inlevende verhalen. Niettemin heeft Hemingway de meeste invloed op schrijvers. Zelfs nu nog. Hij is bijvoorbeeld goed terug te vinden bij Grunberg. Net als Van der Rohe’s ‘Minder is meer’ door beeldende kunstenaars en masse werd overgenomen, lopen vele schrijvers en redacteurs nog steeds achter Hemingways minimalisme aan. Het is ze gebleken dat veel lezers graag weinig moeite doen en dat deze benadering ze het best bediend. Waar Hemingway zocht naar een manier om zich uit te drukken wordt van de moderne schrijver verlangd dat hij deze stijl kant en klaar in de boekenwinkel kan leggen. Elke franje aan de tekst maakt het tenslotte alleen maar moeilijker. Alleen lijkt de diepere laag die bij Hemingway impliciet aanwezig was te missen bij nieuwe schrijvers.

Schrijvers uit zijn tijd wilden meer dan alleen goede boeken maken. Pound, Elliott, Joyce, Giacometti, Picasso, noem maar op, ze wilden allemaal meer. Ze hadden de pretentie op wereldniveau te werken. Orwell wilde de wereld veranderen, Hemingway wilde het proza heruitvinden. Voor de kinderen van deze tijd moet dat maar vreemd lijken. Hun wordt geleerd vooral niet teveel van kunst te verwachten. Dat terwijl deze oude literatuur en schilderkunst nog steeds over de hele wereld wordt gelezen en gekeken en nog steeds veel invloed heeft.

Hemingways krassen

illustratie M. Ozymantra (naar een foto)

69

2011-11-14T11:08:00.000-08:00

Deze twee cijfers op hun zijde maakt het astrologische teken voor de Kreeft. Beroemde Kreeften zijn Julius Ceasar, Calvijn, Mandela, Isabelle Adjani en Rembrandt van Rijn. Astrologie zoals wij die kennen is bedacht, verzonnen, uitgevonden of opgespoord, het ligt eraan hoe je er tegenaan kijkt, in het oude Mesopotamië, een rijk van stadstaten dat plusminus 5500 jaar geleden tussen de Tigris en Eufraat lag, waar nu Irak is. Astrologie vormt de basis van de tegenwoordige wetenschap van de sterren, astronomie. Dat de mens naar de sterren keek en erover noteerde gebeurde al plusminus 25.000 jaar geleden. Er zijn aantekeningen op bot gevonden van de oermens waaruit af te lezen is dat men het toen al bijhield. Wat voor betekenis dit voor hen had kunnen we alleen maar naar raden. Wat we wel denken te weten is dat Stonehenge, het jongesteentijdobject in Groot-Brittannië, een soort van zonnewijzer was. Op bepaalde punten en momenten kan men aan de hand van de vallende zonnestralen en de schaduw zien of een seizoen begint. Dat men daar veel waarde aan hechtte mag men aannemen want ongeveer vijfduizend jaar geleden.zonder moderne technologie, zelfs zonder metaal, was het vast een hels karwei dit te bouwen. Als we er even van uitgaan dat het niet buitenaardsen waren die het bouwden. Van Kreeften wordt gezegd dat ze warmbloedig zijn en ook erg moederlijk. Kreeften schijnen ook lekker te smaken, maar daar heb ik geen ervaring mee. Het idee dat zo’n beestje in koud water wordt gezet en dan langzaam dood wordt gekookt spreekt me niet aan. Ook al smaken ze blijkbaar dan het best.

Waar de meeste mensen aan denken bij het zien van het cijfer 69 is waarschijnlijk de seksuele daad die hiermee aangeduid wordt. Jimi Hendrix heeft hier ooit een liedje over geschreven genaamd If 6 was 9 met een prachtige suggestieve tekst. Jimi was Boogschutter, het teken waaronder ik ben geboren. Boogschutters staan in de astrologie wel bekend om hun seksuele vrijmoedigheid. Waar deze lustgevoelens bij de Kreeft nogal naar binnen zijn gekeerd komen ze bij boogschutters maar wat graag naar buiten. Soms zelfs plat of ordinair. Zeker wat betreft Kreeften, heb ik wel eens gehoord. Ik zal toegeven gemengde gevoelens te hebben bij standje 69. Het ligt er echt aan hoe goed je partner jou aanvoelt en vice versa. Soms is het hopeloos, maar het kan inderdaad magische proporties aannemen. Het lijkt mij in ieder geval niks voor beginnelingen.

Maar eerlijk gezegd kwam ik tot de titel omdat ik de meeste blogjes nummer en dit 69 is. Een trein van associaties ontstond die ik achterstevoren aan jullie heb verteld.

If 6 was 9

illustratie M. Ozymantra

Treurwilg in de garage

2011-11-11T07:49:00.000-08:00

De wereld is niet meer hetzelfde, wordt wel eens gezegd. De wereld is een groot begrip, dat zich uitstrekt van horizon tot horizon en tegenwoordig van chip tot USB-stick. De wereld is te groot, het universum is te koud, God heeft zich teruggetrokken of bestaat niet, de vrouw is onafhankelijk, de man is geen man meer, de buitenlander is de nieuwe maatstaf, de binnenlander de nieuwe schurk. De wereld draait maar door en door zonder dat wij er iets aan kunnen doen. Ons leven tikt langzaam af en dat begin je te merken als je te vaak naar medische programma’s kijkt. Geen dokter die nog geloofd wordt want alle specialisten spreken elkaar tegen en niemand weet nog wat de waarheid is. Als er al zoiets als waar-zijn is. Iedereen een eigen universum van overtuiging, een eigen wereld van ervaring die ook nog eens ondeelbaar is. Een eind aan het samenzijn.

Een bijna vanzelfsprekende reactie is de mens weer terug in zijn hokje duwen. Er wordt een spektakel bedacht zoals White Sensation, wereldkampioenschap voetbal, een gezamenlijke munteenheid, een programma dat iedereen elke avond moet zien omdat men er anders niet bij hoort. Mensen gaan elkaar weer corrigeren en kanker is als vloek taboe. We vinden dat we ons meer als de ander moeten gedragen, dat we meer als de ander moeten zijn, want we zijn tenslotte alleen dan veilig en iedereen die daar tegenin gaat wordt de weg versperd. Vreemd is vies. Gek is fout. De ‘fool on the hill’ moet worden geholpen. Wees toch vrolijk. Waarom lacht hij nooit op foto’s? Iedereen gaat naar dezelfde supermarkt en zo niet dan lijken de supermarkten steeds meer op elkaar. Iedereen zit op hetzelfde sociale platform en als men daar afwijkt dan geven we mensen aan. Bovendien gaan alle sociale platforms steeds meer op elkaar lijken. Een intelligent mens moet meer op zijn gevoel letten, want in het gevoel zijn we allemaal hetzelfde. Steek er vooral niet bovenuit met je verstand! Steek er alleen bovenuit met je gevoel. Oh, ja, en talent? Dat wordt bepaald door de massa. We stemmen wel voor degene die het beste is. Wij maken uit wat goed is. Vox Populi!

Er is geen ruimte meer voor afwijken. De regels van de Euro maken dat de Grieken hetzelfde moeten denken en voelen als de Nederlanders. Anders klapt de munt, de muntunie, de economische werkelijkheid, onze welvaart, ons gevoel van welbehagen, onze rust. Ik zou graag een pleidooi houden voor het afwijken, voor nummerbordspelletjes, bunkerbonken, parkeergarageïntimiteiten, de treurwilg onder de meisjes, de vlerk die flapt in de nacht, maar ik ben bang om onrust te veroorzaken. Ik ben bang om de weg versperd te vinden die ik graag zou leven. Ik ben bang dat ‘samenzijn’ en ‘afwijken’ niet samengaan. Misschien dat het dit ooit deed, in de mooie jaren zeventig van de vorige eeuw bijvoorbeeld, maar wat moeten we er nu mee? Als afwijken niet is om te zetten in veilige commerciële producten dan is het gevaarlijk voor de eenheid. Als afwijken om te zetten is wijkt het niet meer af en verliest het zijn waarde.

Laten we wel wezen, al dat beperken tot één en dezelfde stem zou geen echte kunstenaar ooit lang kunnen verdragen en ook een zichzelf respecterend mens zou dit niet moeten doen. Ik stel voor: opstand, opstand opstand!

Verknocht

Illustratie Marcel Ozymantra

De wonderlijke avonturen van Alfred de kat - 2

2011-10-19T02:58:00.000-07:00

Het verhaal van Alfred de kat is niet een doorsnee vertelling waarin we allerlei menselijke gevoelens en eigenschappen aan dieren toekennen om zo iets over onszelf te zeggen. Het is een poging te kijken vanuit het perspectief van een dier dat misschien wel zo vreemd aan ons is als onze blik aan die van een buitenaards wezen. Overigens net als dat het perspectief van een kat zo vreemd is aan dat van een specifieke vogelsoort als de kraai. Als uitgangspunt neem ik wetenschappelijk onderzoek, eigen en andermans observatie. Het totale vermijden van menselijke interpretatie zal natuurlijk onmogelijk zijn. Al was het maar dat een dier niet in woorden denkt en onze woorden tegelijk ontoereikend als te betekenisvol zullen zijn. Een zekere mate van romantische interpretatie is dan ook niet te ontgaan. Niettemin staat het zo ver af van de normale knuffelverhalen dat het menigeen kan afschrikken. Natuurlijk zal ook in dit verhaal veel verteld worden over ons menselijk bestaan, maar dan door de lens van de aliens waarmee we samenleven.

Deel 2

Alfred lag lang uitgestrekt in het zand en liet de zon loom zijn haren bespelen. Zijn poten leken wel helemaal tot aan de andere kant van de tuin te reiken. Hij klauwde zijn nagels even uit en droomde van een aan stukken gescheurde duif. Dat was lang geleden, die duif. Als jonge kat rende hij vaak achter ze aan om er zo nu en dan één te vangen en in een wild gevecht de nek te breken. Al die veren in het rond, al dat nodeloze geklepper van de vleugels, de geur van vers bloed, het was zo’n sterke samengebalde herinnering dat er even niks anders in de wereld bestond dan dat. Zijn duif… zijn prooi… zijn cadeau aan de baas. Deze had er weinig van begrepen. Maar Alfred meende het met de ernst van een gelovige die aan zijn god offerde. Het was de dank voor een leven van luxe en aaien. Aaien… Geaaid worden was één van de leukste dingen ooit! Al kon hij er soms geheel genoeg van hebben. Soms voelden leuke dingen te leuk, dan werd hij onrustig en moest lopen. Naar waar dan ook. Die duif. Alles aan die duif zat nog in hem. De herinnering aan die duif was het dierbaarste van het moment. En de zon. De lome slome zacht brandende niet aflatende zon die alles een heerlijk geurtje gaf. Wat een gek ding toch, die zon. Die gloeiende vlek daar helemaal boven waar je niet eens bij kon komen vanaf de hoogste tak of het dak. Dat dak. Dat dak dat zo heerlijk was tegen de regen.

Alfred rook weer de kaas van achter de Stenen Woestijn. Hij besloot toch maar eens een kijkje te gaan nemen. Op dat moment zag hij pas dat Lules zich bij haar maatje had gevoegd. Ach, weer een kans gemist. Het was niet meer hetzelfde met jagen sinds de operatie. Hij wist nog niet zeker of zijn baasje er schuld aan had of niet. Zo ja dan vroeg Alfred zich af of die duif niet teruggegeven zou moeten worden. Of iets anders. Iets dat hij moest doen dat verschrikkelijk was. Hij vond het niet leuk om boos op zijn baasje te zijn.

Het doorkruisen van Het Struikenparadijs was als altijd spannend, maar niet zoals vroeger, nee. Hij had niet meer die jongensachtige verwachting over wat komen zou. Hij miste dat niet echt, want de rust was ook iets waard, maar toch… Toch…

Cats of my mind 15

illustratie M. Ozymantra

De wonderlijke avonturen van Alfred de kat - 1

2011-10-14T11:58:00.000-07:00

Het verhaal van Alfred de kat is niet een doorsnee vertelling waarin we allerlei menselijke gevoelens en eigenschappen aan dieren toekennen om zo iets over onszelf te zeggen. Het is een poging te kijken vanuit het perspectief van een dier dat misschien wel zo vreemd aan ons is als onze blik aan die van een buitenaards wezen. Overigens net als dat het perspectief van een kat zo vreemd is aan dat van een specifieke vogelsoort als de kraai. Als uitgangspunt neem ik wetenschappelijk onderzoek, eigen en andermans observatie. Het totale vermijden van menselijke interpretatie zal natuurlijk onmogelijk zijn. Al was het maar dat een dier niet in woorden denkt en onze woorden tegelijk ontoereikend als te betekenisvol zullen zijn. Een zekere mate van romantische interpretatie is dan ook niet te ontgaan. Niettemin staat het zo ver af van de normale knuffelverhalen dat het menigeen kan afschrikken. Natuurlijk zal ook in dit verhaal veel verteld worden over ons menselijk bestaan, maar dan door de lens van de aliens waarmee we samenleven.

Deel 1

Natuurlijk heette Alfred niet Alfred. Dat wisten alle katten. Maar Alfred vond het niet vervelend om zo te worden genoemd. Zijn echte naam had waarschijnlijk voor verwarring gezorgd. Dan had hij misschien gereageerd alsof de roepende een kat was en niet een mens. Zijn echte naam was een samenstelling van kattenklanken en kattengeuren en ook van een vleugje kattenkrabben. Geen echt mens had deze kunnen uitspreken zonder voor mafkees uitgemaakt te worden. Soms kwam zijn baasje akelig dichtbij met zijn gekoer en gekrauw om aandacht, maar zijn baasje was dan ook een beetje gek, vond Alfred. Vergeleken met andere mensen.

Het was weer een dag als zovele, met de geuren zoet van muizen, bitter van boombast en brandnetel, indringend van bloemen en hun dragers van geel stuif en met de dauw die nog niet elk hoekje was ontvlucht. Alfred was als een geest zo licht die over de aarde vlood met de tred van een dief. Daar aan de overkant, achter het Struikenparadijs, boven de Stenen woestijn, links van de buren die nooit buitenkwamen en soms toch wel, stond er kaas op een tafel tussen het verse brood. Op een bord van glad steen op een kleed vol platte bloemen. Bloemen en kleed hadden dezelfde geur, maar dit negeerde hij. Die kaas was zo scherp dat de hele buurt er van gloeide. Zelfs Peter en Druusa van twee straten verderop hadden het geroken. Alfred kon het aan hun beweging horen.

In de boom aan de rechterkant, drie stappen verder van de aasboom, vier sprongen en een stap rechts van de meiboom, in de boom die vogels vluchtboom noemden, zat een ekster genaamd Jules te kwetteren. Hij wachtte op Lules, zijn maatje voor eeuwig. Tenminste, tot Alfred één van hen te pakken kreeg. Ook dat waren natuurlijk niet hun namen en geen mens had ze verzonnen, maar Alfred sprak geen Eksterig, tenminste, niet voldoende, zodat hij niet kon wist hoe ze echt heetten. Kraai had hij het wel eens gevraagd, maar Kraai antwoordde zijn vragen nooit, nee, hij vertelde alleen. Zijn verhalen van over de hele stad, of dat wat de kraaien noemden: Stagroot. Alfred zou zich aan Jules kunnen ergeren, maar de zon was daarvoor te lekker. Bovendien leek het hem een uitzonderlijk goed moment om Eksterig te bestuderen. Het was vast niet zo anders dan Kraais. Misschien zou hij zo op iets komen om Jules te vangen.

Cats of my mind 1

illustratie M. Ozymantra

De ernst van de situatie (2)

2011-10-06T07:49:00.000-07:00

Naaaaaaaaaaaaaaaaaaaah….

Keith Haring

De ernst van de situatie

2011-10-05T08:40:00.000-07:00

Het is iedereen vast opgevallen dat we een hoop problemen in de wereld hebben. Ik zou er een opsomming van kunnen maken, maar je hoeft enkel de krant te openen, de tv aan te zetten of op internet te kijken om te zien waar ik het over heb. De wereld danst langzaam naar een mogelijke afgrond toe, maar we weten niet hoe groot die afgrond is, hoe diep of dat we misschien al bezig zijn met vallen. Is alles nog op te lossen, kunnen we er iets aan doen, of is het hopeloos en is het tijd voor een feestje want na ons de zondvloed?

Maar deze problemen zijn mijns inziens niet het echte probleem. Veel ervan is buiten onze macht om er iets aan te doen en het zou toch gek zijn als we denken door te posten op Facebook, door brieven te schrijven naar krant of tv we daar echt iets aan kunnen doen. Op een bepaalde manier komt dat over als het afkopen van onze zorgen. Iets in de wereld geeft een onprettig gevoel, we reageren en kunnen verder met het leven. We hebben tenslotte genoeg te doen en kunnen ons toch niet overal de hele tijd zorgen over maken.

En er zijn altijd redenen om verantwoordelijkheid over wat er gebeurd uit de weg te gaan: je bent het niet eens met de analyse, het is zo ver van mijn bed, iemand anders lost het wel op, we gaan toch naar de hel want daar horen we thuis, zij hebben het gedaan dus zij lossen het maar op, ik heb al nauwelijks genoeg tijd om mijn eigen problemen op te lossen, de wereld is te groot voor mij, ik doe toch mijn best want ik ben een lief mens, negativiteit helpt niet, positiviteit ook niet, ze gebruiken de verkeerde woorden dus ik kan ze niet serieus nemen, er is teveel te doen en ik leef maar 1 keer, iedereen moet voor zichzelf zorgen en natuurlijk moeten we allen vooral veel tijd besteden aan geld verdienen voor dak, voedsel, kinderen, vakantie, iets leuks, noem maar op. Ik heb vast een paar excuses vergeten, maar laat dat vooral een excuus zijn om de ernst van de situatie uit de weg te gaan.

We leefden tot voor kort in de rijkste tijd ooit. Nog nooit had de mensheid zoveel luxe en zoveel mogelijkheden. Niet dat iedereen er in kon delen, maar dat is nooit anders geweest. Nu was het mogelijk voor grote delen van de wereldbevolking om te leven als de aristocraten en plutocraten van vroeger. Een leefwijze is ons in het westen eigen geworden die men zich vroeger nog niet eens kon dromen. Iedereen kan reizen naar de andere kant van de wereld, plastische chirurgie is voor de meeste binnen handbereik, schoon water voor de massa, medicijnen voor elk kwaaltje behalve de dood, veiligheid voor de werknemer, uitbanning van agressie uit de openbare ruimte, noem maar op, reizen in de ruimte. We hebben kunnen leven als gegoede burgers in een uitermate luxe maatschappij. We zijn er met die luxe vandoor gegaan als verwende kinderen en vervallen tot puur hedonisme en decadentie. Al die rijkdom hebben we vrolijk over de ruggen van de armen in andere landen verkregen, maar dat kochten we af met ontwikkelingshulp en de plichtmatige uitroep ‘dat het allemaal verschrikkelijk is’ daar in die andere landen. We kregen het zelfs voor elkaar onze eigen wereld te beklagen dat het nog niet rijk, veilig, spannend genoeg was. Ach, wat was het hier eigenlijk verschrikkelijk. En nu is het voorbij. Of was het al voorbij? Vallen we al in die afgrond? Zo niet, hoe lang duurt het voor we in die afgrond vallen en kunnen we het vermijden?

Het echte probleem zijn niet de grote problemen van de wereld, maar hoe we het voor elkaar krijgen onze kop in het zand te steken. We verstoppen ons in vermaak van allerlei soort en klagen graag over wat er aan de rand van ons uitzicht gebeurd. Al die onfraaie rafels die we proberen te ontwijken in onze poel van plezier en afleiding storen ons, zodat we alsmaar dieper wegduiken. Het echte probleem is dat niemand bereid is de ware ernst van de situatie in te zien en zich aldus te gedragen. Alles wat we hadden, alles dat we konden worden, al het goed dat we kunnen doen, dat alles staat op het spel. Net als ieder ander hou ik van spel en plezier, afleiding is een must, maar het is niet de oplossing. Plezier en ernst kunnen wel zeker hand in hand gaan. Misschien als we ons meer bewust zijn van onze sterfelijkheid en ons falen wordt dat plezier meer intens geleefd en kan het tot helen leiden.

Er zullen van jullie vast zijn die dit allemaal domineepraat vinden. Tenslotte is dat ‘de aard’ van de Nederlander waar wij die ouder zijn, wij van voor het hedonistische tijdperk, nog het meest aan herinnert worden als we gevraagd worden het leven ernstig te nemen. Waren de jaren zestig en al dat soort dingen niet een afzetten tegen dat eeuwige zondebesef van onze Protestantse ouders? Veel van mijn generatie en die daarvoor zullen een instinctieve afkeer voelen van wat ze zien als moraliseren. ‘Ik weet niet waarom ik er van ga steigeren, maar ik doe het automatisch als iemand me verteld wat te doen.’ 'Laten we het gezellig houden.' Daar zeg ik op: get over it! Wordt eens wakker! Dit is een echte afgrond waar we het over hebben. We weten niet hoeveel tijd er nog is. Willen we de volgende generaties met deze toekomst opschepen?

Kouwe drukte

2011-09-28T07:02:00.000-07:00

Onrust op de markt. De ene koopman schreeuwt dat zijn waren voor maar drie dubbeltjes zijn te krijgen en de volgende gaat daar onderdoor. Ze kochten datzelfde product voor vier dubbeltjes, maar het is belangrijker dat iets wordt verkocht. Als je klanten genoeg aan je kan binden kan je later de prijs weer verhogen. Kopen en verkopen, dat is hun wereld. Alles gaat prima tot het nieuws komt dat de gemeente meer geld voor de staplaatsen wil. Ze hebben namelijk een tekort opgelopen. Niemand weet precies waar. De rechtse stadsdeelleden zeggen dat het komt door drugsoverlast & uitkeringen, de linkse stadsdeelleden houden vol dat het ligt aan malafide huisjesmelkers & belastingontduikers. Iedereen die buiten dat discours staat houdt het op uit de hand gelopen uitgaven bij de noord-zuid-west-oost-tunnel.

Staplaatsen worden duurder, de markt moet zijn prijs verhogen, maar het bloed kruipt en toch gaan ze weer onder de prijs. Dat afbetalen van de staplaats komt toch pas aan het eind van de maand. Tijd genoeg om het geld bij elkaar te krijgen. De stad heeft geld moeten lenen om de tekorten op te vangen en de marktlui betalen allemaal te laat waardoor de gemeente weer meer geld moet lenen. Men wordt enigszins ongerust. Wat als die lening niet betaald kan worden? Ze hebben het geleend van de staat, maar die rekent op een afbetaling aan het eind van de maand. De gemeente verhoogt nog maar eens de verhuur van staplaatsen. De markt weigert zijn prijzen te verhogen, want de concurrentie is moordend. Letterlijk. Een buurman heeft de viskraam van zijn competitie in de fik gestoken en die ging in vlammen op met vrouw van eigenaar en al.

De staat heeft een tekort op het budget omdat het geld van de gemeente niet op tijd binnenkomt en men begint zich zorgen te maken. Iedereen weet wie van wie geld heeft geleend en men weet dus ook dat de eerste groep, de markt, niet genoeg geld heeft om zijn lening af te betalen. Niet tenzij ze plotseling de prijzen drastisch verhogen. Maar als die prijzen worden verhoogt dan hebben de burgers niet meer genoeg geld om de huur van huis & verzekeringen te betalen. Dan heeft de staat geen inkomsten meer. Iedereen maakt zich ondertussen zorgen, behalve de markt, want die verkoopt niet voor het geld, maar om het verkopen. Elke keer als ze boedel inruilt voor geld en vice versa houdt ze zichzelf in stand. Men lacht erbij, want spektakel is geweldig en al die marktlui zijn adrenalinejunkies.

Iemand begint te investeren in goud, want dat is zeker, daar weet iedereen van dat het alleen maar in prijs zal stijgen, in ieder geval niet zal dalen. Hoe meer mensen kopen, hoe meer het waard wordt, hoe minder kans er is dat je het voor dezelfde of een betere prijs kan verkopen. Sorry, hoor, maar wat een gedoe, zeg. Waarom al die drukte eigenlijk?

Geheugen als een geschiedenis

2011-09-26T15:28:00.000-07:00

Ik heb misschien een beetje gekke ideeën over geschiedenis. Ik vind het bijvoorbeeld leuk om over oude beschavingen of opgravingen of boeken en gebruiken te lezen. Ik geniet er ook van als wetenschappers hier enthousiast over kunnen worden. Het is ongebreideld plezant om meer te leren over het verleden van mijn land, mijn stad of de aarde en wat daarop rondkruipt. En ik hoef het niet te weten voor cijfers, diploma’s of wat dan ook, ik geniet van kennis. Dat daar iets extra’s bijkomt in de vorm van inspiratie voor creativiteit of inzicht in de mens of gewoonweg gesprekstof is alleen maar een geweldige toevoeging. Kennis vergaren is leuk! Nerdy McNerd? Yep, and proud of it! Fuck al dat anti-weten dat deze tijd zo eigen is. Geen brood en spelen om mij in slaap te sussen! Nou ja, een klein beetje, maar niet genoeg om in te sukkelen en te missen wat er met onze wereld gebeurt en is gebeurd. Zo kijk ik weer eens naar de HBO-serie Rome en ga dan toch even Wikipedia afzoeken naar wat we de feiten noemen. Kicken!

In de loop der tijd is er dan ook een bepaald idee bij mij ontstaan. Namelijk dat een land als een mens is, met een geboorte en een dood. In tegenstelling tot een mens kan een land ook opgaan in een ander land, of anderen in zich opnemen. Een land is ook een onderdeel van een grotere identiteit, zoals de Europese, waar waarschijnlijk meer landen bij horen dan alleen de strikt Europese landen. Dan zijn we allen ook nog onderdeel van de soort genaamd Mens of Homo Sapiens die ook een eigen identiteit heeft. Ik denk dat geschiedenis dat is wat wij voor onszelf een leven zouden noemen. Een land groeit meestal vreselijk traag op, maar doorloopt vergelijkende fasen als een mens. In het begin is het zich van niets dan zichzelf bewust, dan gaat het vragen stellen, dan komt het in de puberteit, et cetera. Sommige landen zullen al zolang bestaan hebben dat wij geen analogie voor hun fase kunnen vinden in ons eigen leven. Misschien als we ooit in staat zouden zijn 150 of 200 te worden. Ieder land moet zich ook om de zoveel tijd verjongen om niet in te slapen. Kleine revolutie hier, links of rechtsom, wat oorlog, een opstand der proletariërs. Het is een tijdelijk schoonvegen van het geheugen om ruimte voor nieuwe zaken te maken. Alsof je van baan verandert.

Dat laatste is sinds de Tweede Oorlog met veel landen gebeurd. Nederland kreeg een trauma en we moesten dit verwerken. Alles van voor de oorlog was verkeerd en we gingen alles weer opnieuw inrichten. Even vergeten van wat ons tot die verdoemde oorlog had gebracht. Maar een mens kan niet eeuwig leven met een trauma en een land ook niet. Bovendien kan een mens ook niet zonder verleden leven. Als we vergeten waar we vandaan zijn gekomen, waar we onze levenslessen hebben geleerd, wie en wat belangrijk voor ons was toen we kind waren, dan zullen we doelloos dwalen en de grootst mogelijke fouten maken. Dan is er geen sprake van verjonging, maar van verwoesting. We hebben een sterk humanitaire en hedonistische periode ondergaan en lijken daar noodgedwongen van terug te moeten komen. Misschien waren we toch niet zo humanitair en hedonistisch opgevoed. Misschien kunnen we dit voor onszelf ook niet goedpraten. Misschien zijn we wel enigszins… ontaard. Ontworteld is vast een beter woord. Een mens kan niet zonder zijn verleden, dus waarom denken zoveel mensen dat ze zonder de geschiedenis van hun land, hun werelddeel en de mensheid kunnen? Waarom zwelgen zoveel in het niet-weten?

Sneller dan het licht, nietwaar?

2011-09-23T02:34:00.000-07:00

Dus er zou iets sneller dan het licht zijn gegaan. Dat is op dit moment veel in het nieuws. Waarom is het in het nieuws? Een heleboel wetenschappers maken zich er druk over, de journalisten ook, want het lijkt spectaculair en zo krijgt u het op uw bordje. Waarom zou dit zo interessant zijn? Ik ben geen wetenschapper, maar heb er wel wat over gelezen en zal aldus een geïnformeerde mening proberen te geven.

In dit universum kan er niks sneller dan het licht, heeft Einstein uitgerekend. Als een object de snelheid van het licht bereikt krijgt het een oneindige massa. Massa is een soort van gewicht, maar dan niet. Een kilo veren weegt minder op de maan dan hier, ongeveer een zesde ervan, maar behoudt dezelfde massa. Als iets oneindige massa krijgt, nou ja, dan valt het misschien een gat door de vloer van het universum. Ik weet niet wat, maar het kan niet, volgens alle wetenschappers. Dus kan een object ook niet de snelheid van het licht bereiken, tenzij het geen massa heeft, zoals lichtdeeltjes. Iemand anders zal zeggen: lichtgolven, maar dat is letterlijk zoals je er tegenaan kijkt. Het is namelijk beide waar, hoe raar.

Alles dat de wetenschappers meten in het universum heeft als uitgangspunt dat de snelheid van het licht niet kan worden overschreden. Al die leuke films en zo met sneller dan het licht ruimteschepen? Fantasie. We zouden anders nooit bij een andere ster kunnen komen. Het duurt ongeveer vier en een half jaar voor we bij de dichtstbijzijnde ster arriveren als we met de lichtsnelheid zouden reizen, maar dat kunnen we niet eens. Op dit moment duurt het ongeveer drie jaar voor we bij Mars zijn. Ja, dat is nogal traag. Al die sciencefiction is precies dat: fictie over wetenschap. Sciencefiction gaat over wat er mogelijk is als bepaalde vaststaande wetten van het universum niet zo nauw genomen hoeven worden, of misschien op de een of andere manier genegeerd kunnen worden en wat er dan voor mogelijkheden zijn voor ons als mensen. Starwars en dat soort dingen? Geen sciencefiction. Er wordt niet in nagedacht over wetenschap er wordt niet gefantaseerd over wat er kan als bepaalde wetenschappelijke feiten geen feiten zouden blijken. Dat noemen we Fantasy, zoals Lord of the rings.

Maar goed, nu blijkt er misschien iets te zijn dat de lichtsnelheid overschrijdt. Men is er oprecht opgewonden over, maar het gaat om maar een 60 miljardste van een seconde sneller op een afstand die 2,34 duizendste van een seconde zou moeten duren. De wetenschappers van het CERN hebben hun collega’s uitgenodigd de gegevens te controleren. Zo zijn wetenschappers dan weer wel. Fantasten van allerlei soort kunnen beweren wat ze willen en niemand zal ze ooit een vingerbreed in de weg leggen.

Zelfreflectie

2011-09-21T08:12:00.000-07:00

Gisteren zag ik drie jongens, allen met camera’s, goed gekleed en tassen op de rug, een trap in de kerk fotograferen. Iedereen had zo zijn eigen smaak. De ene schoot vanuit de naaf naar boven, de ander probeerde een overzicht van iets verder, een derde deed omgeving & trap. Het is een prachtige wenteltrap van oud bruin hout. Zeer bijzonder om erop te lopen, maar ook prachtig om te zien. Toeristen kunnen er niet op. Je kan er het handwerk van aflezen. Toen kwam dingen nog niet direct uit de fabriek! Hebben we nog steeds zulke timmermannen? Ze deden een dansje. Niet een letterlijk dansje, maar ze namen elkanders plaats over en weer over. De ene met het kleine baardje ging acrobatisch omlaag hangend in de naaf, de ander nam daar een overzicht van; de derde besloot ook een grafsteen bij het spektakel te betrekken. Om het af te ronden werd er geposeerd. Eentje stond klaar voor zijn foto en nam die van de volgende, etc.

Iedereen was even belangrijk, zowel de fotograaf als het model. Iedereen maakte dezelfde foto’s en men wisselde zelfs camera’s uit. Behalve wat ze in hun eigen hoofd hadden was er geen verschil tussen de jongens. Ze leken zelfs enigszins op elkaar. Allen beantwoordden aan het moderne ideaal van de man: slank & gespierd, een beetje ruig; maar niet te, ontspannen gekleed; maar niet te. Het was een soort Droste-effect ter plekke, waarin de camera de spiegel was van de volgende camera van de volgende camera van de eerste camera. Een gesloten systeem. Allen individu en allen met eigen esthetische idealen. Ze polijstten zonder probleem elkanders ego omdat ze wisten dat de ander dat voor de één ook zou doen.

Met elke nieuwe foto die werd gemaakt, met elk nieuw idee dat ze van elkaar overnamen verminderde de waarde van de individuele foto’s en ideeën. Het werden kopieën van kopieën van kopieën. Bij elk klikje van de sluiter kreeg het afgebeelde minder glans. Ze waren blij met de ervaring. Ze voelden zich een groep. Het was niet zo belangrijk dat ze elkaar imiteerden. Dat was eerder een bevestiging van hun eenheid. Ze vonden het plezierig om ieder de macht over de camera te hebben, over hun eigen camera, maar wat er werd afgebeeld was niet van belang. Ieder van hen regisseerde zijn eigen leven dat als twee druppels leek op dat van zijn vriend. Samen maakten ze duplicaten van duplicaten van duplicaten. Er was geen leider, er was geen genie, er was niemand die aangaf wat de maatstaf was. De enige die niet aan dit spel van zelfbevruchting meedeed was de eeuwenoude wenteltrap.

foto's door Daniel Bras, de Oude Kerk te Amsterdam

Gids graag!

2011-09-20T10:37:00.000-07:00

Als ik bij de kerk achter de balie zit komen mensen vanuit alle windstreken langs. Polen, Serviërs, Iraniërs, Fransen, Grieken, Tamils, Chinezen, noem maar op, we krijgen ze zo’n beetje allemaal. We hebben het zelfs een tijdje bijgehouden. Mensen met grote lome ogen, niet gewend aan de drukte van een toeristische stad. Stelletjes in identieke windjacks, niet gewend aan individuele verschillen. Studenten zonder studentenkaarten die toch korting willen, Nederlanders die hun museumkaart zijn vergeten en zich afvragen of wij dat in onze ‘computer’ hebben staan. Mensen die een maand te laat voor de World Press Photo komen of vijf maanden te vroeg. U snapt het wel, een divers publiek dat hetzij de verveling van een stad probeert te ontsnappen, hetzij oprecht geïnteresseerd is in geschiedenis en oude gebouwen.

Wij geven graag onze gids mee, twee geplastificeerde A4tjes met kaart van de kerk en uitleg erbij. Kleine lettertjes, hier en daar een foutje, ach, het is niet zo belangrijk. Maar toch. Wij die er werken zijn best trots op ons gebouw en haar geschiedenis. We vinden het leuk als mensen zich er in verdiepen. Als gevolg daarvan geven we de gids graag mee. Een van onze collega’s is zelfs schor aan het einde van de dag, uitgeput als een vogeltje die te lang heeft gebadderd, van het vertellen aan werkelijk iedere toerist wat ze over de kerk zouden moeten weten. Misschien overdrijft hij, maar ach. Na verloop van tijd ging het me opvallen dat bijna, en ik zeg met nadruk ‘bijna’ iedere Nederlander deze gids weigert. De buitenlandse toeristen nemen er graag één mee, al was het maar voor de status, de binnenlandse toeristen, uit Drente of Groningen bijvoorbeeld, willen ook wel eens, maar de meeste Nederlanders komen alleen maar even kijken. Ze weigeren alsof de gids vies is. Dat laatste kan waar zijn, maar dat weten we natuurlijk niet zeker!

Ik vind het jammer. De kerk is op het eerste gezicht groot en leeg. Een beetje uitleg doet de hele plaats oplichten als een kerstboom. Alsof je plotseling begrijpt hoe die zeven eeuwen zijn geweest. Zeven eeuwen opgesloten in de dikke muren en pilaren, in het hout en de was, in de graven en de gewelven. Zeven eeuwen van gebeurtenissen en veranderingen. Generaties van Amsterdammers die daar begraven liggen en allen een eigen verhaal hebben te vertellen. Op dat gidsje staan alleen de meest voor de hand liggende dingen. We zouden iedereen een dik boek mee moeten geven als ze het echt op zijn waarde willen schatten. En toen dacht ik na over mijzelf in het buitenland en ja, ik ben ook geneigd gidsen van allerlei soorten te weigeren. Laatst nog bij Pere Lachaise. Gelukkig kreeg ik er later eentje van iemand. Ook ik denk dat ik intelligent, slim en erudiet genoeg ben om de geschiedenis van een land of gebouw uit het niks te toveren. Misschien ben ik dan wel arrogant, zelfgenoegzaam en wijsneuzerig. Dat is jammer. Waarschijnlijk heb ik veel gemist. De volgende keer zal ik het anders proberen te doen.

Geroofde geschiedenis

2011-09-18T02:16:00.000-07:00

Een paar maanden geleden was ik in het Louvre. Niet voor de eerste keer, maar wel voor de eerste keer op mijn gemak. Ik kom er te weinig. Een kunstenaar, u weet wel, verdient soms veel en soms weinig. Ik liep daar op de afdeling oude dingen, er zijn alleen maar oude dingen, ik bedoel, Soemerische of Akkadische oude dingen, dingen uit de begintijd van de geschiedenis, zo rond 4000 voor Christus en ouder, uit de buurt van Irak, toen ik aan de praat raakte met twee moderne bewoners van die tijd. Een stelletje dat blijkbaar geld en vrijheid genoeg had om naar het Louvre te gaan. Iets dat in mijn ogen toch meer speciaal is dan hoe ik hier met mijn crappy salaris was beland. Ze waren verbaasd en boos dat deze beelden, leeuwenlichaam met baardige mensenkop bijvoorbeeld, niet in hun land te zien waren. Ik stemde met die mening in. Zou wat zijn als de Nachtwacht in Peking hing. Maar kan het ons echt wat schelen? Hoezeer is de Nederlander nog in staat eenzelfde verontwaardiging op te brengen als deze mensen over hun geschiedenis? Ik dacht ook aan de beroemde Elgin Marbles, onderdelen van het Atheense Parthenon die de Engelsen ooit vrolijk weg hadden geroofd en niet van plan leken terug te geven. Geschiedenis is toch als het geheugen van een volk. Je hoeft er niet de hele tijd mee bezig te zijn, maar het is plezierig zo af en toe herinneringen op te halen. Dan weet men ook weer waarom men de dingen doet.

Maar toen ze wegliepen moest ik denken aan de Boeddhabeelden uit Afghanistan en hoe die werden vernietigd door de Taliban. Deze beelden waren overduidelijk te groot om ooit gestolen te worden dus moesten ze aan de zorgen van de plaatselijke bevolking worden overgelaten. Islamitische fanatici hebben weinig op met het verleden. Mensen die geloofden in hele andere goden dan Allah kunnen beter niet worden herinnert. Niet geheel onlogisch, vanuit hun standpunt. Ik vroeg me af of deze beelden in het Louvre nog zouden bestaan als de Fransen ze niet hadden gestolen. Met bloeddorstige en relatief domme tirannen als Saddam Hussein in de buurt, of de fanatieke Ayatollahs van Iran en een 18 jaar durende burgeroorlog. En kijk eens wat er in Bagdad gebeurde toen Saddam was afgezet. Hele musea werden geplunderd. Eeuwenoude artefacten werden vernietigd, gestolen en verkocht op de zwarte markt. Misschien is het maar goed dat zoveel geschiedenis in musea staat die zelf in redelijk stabiele landen staan. Al vind ik dat men alles netjes en zonder tegensputteren terug moet geven zodra er rust en respect in de landen zelf is. Wat dat betreft is het moeilijk te oordelen over de Elgin Marbles. Als de Engelsen ze nu aan Griekenland teruggeven zullen deze zich dan gedwongen voelen ze weer te verkopen om hun schuldeisers tevreden te stellen?

De stilte van geluid

2011-09-17T09:15:00.000-07:00

De enige tijd dat je hier in de stad stilte hebt is zo rond zeven uur op een zondagmorgen. Dan het liefst nog ergens in de herfst, wanneer het regent. Meestal is het dan niet een erg sterke regen, meer een beetje mot. Het regent in dit land niet zo vaak hard om zeven uur in de ochtend. Misschien verandert dit wel met het doorzetten van wat we tegenwoordig de Opwarming Van De Aarde noemen, al heb ik een voorkeur voor Global Warming. Zoals gewoonlijk hebben de Amerikanen weer de meest aansprekende naam bedacht. Maar die stilte, die is in een stad als deze zo’n beetje altijd afwezig. Ik was vroeger best vaak op de straat rond zeven uur zondagochtend en dat was om de Studenten Ecclesia in de Rode Hoed op te bouwen. Dat was de organisatie van Huub Oosterhuis. Die zit tegenwoordig ergens anders. Het kerkelijke verzamelen veroorzaakte natuurlijke alweer snel drukte, maar zondag rond elf is de stad toch al verbazingwekkend druk. De kerk waar ik tegenwoordig werk, de Oude Kerk, werd door onze oud-directeur nog eens opgehemeld als in het bezit van de oudste stilte van de stad. Het is daar ook verbazingwekkend rustig als er niemand aanwezig is. Dat terwijl het staat in een van de drukste stukjes stad die er zijn, de Rosse Buurt. Overigens ben ik niet gelovig. Het is toeval dat ik bij zoveel kerkelijks werk.

Het afwezig zijn van elk geluid kan verontrustend zijn. Ik was eens in een bijna geluidsdichte opnameruimte van ene vriend. Dat er geen enkel soort van echo was voelde heel vreemd aan. Alsof de lucht dood was. Geluid is dan ook lucht die beweegt en vervolgens trilt tegen je oor en dat ding daar binnen en dat is dan blijkbaar geluid. Als de lucht niet zou bewegen zouden wij nooit worden gehoord. De bedoeling van zo’n opnameruimte is dat lucht wel beweegt, maar niet kaatst. Geabsorbeerd wordt het, ja, de lucht wordt stilgelegd nadat het is geproduceerd.

Ik was eens in India in de natuur in totale duisternis met alleen de sterren en de bomen en verder helemaal niks niemand nergens maar waar dan ook en die stilte was zo intens. De lucht was dan misschien niet dood en kon kaatsen tegen elke boom, maar het was stil in mijn hoofd. Misschien waren er wel drukke beestjes overal die kleine geluidjes maakten, maar in mijn hoofd gebeurde er niks. Er bewogen wel gedachten heen en weer, maar ze hadden geen substantie. Het was net alsof mijn hersenpan een geluidsdichte kamer was geworden. Dat is ook waar het echte rumoer bij ons plaatsvindt: in ons hoofd. Ik vond het afwisselend plezierig en heel verontrustend. Jezelf niet meer horen is toch ook een beetje doods, maar wel rustig.

Subsidie voor de kunstenaar?

2011-09-15T09:29:00.000-07:00

In het kort? Ik heb er niks mee. Men zou de eigen broek moeten kunnen ophouden. Maar goed, het is mij wel gebleken dat als je iets wilt doen dat niet iedereen onmiddellijk begrijpt/snapt/leuk vindt dat het prettig is opstartkapitaal te hebben. Sommige dingen kosten zo veel tijd dat er geen moment overblijft om te werken. Soms is het zelfs schadelijk voor de kunst om met een baan te onderbreken. Dan zit je in een dermate lange creatieve gedachtenkronkelgang dat de alledaagse besognes alleen maar in de weg zitten. Wat is het dan prachtig dat iemand je geld geeft om die tijd door te komen. Eten moeten we allemaal en een dak boven je hoofd kan ook niemand missen. Dan hebben we het niet eens over atelier en werkmateriaal.

Zou je zeggen: krijg een rijke sponsor. Waarom de staat, nietwaar? Ja, dat denk ik dan ook wel eens, maar die rijke sponsor daar zijn er weinig van. Degene die dat graag doen willen er soms wat voor terug en dat is niet altijd mogelijk. Het is geen sport of reclame. Ik zou zeggen, doe net als Strawinsky en nodig die lui uit bij je project. Leg het ze uit, geef ze het gevoel dat ze betrokken zijn. Ze hoeven niet altijd inspraak. Veel zullen het prachtig vinden deel te hebben aan je creatieve proces. Als zij zo graag zelf iets willen maken kunnen ze het beter zonder de kunstenaar doen, nietwaar? Helaas gaat ook dat niet altijd.

Maar heeft de staat dan niet een soort plicht de cultuur te steunen? Lijkt me niet. Tenminste, waar de staat toe verplicht is, is wat de burgers van de staat willen en niet meer. Misschien kan de staat iets doen aan wat de burgers willen. Bewust of onbewust doet ze dat natuurlijk al. Iedereen wil genoeg geld om op vakantie te gaan, de staat zorgt dat iedereen aan het werk kan, maar moet de mensen dan ook zover krijgen dat ze allemaal gaan werken. Daar worden programma’s en propaganda’s voor gemaakt en daar heb je het: een prima opgeleid werkvolkje dat als enige uitgangspunt geld en werk heeft. Dat allemaal om op vakantie te kunnen. Ik overdrijf.

Maar als je wilt dat de mensen van kunst houden en zelf kunst kopen en zelfs stemmen voor subsidies, dan is het een goed ding de kinderen op jonge leeftijd met kunst in aanraking te laten komen. Daarom wil ik voorstellen de kunstsubsidies grotendeels op te heffen en al dat geld naar kunstonderwijs vanaf heel jonge leeftijd schuiven. Liefst al van de kleuterklas. Je kan niet vroeg genoeg beginnen! En als die kinderen opgroeien weten ze wat kunst is, hebben er affiniteit mee en dat zal vanzelf afstralen op de praktijk van de dan bestaande kunstenaars. Daar hebben wij nu weinig aan, maar denk aan onze kinderen.

Schilderen als daad van verzet

2011-09-14T12:34:00.000-07:00

Als men zich ergens tegen wil verzetten moet het wel duidelijk zijn wat dat is. In dit geval tegen de neiging naar perfectie en gladheid van oppervlak en inhoud, vooral gesteund door de moderne media, zoals televisie, internet, etc. De constante behoefte alle rafels te verwijderen, alles dat aan toeval kan herinneren uit te bannen, onze wereld in strakke banen te leiden en aan banden te leggen alsook het manipuleren van mensen tot consumenten van gemakzucht en overdaad is tegenwoordig allesoverheersend. Meer dan ooit is perfectie de baas en dit houdt automatisch in dat alles wordt ontdaan van imperfecties. Dit heeft helaas ook als gevolg dat de menselijkheid, de zwakte en kracht van ons leven, van alle scherpe en slappe kantjes wordt ontdaan. In de kern is deze behoefte alles te herscheppen tot een soort Platoons ideaal een poging chaos op een afstand te houden. Gezien de neiging van systemen zoals het leven om te vervallen tot chaos is dit een hopeloos streven. Heroïsch als het ondernomen wordt om ons te verheffen tot Icarische hoogten, maar wurgend als we de middelmatigheid aanhouden.

Voor sommige ligt de ontsnapping aan de controle in de vlucht voorwaarts. Zij wensen op te gaan in de digitale wereld. Zij willen het vlees achterlaten en de eeuwige perfectie van de pixel opzoeken. Zoals eerder gemeld heeft dit streven in mijn ogen heroïsche kwaliteiten. Het is dapper om gelijk te proberen te zijn aan de goden. Als we de goden tenminste kunnen zien als de uiterste consequentie van een bepaald streven. Mars is niet alleen god van de oorlog, hij is de oorlog. Venus is niet alleen godin van de liefde, zij is de liefde. Wodan is niet alleen Alvader, hij is het Al.

Een andere zaak waar verzet tegen geboden dient te worden is de eeuwige reproductie en de sleetsheid van het beeld die dit veroorzaakt. Alles wordt teruggebracht tot content, dat tot een product wat dan tot het einde der dagen herhaalt kan worden. Of het gaat om een boybandconcept of om de foto aan de muur, op internet, op tv, alles is onderhevig aan repetitie en zo ook aan slijtage. Aangezien pixels elk beeld zonder enige moeite naadloos kunnen herscheppen is dit beeld waardeloos en van enige inherente betekenis ontdaan.

In de schilderkunst (en dus ook in elke andere vorm van ambachtelijke kunst) is er sprake van maar één beeld, dat ook nog eens niet te herscheppen is. Men kan er een foto van maken, maar dit zal altijd een slap aftreksel blijven. We missen er de diepte in, de substantie van de verf, het vermogen van de zintuiglijke sensatie die verf ons ogen geeft, het vermogen om hetzelfde beeld steeds opnieuw te herinterpreteren naarmate de dag vordert en het licht gestaag reist. Wat maar oppervlakkig in de foto te zien is, is de intentie van de schilder. Een beeld hangt aan elkaar van intentie en toeval, iets dat niet te imiteren is met de computer. Deze zal altijd tussen nullen en enen moeten kiezen, terwijl een druppel verf of lijnolie onderhevig is aan zoveel irrationele factoren dat er even vaak voor 0,33, 1,4, of 10,7687 kan worden gekozen. De grilligheid van het idee, de opbouw, de uitvoering, maakt dat het schilderij altijd buiten het domein van het voorspelbare zal blijven, zelfs als we het over een zogenaamd ‘slecht’ schilderij hebben. Al mag het gezegd worden dat men beter ‘goede’ schilderijen kan maken. Het heeft geen zin slechte reclame voor de kunst te maken. Er zijn al genoeg mensen binnen de kunst die een ongefundeerde hekel aan schilderijen hebben.

Hier komen we bij een ander prettige bijkomstigheid van de kunstschilder en van de meeste andere kunstenaars: de mate van onbereikbaarheid voor reclame van bedrijven en de media. Natuurlijk zijn ook kunstenaars mensen en daardoor onderhevig aan de wetten van marketing en manipulatie, maar door hun soms bijna obsessieve interessen en neigingen dwingen ze de grote bedrijven, zoals bijvoorbeeld Microsoft, Facebook, etc. tot moeilijke kronkels om hen te bereiken. Ze zouden zich zomaar plotseling in het werk van Jean Dubuffet moeten verdiepen om iemand te bereiken. Ze moeten duiken in het irrationele, het tijdloze, het diepe, het onvoorspelbare om één van hun producten te verkopen. Ik daag ze daar graag toe uit. Laat ze eens wat nieuws leren dan manipuleren. Dan nog zullen ze maar bij enkele succes hebben met die specifieke strategie.

Een andere kwestie is dat een kunstwerk meestal moeilijk te prijzen is. We weten de waarde niet van een goed schilderij. Wat de gek ervoor geeft, is wat men vaak hoort. Juist dat onvermogen om een kunstwerk op zijn monetaire waarde te schatten doet het ontsnappen aan de mallemolen van het consumentisme. Soms geeft een kunstenaar een werk weg aan een vriend of voor gedane diensten en soms verkoopt men deze voor een heerlijk astronomisch bedrag aan een rijke liefhebber. Er kan worden afgedongen, maar een prijs kan ook plots stijgen. Niks eraan is voorspelbaar en dat is als zand in de machine van de kapitalisten.

Mijn idee is dan ook dat de schilderkunst een natuurlijk verzet is tegen de trivialisering van de maatschappij en in het verlengde dat mensen die kunst in huis hebben en daarvan houden collaboreren met het verzet. Kunstkopers zijn de vijfde colonne! Je hebt ze overal, zeker in de hogere regionen van het bedrijfsleven waar men de luxe heeft zich dure aankopen te permitteren. Alleen al de mate van rust en tijd die men zou moeten nemen om een schilderij op zijn waarde te schatten is een aanslag op elk soort gepropageerd efficiënt tijdsgebruik. Om maar niet te spreken van de tijd en aandacht die de kunstenaar aan een schilderij besteedt. Dit is niet in geld uit te drukken! Schilderen is de kunst van het trage en het bedachtzame. Kunst is de slowfood van het oog. Ik denk dat dit laatste ook zeer van toepassing is op allerlei vormen van de literatuur.

Natuurlijk is het de taak van de schilder om in de eerste plaats een goed schilderij te maken, alsook het de taak is van elke kunstenaar om een goed kunstwerk te maken, maar wat is ‘goed’ in deze kwestie? Alweer niet te kwantificeren! Bovendien is het mooi meegenomen dat de schilder verzet biedt aan het idee dat alles in geld is uit te drukken, dat alles is te berekenen, dat het hele leven is te controleren en dat de macht van het schone mag worden gecorrumpeerd door pronkzucht. Alleen al in het streven naar welke particuliere schoonheid ook verzet de kunstenaar zich samen met de kunstliefhebber tegen het verminderen van de waarde van ons leven.

De sekte

2011-09-10T01:57:00.000-07:00

Iemand beschuldigde schilders van sektegedrag. Dat is niet zo’n vreemde gedachte. Die iemand houdt meer van de andere, nieuwere kunsten: video, installatie, conceptueel, fotografie, computer, noem maar op, wat weer de nieuwe mode is. Het is iemand die vooral houd van de gedachte dat de kunstenaar het medium kiest dat het best bij zijn boodschap past. Zijn boodschap is alomtegenwoordig, maar telkens wordt deze in een nieuwe vorm uitgebeeld. Dit is een prachtig flexibele vorm van kunst die nooit tot verveling bij de kunstenaar zal leiden en hoogstwaarschijnlijk ook niet bij de kijker, al is het de vraag of de kunstenaar het iets kan schelen wat de waarnemer denkt. Dat laatste is een vraag die bij meer mensen is opgekomen. Ik merk de laatste tijd steeds meer afstand tussen mij als schilder en die andere kunstenaars, al geniet ik tot op zekere hoogte nog steeds van hun capriolen.

En inderdaad, schilders vertonen soms sektegedrag. Dat is misschien minder vreemd dan men zou denken en heeft veel te maken met die nieuwe kunstvormen en hoe ze zich verhouden tot de schilder (tekenaar,graficus, beeldhouwer, aquarellist). De oude vormen van kunst vereisen een hoge mate van vaardigheid en ambacht. Dat staat aan de basis van een kunstwerk. Ook Karel Appel of Jackson Pollock, beide beschuldigd van rommelen, de eerste zelfs door hemzelf, tonen een grote vaardigheid in de behandeling van hun materiaal. Bij de schilder is er de techniek en het onderwerp. Bij sommige schilders is dat onderwerp zeer bedacht (conceptueel of fantasie) bij een andere is het een interpretatie van wat in de werkelijkheid is te zien. De manier waarop de verf wordt gebruikt bepaald in grote mate de inhoud van het kunstwerk. De verf is het gesproken woord dat van de kwast druipt. Het duurt heel lang voor we voldoende meesterschap bezitten om onze roman van verf perfect te kunnen schrijven. We zoeken misschien wel naar vernieuwing, maar dit gebeurd bijna altijd binnen de verf.

De schilder heeft een lange geschiedenis achter zich staan en negeert deze enkel met groot gevaar voor het zelf. Het is al te makkelijk tweederangs schilderkunst te maken als je niet weet wat er voorheen is gegaan. Misschien hebben de schilders van de twintigste eeuw wel gespeeld op vernieuwing en moderniteit, maar dit gebeurde in het licht van 40 tot 50 tot honderden eeuwen schilderen op alle continenten waar de mens zich heeft gevestigd. Schilderen vormt met beeldhouwen en tekenen de fundamenten van de menselijke expressie en communicatie. Als we dit binnen de kunstwereld een sekte noemen is de Katholieke kerk dat binnen het Christendom. Het beeld ging vooraf aan het woord. Als manusjevanalles-kunstenaar Damien Hirst bijvoorbeeld plotseling echt gaat schilderen valt hij door de mand. Wat spectaculair lijkt in diamanten schedels en opgezette drijvende haaien (waar ik overigens groot plezier aan beleef) is dit niet noodzakelijk in de schilderkunst. Dat vereist wat meer. Een schilder is niet alleen bezig met vernieuwen, moderniseren en spektakel, maar is ook bezig met zijn oeuvre en wat dit voor plaats heeft in de grote geschiedenis van het schilderen.

Roy Lichtenstein - Brushstrokes

Nee heb je

2011-09-09T11:23:00.000-07:00

Net als Ja is het een klein woord met grote gevolgen. De meeste vormen van ontkenning beginnen met een N, zoals neen, niks, niet, nooit, niemand en nergens, maar dit gaat niet op voor de toekenning. Daar moet altijd het woord Ja in zitten. Jawel, jazeker of het begint met een andere letter zoals bij natuurlijk, vanzelfsprekend. Een mens mag zich ook afvragen waarom het woord Nee meestal met een grote nadrukkelijke beslistheid wordt uitgesproken, zelfs in aarzeling, maar waarom Ja altijd een aarzeling, een onzekerheid in zich draagt. Is dit cultuurgebonden? Zijn wij eerder geneigd Nee te zeggen omdat we Negatief geneigd zijn of is het misschien dat juist omdat we geneigd zijn altijd Ja te zeggen de Nee zo beklemtoond dient te worden? Mensen die altijd Ja in hun hoofd horen moeten zich beschermen met een ferme NYET!.

Maar nee, zo kan het niet zijn, want ik wil dit niet, maar ik zeg toch ja, want als ik niet nu JA zeg, dan krijg ik het de volgende keer misschien niet meer. Niet meer aangeboden of niet meer in zicht. Ja, zeg maar JA, want anders mis je iets en dat is niet niets! Zeg maar JA tegen het leven, NEE tegen drugs, ja tegen een karbonade, NEE tegen wreedheid tegen dieren, NEE tegen buitenlanders, JA tegen hulp aan andere landen. Zeg NEE tegen een loonsverlaging, JA tegen meer groei van de economie! Zeg JA tegen democratie, NEE tegen dictatuur! Zeg Ja tegen God, Nee tegen God! Zeg niet God na of spreek zijn naam ijdel uit! NEE tegen Islamisme, JA tegen kapitalisme, maar wees bang voor de dag dat je geen Ja of Nee meer hoeft te zeggen, wanneer de beslissing je uit handen is genomen en iemand anders boven jou de Ja’s en Nee’s doet. Misschien. Misschien is misschien een beter woord om mee te leven. Het laat vrijheid toe.

Maar als ik een afspraak met je maak om koffie te gaan drinken in dat nieuwe zaakje op de hoek bij die platenwinkel hoor ik toch graag een nadrukkelijk Ja of Nee. Ik ga daar niet zitten in de hoop dat je Misschien op komt dagen. Misschien ben ik dat verleerd, want het kan best een leuke middag worden, zo in je eentje met de wereld die voor je voeten langsloopt en leeft. Misschien ontmoet ik zo nog eens een nieuw persoon. Ja, wie weet. Maar duidelijkheid kan ook geen kwaad. Laten we serieus afspreken en als je dan onverhoopt om de een of andere vreemde reden niet komt opdagen, laat me dan die speciale middag beleven. Ja, dat doe ik dan wel. En als je toch komt, volgens afspraak, dan beleven we zeker een speciale middag! Oh, jawel!

Woordsuggestie riK Schippers

Wilsondanks doe ik het toch

2011-09-07T06:17:00.000-07:00

Ik kreeg dit woord doorgespeeld van iemand op Facebook op mijn vraag of men me een woord wilde geven voor een blogje. Iets dat ik als uitgangspunt/onderwerp zou kunnen oppakken. Het was niet dat ik geen inspiratie had, maar aangezien ik er elke schrijfochtend eentje wilde schrijven vond ik het leuk een uitdaging aan te gaan. Ik vroeg om een ‘Groot woord’ en sommige namen dit letterlijk. Met groot bedoelde ik een woord dat op zichzelf staat, meerdere opties heeft en verreikende gevolgen. Wilsondanks is absoluut zo’n woord te, al heeft het ook een groot-zijn in een soort wolligheid. Het lijkt me een typisch vooroorlogs of nog ouder woord. Blijkt het zover de aangever en ik kunnen zien niet eens te bestaan.

Nou ben ik niet bepaald een woordspeler zoals bijvoorbeeld Battus. Ik heb eigenlijk een beetje een hekel aan woordgrapjes die niks anders proberen dan te laten zien dan hoe grappig woorden kunnen zijn. Ik houd er wel van een grapje te maken als ‘ben je uitgerookt’, maar dat is ongeveer zover als het gaat. Liever niet in druk, dank u wel alstublieft. Maar woordverzinnen is altijd leuk. Het is net alsof je een eigen taal maakt, of een nieuwe wereld of land. Dat spreekt iets in mij aan. Mijn gevoel voor fantasie, mijn behoefte te ontsnappen aan de wereld. ooit bedacht ik het woord Rillings, als in ‘de rillings’ hebben, wat niet hetzelfde was als de rillingen. Mijn familie vond het wat flauw en dacht dat ik opzettelijk een foute uitspraak deed. Oprecht, het had een andere betekenis, nu enigszins verzwolgen door de tijd. Wilsondanks! Ik denk overigens dat het ontstaan is als variatie op ‘zijns ondanks’.

Maar, dus, juist, dan moeten we toch eigenlijk een zin en de zin verzinnen van het vrolijk nieuwe woord Wilsondanks, nietwaar? Het lijkt mij dat eenmaal wilsondanks geboren een kindje niet ten vondeling gelegd zou moeten worden. Ziet u dat? Tegen de zin van moeder/vader/stel is het kind geboren. Wilsondanks mijn initiële uitgangspunt heb ik Duitsland toch de oorlog verklaard! Juist, daar is het weer. Tegen de wil. Soms gebeurd iets tegen de wil omdat het ons van buiten is opgelegd. Soms is het ook tegen onze wil omdat we het bewust niet wilden, maar het wilsondanks toch deden. Hier wordt verwezen naar dat verdraaide onderbewustzijn dat tijdens bijvoorbeeld dronkenschap of ander soort benevelingen de macht over de handelingen op zich neemt. Soms ook als we volkomen nuchter zijn.

Met dank aan Joan van Nispen Totsevenaer. Ik moet toegeven wel met de betekenis van zijn achternaam te willen rommelen. Ja, waar ik het vaakst plezier aan heb is simpel spelen met de namen van mensen en hun identiteit. Kinderlijk, maar veel voldoening!

Woordsuggestie Joan van Nispen Totsevenaer

Overigens...

2011-09-04T11:59:00.000-07:00

Een van de grappigste dingen met woorden is het simpele herhalen ervan. Neem bijvoorbeeld ‘overigens’. Herhaal het een paar keer, soms snel, soms heel traag, dan weer gewoon. Je raakt na verloop van tijd de betekenis kwijt en hoort alleen de klank nog. Dan ga je je vast afvragen waarom dit woord dit woord is en waarom het betekent wat het doet. Elk woord zit natuurlijk zo in elkaar. Ik had het een tijdje met ‘boterham’. Vooral omdat de feitelijke betekenis ervan niet overeenkwam met wat ik in de ochtend at. Natuurlijk, als je dieper in de achtergronden van de taal duikt vind je vanzelf hoe woorden zijn ontstaan. Dat ze door de tijd heen van vorm en betekenis zijn veranderd om uiteindelijk bij ons woord aan te komen. Overigens. Mijn Dikke van Dale, de dikke vandalen, zegt dat het uit 1735 uit het Hoogduits komt, afgeleid van überigens. 1:Voor het overige wat de rest betreft. Maar dat überigens is natuurlijk ergens anders begonnen en die klank was er misschien al. 2: Trouwens.

En die klank is waar het om gaat bij bijvoorbeeld dichten. Of we het over de oude rijmende dichter of de moderne postmoderne soort hebben maakt niet uit. Dichters zijn mensen die de hele tijd in klank en betekenis denken. Ja, ook in betekenis. ‘Overigens’ heeft tenslotte het woord ‘Over’ in zich, daar valt mee te spelen. Het is dan niet de letterlijke betekenis waar het hier om gaat, maar een dichter kan de illusie bij de lezer oproepen dat als er overigens staat deze er ook over in kan lezen. Lewis Carrol, inderdaad van Alice in Wonderland, heeft zo’n wereldberoemd gedicht geschreven waarin elk woord leunt tegen een bekende betekenis, maar volkomen verkeerd is geschreven. Laatste regels: All mimsy were the borogoves / and the mome raths outgrabe. Voor ons Nederlanders is dit misschien te lastig, want wij zijn niet zo vreselijk bekend met al die Engelse klanken. Lucebert kan ook wat orakelen in klank: maar uit alles speelt een kruis / horror rosser racer ruis. Overigens zou hij alleen gebruik maken van zeer onbekende echt bestaande woorden. Het wordt helemaal grappig als je bedenkt dat onze verre voorouders niet meer dan gromden en gilden om te communiceren. Die grommen en gillen zijn uiteindelijk woorden, grammatica et cetera geworden.

Het is voor de dichter leuk om met klank te spelen, want deze staat vast, in tegenstelling tot betekenis, die fluctueert. Voor de lezer kan het een hele opgave zijn, maar die wordt vaak wel beloond. Herhaal het woord maar eens, herhaal die zin tot de betekenis verdwenen is en kijk dan naar het luchtige van klank en taal. Woorden zijn als sculpturen van lucht, vluchtig en eenmalig, maar iedereen kan er één maken. Bij het instuderen van een gedicht lees ik het heel snel en heel traag op. De klanken blijven hangen, de betekenis verdwijnt. Overigens veranderen de klanken van woorden natuurlijk wel. In onze leven is bijvoorbeeld de S in de Zaanstreek overgegaan in die van de Z en vice versa. Of Vize Verza, in het Saanz.

woordsuggestie Lieke Boss

Een kwestie van bedrijfspsychologie

2011-08-31T06:42:00.000-07:00

Iedereen hoort zijn plaats te kennen in deze wereld en alles waar het om gaat is maximalisering van de winst. Alleen met verdere groei kunnen we de luxe behouden. Als we zo overgeorganiseerd en efficiënt worden als sommige Aziatische steden kunnen we de concurrentie aan. Iedereen die afwijkt, die nadenkt, die iets meer wil van het leven dan zijn functie vervullen saboteert het grote genot. Schoonheid is in dienst van het grotere goed. Kunst is iets dat in geld kan worden uitgedrukt en als het iets oplevert dan is het iets waard. Als het NU iets oplevert. Let wel, we werken aan een betere toekomst, maar die wordt uitgedrukt in groei, in geld, in luxe, niet in warmte, verstand of overdenking. Kom zeg, doe eens iets wat, wordt een nuttig burger, investeer in je leven, blijf daar niet op die bank liggen niksen, ga naar de Uitmarkt, wordt een volwaardig onderdeel!

Superkapitalisme noemen ze dat, wanneer alles in geld wordt berekend. Iedereen heeft een prijs op zijn hoofd en we hebben niet eens die leuke ‘Wordt gezocht’-posters uit de Lucky Luke. Schoonheid kan je kopen, geluk, veiligheid, verstand, liefde, noem maar op. Als we problemen met het onderwijs hebben zeggen we: gooi er wat geld tegenaan. Er wordt niet eens meer nagedacht over dat er misschien een andere methode is. Als een bedrijf niet voldoende winst maakt, ja, wat is voldoende in zo’n situatie, worden mensen ontslagen, afdelingen geherstructureerd en nieuwe mensen aangenomen die wel kunnen wat er van hun wordt gevraagd. Je moet een soepel onderdeel van de maatschappij zijn. Flexibiliteit! Ja, het toverwoord. Als ik een jaartje werk doe dat ik leuk vind maar dat niet bij mijn diploma past komt dit op mijn cv en wordt ik daar later op afgerekend. Dan wordt het heel moeilijk werk te krijgen dat wel bij mijn diploma past. Je hebt je positie bepaald, Ozymantra, nu ben je onderdeel van het grote geheel!

Is de wereld langzaamaan niet een beetje gek geworden? Maar ja, hoe pak je dat aan? Vragen we de patiënt om langs te komen voor een interview? Gaan we drugs voorschrijven? Time-out dan maar. Ik zou de wereld graag even de horloges willen afpakken. Dan hebben we geen haast meer en komen we overal te laat. Wie weet werkt dat. Of heeft u een betere suggestie? Ik kan de rente van dit leven niet meer aan.

Suggestie door Moi Jadorestyle via Facebook

Onaantrekkelijk

2011-08-30T14:15:00.000-07:00

Het alarm gaat weer af. Het is een lelijk geluid. Ik weet niet of ik wakker zou worden van een mooi geluid. Misschien de klanken van Honoloeloe of het zingen van een tropische vogel. Ik vermoed dat ik dan zou blijven slapen tot mijn rug brak is. Natuurlijk is dat bijna niet mogelijk. Als ik zolang blijf liggen is er altijd wel iemand die me wakker probeert te krijgen. Waarschijnlijk zal werk bellen. Ik heb op de mobiele telefoon wel een aardig muziekje staan, maar daarom hoor ik deze bijna nooit. De vaste telefoon is niet mis te verstaan. Deze snerpt niet zoals het alarm, maar is net zo nadrukkelijk. Op een dag zou iemand aan de deur komen en de deurbel laten gaan. Deze staat zacht en ja, dat zou ik misschien even kunnen negeren, maar op een gegeven moment gaat er toch een alarmbelletje in mijn hoofd af. Dan wordt ik wakker.

Misschien is dat ook maar goed. Slapen is lekker, maar altijd blijven liggen en nooit meer mensen ontmoeten of zo’n stukje als dit schrijven? Dat lijkt me dan ook weer onaantrekkelijk. Misschien is een mens niet gemaakt voor eeuwig slapen, hoe aantrekkelijk dit soms ook lijkt, zeker als je een beetje laat in bed schuift. Ik was gisteren dan ook zo lekker bezig dat het idee om vroeg te gaan slapen mij niet aantrok. Dat is vaak zo. Dan ben ik in zo’n goede bui dat ik ondanks de mogelijkheid heerlijk te dromen toch de slaap uitstel. Dan zou ik wakker kunnen blijven tot diep in de ochtend, met leuke dingen te doen en een vrolijkheid die niet te stuiten is. Het is overigens wel vervelend als dan het alarm gaat. Het herinnert me eraan dat ik verdorie niet geslapen heb en die dag een wrak op werk zal zijn.

Misschien zijn wij niet gemaakt om een liefelijk alarm te hebben. Ik maak me zelfs een beetje zorgen over u die wakker wordt van de fluitende vogeltjes. Niet als deze reeds uren hebben gefloten en u een prachtige rustige avond plus nacht heb gehad, maar als u zes uur slaapt en nerveus wakker schrikt van die liefelijke vogeltjes. Wat moet u liefelijke vogeltjes haten, zeg! Een alarm hoort onaantrekkelijk te zijn, anders wordt een mens niet wakker. En als wij ooit wakker moeten worden uit onze eindeloze droom moet er niet vriendelijk gefluisterd worden, maar moet er een schallende hoorn geblazen worden die de fundamenten van onze woningen zal doen trillen. Alleen een harde klap zal ons wakker genoeg maken om de ramp te ontkomen. Alleen dan weten we hoe we met de ogen open van deze wereld een goed kunnen maken.

Het onberekenbare

2011-08-28T05:00:00.000-07:00

Er komt een storm aan, heb je dat gehoord, er komt een storm. Hij zal hagel en regen brengen, deze storm, hij zal het zand tot modder maken en lantaarnpalen krom trekken. Het zal een storm voor de eeuwen zijn, een storm zoals we nog nooit hebben gezien. Alle aandelen zullen waardeloos worden, want deze storm kent geen winstvoordeel, deze storm maakt al het papier slap en week. De rente zal eindeloos stijgen in deze storm, want het water kent geen grenzen, het water stijgt ons tot de lippen en de rente zal de toppen van wolkenkrabbers krabben. Deze storm van verontwaardiging, aangestoken door de populisten onder ons, zal razen door een land gebouwd tussen dijken en polders. Koeien zullen door de hemel vliegen en schietgebedjes loeien. Boeren zullen hun krukjes achterna rennen zoals deze tuimelend over het land vliegen. Mannen in pak zullen nodeloos naar hun stropdas zoeken, want die hangen in de hoogste radiomasten als vrolijke getuigen van de ondergang. Dejallaba’s en burka’s zullen de straten onbegaanbaar maken in een chaotische werveling van meningen en rituelen. Het is een storm die de jeugd materieel voordeel laat plunderen, Scandinavische gekken in het rond laat schieten en Theekransjes hele economieën laat saboteren. Waardeloze glimlachende leiders verdwijnen onder de golven. De storm zal angst verspreiden onder de liefste bejaarden en de grootste patsers. Het is een storm die woestijnzand in Luxemburg doet landden en tropische dieren dierentuinen laat overnemen. Het is een storm die olie met water laat mengen. Het is een storm die eilanden met nucleaire energie verplaatst naar breuklijnen in de aardkorst. Het is een storm die God niet gewild had, maar God wist voor een keer niet wat hij aan het doen was.

Het is een storm zoals we nog nooit eerder hebben meegemaakt die de hele wereld kaal en schoon zal achterlaten, gereed om weer bevolkt en bevuild te worden. Misschien dat we na deze storm iets nieuws kunnen doen. Misschien kunnen we de wereld opnieuw inrichten en gaan voor schoonheid, warmte, verantwoordelijkheid en verstand. Misschien dat als alles leeg is dat we het met de beste kleuren van ons palet kunnen invullen. Misschien dat we eindelijk idealen kunnen paren aan nuchter verstand en concentratie aan discipline en begrip aan overzicht. Misschien dat als deze storm voorbij is en God in zijn natte toga de dijken weer opbouwt dat we dan niet meer zo bang voor elkaar hoeven te zijn. Wie zal het zeggen. Wie behalve de tijd en de tijd zijn wij. Evenwicht. Ik kan de sirene van hier al horen.

Het onverwachte

2011-08-26T03:06:00.000-07:00

‘Ik had u niet verwacht, meneer.’ ‘Dat hoor ik vaker.’ Liever had ik dat hij een afspraak had gemaakt, maar zulke dingen kan men niet voorzien. Dat is nou eenmaal het probleem. Ik was er wel van uit gegaan dat hij zou komen, maar niet zo snel. Misschien had het met het weer te maken. Al die duisternis maakt tot zwarte vooruitzichten, maar toch blijf je hopen. Ik dacht eigenlijk dat er meer tijd zou zijn om te doen wat ik wilde. Nog zoveel dromen zijn niet uitgekomen. Er stond nog zeker een reisje gepland naar de Verenigde Staten. De vorige keer was ik een heel leuk meisje in New York tegengekomen en we hadden wat. We dachten dat we elkaar snel weer zouden ontmoeten, maar van alles kwam daar tussen. Het is een belofte die niet wordt ingevuld.

Ik leef alsof elke dag de laatste is, zei iemand eens tegen iemand anders. Ik kende ze beide niet, maar moest evengoed een beetje lachen. Tja, als je dat kan, als je elk moment die energie kan opbrengen dan zou ik dat maar doen. Ikzelf leef soms een beetje als in een droom. Toekomst en verleden hebben de neiging door elkaar te lopen in het heden. Alsof je twee films tegelijk speelt. Het maakt dat wat ik hier in het nu zie een beetje vaag oogt. Soms wandel ik door de stad en wordt dan weer wakker. Ik kijk naar de gebouwen, de mensen, de dieren, de koopwaar en planten, met de blik van een zuigeling. Alles is even aantrekkelijk en nieuw. Maar na verloop van tijd ga ik toch denken over een vriend van vroeger of over wat ik die avond wil doen. Dan schrik ik op van een aanstormende tram.

Je weet inderdaad niet wat er staat te gebeuren. Soms denk je daar wel eens aan en dan bekruipt het ongemakkelijke gevoel geheel alleen in het luchtledige te zijn, zonder zicht op wat er achter gebeurd. Zenuwachtig kijk je om je heen. Is daar wat? Wie is dat? Wat kan ik van jou verwachten? Ben jij te vertrouwen? Moet ik niet beter opletten? Hoe staat het met de rekeningen? Hoe staat het met mijn ouders? Ze krijgen toch niet plotseling een heftige ziekte? Heb ik het fornuis uitgezet? Staat mijn geld veilig op de bank? Oh, god, wat als de economie echt ten onder gaat? Maar hij klopt vanzelf eens op die deur, daar kan geen radeloze gedachte ook maar ene jota aan te doen.

Het oncontroleerbare

2011-08-25T08:04:00.000-07:00

Het begint met de tuin. Er groeien dingen die zich niet aan de regels houden. Wat onkruid hier en daar. Tussen de tegels groeit van alles dat niet mag. Je had een perfect plateau van rust voor ogen. Een eiland afgesloten van de wereld. Je wil een kans hebben je af te sluiten van de drukte, van de mensen, van het werk, van het nieuws. Je wil een vriend kunnen uitnodigen en ontspannen kletsen over die wereld, over je dromen, over je angsten, over wie jij bent als niemand naar je kijkt. Je hebt er mannen voor ingehuurd om dit eiland te maken, of misschien dacht je wel dat je dat zelf kon. Als je het zelf hebt gedaan komt er trots bij te kijken, heb je ervoor betaald dan ben je trots dat je dit zelf kon doen. Je ouders deden dat soort dingen nooit, of misschien deden ze dat wel en ben je blij dat je bij hen kan aansluiten.

Dan kruipt er een groen dingetje tussen de tegels door. In het begin vind je het schilderachtig. Ja, zo zijn tuinen nou eenmaal, zo is groen hier, dan daar en plotseling tussen je tegels. Je tuin leeft! Dit vind je niet alleen goed, je viert het zelfs. Het leven, ja, zo is het leven! Je weet nooit wat je kan verwachten en dat stukje groen tussen die tegels is daar het bewijs van. Toch, naarmate er meer groen zich naar boven wurmt, begint het te ergeren. Je vrienden vinden het misschien rommelig en denken dat het iets met je karakter te maken heeft. Je blijkt niet alleen iemand die het leven viert, maar ook iemand die slordig is. Nalatigheid is niet een zonde omdat het geloof dit vertelt. Nalatigheid wijst op rommelig en slordig denken. Hoe kan je ooit betrouwbaar zijn op werk, in de maatschappij, met vrienden, als je zo nalatig bent?

Je trekt het groen er eerst met de hand uit, maar het lijkt wel een plaag, het blijft komen! Je koopt tuingereedschap, je investeert geld in een bedrijf, je neemt deel aan de economie, want je moet onkruid wieden. Elk stukje groen wordt nu genadeloos ontworteld. Alle richels zijn schoon. Je gaat ook maar de tegels zelfs afkrabben en poetsen. Elke afwijking begint je te ergeren. Het beeld van perfectie dat je in je hoofd hebt komt steeds nader, maar wordt nooit bereikt. Het ergert je dat er geen perfectie bestaat, dat iets telkens aan je macht ontsnapt. Dan wordt je op een dag wakker en realiseer je dat je obsessief aan het schoonmaken bent. Je hebt geen grip meer op jezelf.

De illusie van het nabije

2011-08-24T11:39:00.001-07:00

Ik merk dat het steeds moeilijker wordt om de illusie van nabijheid die internet ons verschaft op te houden. Dat is het tenslotte: een illusie van nabijheid. Eigenlijk wonen we in verschillende landen of steden, hebben vast verschillende leefpatronen of zijn in andere culturen opgegroeid met andere normen en waarden, andere omgangsvormen en hebben bovendien bijna altijd een andere leefstijl. Dan hoeven we het nog niet eens te hebben over dat we volkomen los van elkaar zijn opgegroeid. Al deze dingen lijken te verdwijnen omdat we zo nabij elkaar kunnen komen via het internet, maar dat verdwijnen blijft een illusie, hoe hard we ons best ook doen. Om iemand te leren kennen moet je die persoon ook kunnen ruiken, kunnen aanraken, kunnen voelen in de kamer, de weirde vibes en de subtiliteiten van de gezichtsuitdrukking en lichaamstaal opvangen.

Alles dat we op het nieuws zien komt tegenwoordig direct de huiskamer binnen. Via internet of tv. We worden uitgenodigd de hele tijd te reageren en te oordelen. Als in een Pavlov-reactie springen wij op en blaffen bij elke stimulans. We stellen ons graag voor dat we invloed kunnen uitoefenen of in ieder geval gevoelens kunnen delen met mensen die ver weg en ergens anders een ramp of geluk overkomen. We gaan ervan uit dat ons hart zo groot is dat de hele wereld moet worden gevangen. En als wij zelf er niet vanuit gaan dan zijn er altijd wel anderen die ons erop wijzen dat we dat wel zouden moeten doen. Want zij kunnen het wel of zij kunnen het goed voorwenden, of zij weten hoe het eigenlijk hoort, namelijk dat je altijd je medegevoel hoort te tonen, ook voor zaken die zich misschien aan de andere kant van de wereld afspelen. Zij praatten je een schuldgevoel aan, of een sterke neiging om hier tegenin te gaan en een onverwachte hardheid onverschilligheid in jezelf aan te boren.

Het is geen illusie dat mensen nabij aan elkaar zijn en dat we elkanders nood kunnen herkennen. Het is natuurlijk wel onzin te denken dat we echt weten hoe het de ander vergaat. Iedereen heeft een privé-ervaring. Het is ook onzin te verwachten dat we over de grens van onze directe omgeving, onze vrienden en familie, dezelfde emotionele banden opbouwen. Het is ook onzin te eisen van onszelf dat we met eenzelfde intensiteit reageren op het ongeluk van een ander die ons niet erg nabij is. Er is namelijk niet genoeg emotie om de hele wereld te vatten en er komt elke dag een hele wereld onze computers, radio’s en tv’s binnen. Het levert wrange situaties op waarin we wel geven om de slachtoffers van een aanslag in ons continent, maar geheel niet reageren als zoiets plaatsvindt in Afghanistan.

We zijn gewend aan de alledaagse illusies die we tussen elkaar opbouwen, maar zodra we over de grens gaan omdat dit zo makkelijk via bijvoorbeeld internet kan, vergeten we al snel dat de ander misschien wel ook mens is, maar dat wij niet zijn gemaakt om voor iedereen te voelen alsof ze vriend of familie zijn. Overigens beleef ik nog steeds veel plezier aan de gedeelde illusie die we internet noemen, maar soms is het goed om te matigen en weer de betrekkelijkheid van zulk contact op zijn waarde te schatten.

Gebrek aan alcohol kan schadelijk zijn

2011-08-23T06:38:00.000-07:00

De kater is natuurlijk een minpunt. Voor sommige is het niet zo ernstig, voor anderen kan het een hoofdsplijtende ramp zijn. Ik kan me herinneren dat ik als jonge jongen zelden last had van katers. Een toestand van loomheid, dat was alles. Tegenwoordig heb ik soms twee dagen nodig van een goed zuipfestijn te bekomen. Gelukkig heb ik die niet meer zo vaak. Tijdens het drinken, als ik over straat fiets, overkomt mij een sterk gevoel van eenheid. Iedereen in de stad lijdt aan dezelfde kwaal en het is net alsof we elkaar begrijpen. Voetgangers, fietsers en auto’s hebben eenzelfde laconieke draai. Ik heb dan ook het geluk dat mijn dronkenschap nooit slecht valt. In tijden van stress ben ik wel eens iets extra uitbundig, op het fatale af, maar meestal is het grote lol en niet meer dan dat. Een beetje roekeloos, dat wel. Mensen die me alleen nuchter kennen schrikken wel eens. Niks om bang voor te zijn, hoor!

Over de Perzen ten tijde van de klassieke Grieken, zo rond 500 of 600 voor Christus gaat het verhaal dat ze een hele dag konden vergaderen over een strijdplan, dat ze vervolgens een waar bacchanaal aanrichtten en de volgende dag nog maar eens keken of dat plan werkelijk zo goed was. Alcohol in zijn vele vormen geeft een moment van afstand. Even doen de zaken van het gewone leven er niet toe doe, even kunnen we gewoon gek doen zoveel we willen. Ik heb dat altijd begrepen als enigszins de teugels laten gaan en niet meer. Geen dingen doen waar je later spijt van krijgt, zoals ruzie maken enzovoort. Niet iedereen heeft die beheersing. In de alcoholische toestand is het in onze maatschappij ook makkelijker de andere sekse te benaderen. Vrouwen voelen hun geilheid meer, mannen juist minder. Dat is voor beide een goed ding. De conventies van de gewone omgang blijven even buitenboord.

Natuurlijk went men aan alles, dus een cultuur die doordrenkt is van alcoholgebruik zal vanzelf hogere grenzen van alcoholtolerantie hebben. Steeds meer is nodig om hetzelfde te bereiken, om de conventies te omzeilen. Uiteindelijk, met mate genomen, kan alcohol wonderen verrichten voor de mens. Even eruit stappen is als een vakantie van het hoofd. Even die vervoering hebben dat anders nauwelijks is te bereiken is een hemelse en zeer belangrijke ervaring. Mensen die nooit alcohol gebruiken zullen dit maar met moeite bereiken. Vervoering is nodig voor je rust dus die mensen moeten dat ergens anders in vinden. In religie bijvoorbeeld. In alles dat men doet kan men vervoering krijgen, maar men moet er extra fanatiek naar streven wil men dit nuchter bereiken.

Het gat dat niet is te dichten

2011-08-20T03:50:00.000-07:00

Eenmaal de kranen open gezet is er geen houden meer aan. We beginnen met voelen en het wil niet stoppen. Elk nieuw voorval dat een gevoel oproept doet dat ook en roept een reactie op die een nieuw gevoel oproept. Natuurlijk en dit spreekt voor zich. Gevoel ligt aan de basis van ons wezen. Alles dat we denken en doen wordt gefilterd en aangestuurd door gevoel. Zelfs de meest rationele, intellectuele, koude mensen, als ik ‘koud’ in dit verband mag gebruiken, zijn hier aan onderhevig. De seriemoordenaar heeft gebrek aan sympathie en empathie en dat duidt nadrukkelijk op gevoelsarmoede, maar zijn heilloze tocht langs dode en gemutileerde lichamen wordt gevoed door een overheersend verlangen iets te voelen. Juist hun emotionele gebrek eist van hen een extreme stimulans. Geen mens bestaat zonder gevoel.

Wat we in deze tijd zien is een vastklampen aan elk kleine gevoelletje dat er is. Een overgevoeligheid voor elke nuance. De emo-tv van Oprah, Dr. Phil en de talloze Nederlandse programma’s over bejaarden, daklozen, noem maar op, verlangen van ons constant een reactie. En niet eentje van, jemig, kunnen die mensen niet eens normaal doen, maar het liefst eentje van volledige overgave aan de empathie. Je bent in de ogen van vele pas een mens als je overal bij voelt en dit ook vooral uit. Het emoteert. Het zien van ellende op tv en niet volgens het juiste stramien reageren is bijna altijd een reden voor emotionele uitbanning door de ander. Hoe groter het voorval, hoe emotioneler mensen reageren.

Toen de torens in New York vielen had onze premier, dat was Kok geloof ik, een heel verstandige toespraak, waarin hij zijn medeleven toonde, maar ook probeerde ons te wijzen op hoe we het best konden reageren. Deze toespraak van redelijkheid verdween geheel in de massale golf van verontwaardiging. De enige manier waarop we op een ramp mogen reageren in de publieke opinie is de emotionele. Er wordt anders toch niet geluisterd. Maar iedereen vergeet dat gevoelens misschien aan de basis van ons wezen liggen, maar dat deze ook nooit te vervullen zijn. Ze blijven altijd hongerig naar meer medeleven en meer wegen om zich te uiten. Woorden schieten tenslotte tekort bij elk gevoel. De rede klinkt altijd het hardst in de oren van de gevoelige, maar is het enige dat de vloedgolf van overdaad enigszins kan dempen.

Materieel vacuüm

2011-08-19T01:45:00.000-07:00

Ik las het gisteren in de krant: wie consumptie zaait zal ontevredenheid of erger oogsten. Het is een vreemd ding met mensen dat we eigenlijk nooit tevreden zijn. Hoeveel dingen we ook hebben, er blijft altijd dat knagende gevoel dat er meer is om te hebben. Ontevredenheid nestelt zich makkelijk in de schoot van verlangen. Telkens worden we geconfronteerd met wat de buurman heeft en denken we maar wat vaak: dat zou ik ook willen. Hoe makkelijker het lijkt om iets te hebben hoe sterker dit gevoel wordt. Het idee dat we na al die dure nieuwe mobiele gadgets niet net zo makkelijk de volgende I-phone of I-pad kunnen krijgen is onverdraaglijk. Gelukkig werken de bedrijven en fabrikanten mee. Ze gunnen ons de kans deze zaken te bezitten door de prijs over vele maanden of jaren uit te smeren. Wat eigenlijk een extreem dure en geraffineerde grappigheid is, vol technologie waar ze twintig tot dertig jaar geleden bij defensie een moord voor hadden gedaan, alsook vol zit met zeer zeldzame metalen die soms maar in één land op de wereld worden gewonnen, is nu voor iedereen binnen handbereik en wordt afgeschaft zodra de nieuwste versie op de markt komt. Het oude wordt dan gedachteloos weggelegd of –gegooid.

Zodra er krassen op komen willen we er al vanaf. Zodra er een nieuw leukigheidje is verdwijnt de oude in de lade. Als we kind zijn zijn we er te oud voor, als we ouder worden zijn we er niet meer jong genoeg voor. Als ons lichaam krasjes begint te vertonen trekken we het recht. Als de bank een begint door te zitten schaffen we een nieuwe aan. Als de winkel te ver is laten we het brengen. Als de verhuizing ingewikkeld is huren we mensen. Als het rotweer is nemen we de auto en als de benzine te duur wordt laten we ons werk ervoor betalen. Als we een huis kopen denken we al aan hoeveel de verkoop gaat opleveren en als we op een politieke partij stemmen bedenken we hoeveel materieel gemak deze stem ons zal moeten opleveren. Zo houden we onze ontevredenheid in stand, want het is nooit genoeg.

We moeten consumeren omdat anders de economie stagneert en uiteindelijk instort. Als wij niet kopen groeien de bedrijven niet en als die niet groeien zal de staat niet groeien. Maar hoe meer wij uitgeven hoe meer natuurlijke bronnen opraken en hoe duurder de producten worden. Tenzij we de prijs uitsmeren over vele jaren, zodat de generatie na ons pas hoeft af te betalen wat niet meer te betalen is. Het schijnt trouwens dat ervaringen, goed of slecht, een beter iets zijn om naar te streven. Die geven meer voldoening en slijten nooit. Nee, die worden enkel mooier met de tijd..

Moreel vacuüm

2011-08-15T08:20:00.000-07:00

Toen Nietsche een karakter in zijn boek liet zeggen dat God dood is dacht hij te weten wat dit zou inhouden. Elk soort van moreel kompas zou voor de mens verdwijnen. Alleen het recht van de sterke zou nog gelden. Hij ging er van uit dat deze sterke een soort van adel zou hebben, maar medelijden en compassie zag hij als verderfelijk en te Christelijk. De grap is natuurlijk dat God geheel niet dood is, maar nooit heeft bestaan. Zover ik begrijp is het een constructie waarin al het spirituele van de mens is gegoten. Een verpersoonlijking van onze spirituele band. Een projectie naar buiten van wat in ons zit. Als God nooit heeft bestaan komt al het kwaad uit onszelf, maar veel mensen vergeten dat al het goed ook uit ons komt. Helaas bekijken veel mensen dit ‘goed dat uit mensen zelf komt’ met argusogen. Uiteindelijk is het toch maar egoïsme en eigenbelang dat al dit ‘goed’ drijft. Er zou geen pure goedheid zijn zonder God of hoger ideaal.

Net als dat het ‘kwaad’ uit ons wordt opgeroepen wordt door een buitenwereld die ons hiertoe verleidt, zo komt het ‘goede’ uit ons door stimulans van buiten. Maar wat is dit buiten? Is dit Satan, is dit God? Is er iets van buiten dat ons oproept de wereld te redden of te vernietigen? Het lijkt mij zelfbedrog. Alweer projectie. Als er geen God of duivel is, dan komt die verleiding niet van buiten de mens, maar uit de mens. De mens is zowel geneigd tot het goede als het kwade en factoren van buiten (familie en de maatschappij) en van binnen (genetica et cetera) zullen hier invloed hebben. Vaak in tandem. Ik heb het hier niet alleen over een mens als individu, maar zeer nadrukkelijk als onderdeel van het mensenras/soort/dier. Het mensje. Een oneindig gecompliceerde heen en weer spraak tussen verschillende individuen die genetische en soortelijke neigingen overeenkomen met allen. Ieder een eigen kleine benadering van het grote waar ze deel aan hebben.

Egoïsme en eigenbelang kunnen bekeken worden als op zichzelf staande grootheden, in het verlengde van de zeven zonden. Werkelijk bestaande, buiten onszelf opererende wezens waar al het kwaad vanaf komt en die onze wereld infecteren waar we ook maar kijken. We kunnen ons ook bedenken dat ze net als God en de duivel projecties naar buiten zijn en gevoelens zijn die we nou eenmaal als mens delen. Als je ze afmeet tegenover de hemelse grootheden van altruïsme en maatschappelijk belang lijken ze vreselijk kwaadaardig. Als je bedenkt dat ze net als die laatste twee gewoon onderdeel zijn van onze psychologische en fysiologische make-up dan zijn ze eigenlijk vrij gewoon en wordt er alleen van een mens gevraagd er rekening mee te houden hier niet altijd voorrang aan te geven, maar om ook geen overmatige schuld te voelen. Tenzij. En die tenzij is best erg belangrijk.

Geweld van het hebben

2011-08-12T09:27:00.001-07:00

Stel je voor hoe het zou zijn om geen idee te hebben van de rest van de wereld, tussen anderen als jij en geen ander idee van rijkdom te hebben dan de materiële. En dat je je zakgeld door kleine criminaliteit verdient. Stel je voor dat je opvoeding bestaat uit patat elke avond en de McDonalds je idee van een goed restaurant is. Stel je voor dat vakantie iets is waar je niks anders doet dan zuipen en neuken. Stel je voor dat het hoogtepunt van cultuur een danstent is waar je tot de tanden bewapend naartoe gaat omdat er anders geen lol aan is. Stel je voor dat de regering alleen maar neerbuigend over je praat en de media de hele tijd inspelen op je verlangen naar platte ‘cultuur’. Stel je voor dat je geen andere droom hebt dan die nieuwe Nikes of het kleinste model Mp3-speler. Stel je een man bent met teveel testosteron die elk weekend mag schelden op een voetbalteam dat zich ook niet netjes gedraagt. Stel je voor dat je het gevoel hebt dat er niemand op de wereld is die echt om je geeft en elke relatie gebaseerd is op wat de ander van je kan krijgen. Stel je voor dat je een meisje bent wiens mannen met ieder ander neuken en je ook nog een kind geven waar je zelf voor moet zorgen met het minimale inkomen dat de regering geeft. Stel je eens voor dat dit ook met hele groepen in Nederland gebeurt.

Misschien is dansen en vechten, plunderen en branden in de buurt wel je enige uitlaatklep, de enige manier om te ontsnappen, de enige manier waarop je duidelijk kan maken dat je als een gekweld dier in een materiële kooi bent. Misschien is een orgie van geweld de oplossing waarmee de leiders gewaarschuwd worden om beter voor de minder bedeelden te zorgen. Misschien gebeurt dit door de eeuwen heen al op dezelfde machteloze gedachteloze manier en misschien reageren de mensen die het beter hebben of die zich bedreigd voelen wel telkens op dezelfde manier: met repressie. Misschien moet er wel met de harde hand tegen vandalen opgetreden worden, maar misschien moet daarna de handen uit de mouwen worden gestoken en geprobeerd worden de wortels van dit soort idiotie uit te roeien. misschien moet er toch weer aan een beschavingsideaal worden gewerkt, hoe moeilijk dit voor de rechterkant van onze samenleving ook valt.

Gelukkig zijn er de mensen die in dezelfde achterbuurt zich ook via Twitter en Facebook verzamelen. Dit keer om de bezem op te pakken en de stad weer schoon te maken. Gelukkig zijn er ook mensen met een positieve en opbouwende kijk op de wereld. Wie weet wordt dit ook in de politiek gespiegeld.

Geloof in de wetenschap

2011-08-11T08:54:00.000-07:00

Als een wetenschapper iets beweert zijn we geneigd hem te geloven. Als een priester ons iets belooft denken we dat hij onzin verkoopt. Dit was natuurlijk ooit anders en zelfs omgekeerd. Maar als één wetenschapper tegenspraak krijgt van tien anderen geloven we de wetenschap niet meer, dan weten we niet waar ze het over hebben. Als één priester iets beweert en tien spreken hem tegen geloven we die ene priester graag of stappen over op één van de andere. Het is niet dat we denken dat geloof onzin is. Tenzij je al niet geloofde, tenzij het geloof je was opgedrongen. Maar waarom is het zo makkelijker om te geloven in een priester dan in een wetenschapper?

Mensen geloven liever niet meer. Ze zijn bang voor de teleurstelling. Elk soort geloven lijkt de volgende dag al te worden tegengesproken. Mensen houden zich liever bij de nuchtere feiten van het leven. Dood en de belastingen? Misschien. Een moeder probeert onvoorwaardelijk van haar kind te houden, maar soms knaagt er iets. Je moet wel overtuigd zijn als een heilige van het goede van je kind. De rest van de tijd zijn de meeste mensen vervuld van een verlicht scepticisme of een verzwaard cynisme.

Een wetenschapper probeert er achter te komen hoe de zogenaamde werkelijkheid in elkaar zit en hoe die ten voordele van ons mensen is toe te wenden. Ze gebruiken hiervoor een heel simpel onderzoeksmechanisme. Men stelt eerst een vraag over dat waar ze mee bezig zijn en doet dan een proefje om te kijken of die vraag de goede is en wat het antwoord is. Dat er zoveel verschillende antwoorden op wetenschappelijke proefjes mogelijk zijn heeft erg te maken met welke vraag er wordt gesteld. Het ligt er erg aan wat een wetenschapper wil weten. Als hij betaalt wordt om te bewijzen dat regen altijd in warme landen valt zal dat hem moeilijk afgaan. Als hij moet bewijzen dat een bepaald stofje positieve effecten op de gezondheid heeft zal dat minder moeilijk vallen. Tenslotte gaat het hier vaak over zulke kleine dingen dat ze nauwelijks meetbaar. Maar het zal dan makkelijk zijn voor een andere wetenschapper om het tegendeel te bewijzen. Dan krijg je weer verschillende berichtjes in de krant, raakt men in de war en verliest men geloof in de wetenschap. Dat is maar goed ook. Men moet niet in wetenschap geloven, maar vertrouwen hebben in de methode. Als tien het ene zeggen hebben die gelijk tot die ene die het tegendeel beweert hen kan overhalen door argumenten en bewijzen. Kom daar maar eens aan met een priester.

De kleur van chaos is grijs

2011-08-10T02:47:00.000-07:00

In het onbekende heerst het onverwachte. De oude Egyptenaren geloofden dat de wereld een terp was in de grote leegte van chaos. Hun cultuur was duizenden jaren praktisch onveranderd in een poging de chaos buitenhuis te houden. Ik linkte laatst een leuke animatie door van wat we van het universum wisten, van heel klein naar immens groot. Mensen werden bang van het grote en leken het kleine niet te zien. Mensen maken zich grote zorgen om het microscopische in de vorm van bacteriën, virussen of losbandige celgroei. Het levert soms wel eens fobieën op. Alles dat buiten ons vermogen ligt om te controleren levert angst op. Dat wat we weten lijkt nooit genoeg om dat wat we niet weten te accepteren. Hoe meer we weten van onze directe omgeving hoe meer zorgen we ons maken over dat wat we nog niet weten.

De manier waarop onze hersenen omgaan met de wereld is door modellen van die wereld te scheppen. We leren dat B op A volgt, dus zien we vervolgens niet meer dat soms C, E of K volgt. C, E of K wordt gelijk gemaakt aan B. De ene tafel is gelijk aan de andere tafel aangezien we op beide een diner kunnen opdienen. In ons werk kunnen we heel gespecialiseerd worden, elk detail en elke nuance overziend. We krijgen er een soort van hypergevoel voor. Dingen gaan vanzelfsprekend omdat ons hele wezen zich er bewust en onderbewust op heeft gericht. Maar de wereld daarbuiten moet in hapklare blokken gepresenteerd worden. Zwart is zwart, wit is wit, grijs is ongemakkelijk. De kleur van chaos is grijs.

We hebben een gezin waarin vier mensen naast en met elkaar functioneren. Er treedt een grote harmonisatie op, maar na verloop van tijd ontspoort deze. De vrouw wil een nieuwe hobby en vrienden ontmoeten, de man wil ander eten en weer flirten, de zoon is voetbal zat en gaat naar hiphop-feestjes, de dochter dompelt zich onder in sociale websites. Het gezin valt uit elkaar. Dat dit lang niet altijd gebeurt is omdat de mens ook een gevoel heeft dat onder de angst ligt. Een gevoel van vertrouwen, zij het misschien niet van begrip. Misschien is het onbekende wel angstwekkend, maar niks eraan is onoverwinnelijk. Er blijft altijd iets buiten ons begrip, maar niets eraan is iets waar we ons niet op den duur tegen kunnen wapenen, of wat we niet zouden kunnen begrijpen en liefhebben. Het is een vertrouwen in het eigen kunnen dat de chaos omarmt en overwint.

Dromen van eindeloos waken

2011-08-05T07:44:00.001-07:00

Een droom is meestal van scène naar scène. Er gebeurt iets, dat verrast, maar je draait je om, of je bent plots omgedraaid, en dan gebeurt er iets anders. Verrast is niet het juiste woord. Alles gebeurt als vanzelf. De emotie die het begeleidt, die komt van ver. Misschien is het wel verrassing. Misschien is het verwachting waarover je verbaasd bent. Verbazing. Het is nooit duidelijk waar een droom heen gaat, er zijn herinneringen aan herinneringen die logisch lijken, al zijn die herinneringen soms niet meer dan recent in je geplant. Op een bepaalde manier is alles dat je overkomt zo zuiver en gespeend van gewicht. Je emoties en gevoelens trekken een kant op en soms zijn die zwaar. Vaak wordt je wakker in een groot welbehagen. Een droom is iets moois, zelfs als het een nachtmerrie betreft.

Het overkomt je ook wel eens dat je wakende droomt. Dan staar je in de verte en een idee, een notie pakt je vast. Bepaalde gedachten en overwegingen lijken zich dan samen te pakken. Je dacht al een hele tijd aan dit, maar soms aan dat en het was niet duidelijk waarom die twee dingen zo vaak door je hoofd rolden. Dan, juist op zo’n niet te bepalen moment, in de verte van je gedachten, waar gedachten geen woorden meer hebben, vallen de zaken samen. Een visioen, een droom van een beter toekomst, een beter leven, een succesvolle onderneming. Je leven lijkt zo helder en overzichtelijk in dat moment. Je weet dat dit iets is om naar te streven, maar op hetzelfde moment ben je de kern van die samenkomst al kwijt. De droom blijft daar, onaantastbaar voor rede en werkelijkheid. Alles dat de wereld in je gezicht werpt blijft misschien wel aan jou kleven, maar niet aan die wonderlijke notie. De kern van je streven is ongrijpbaar geworden.

Profeten, messiassen, dichters, politici, kerkvaders, schilders, filosofen, noem maar op, ze hebben allemaal wel zo’n moment gekend, maar zijn niet als gewone mensen. Ze laten dat ongrijpbare begrip niet gewoon schijnen in hun onderbewuste. Ze laten het niet een etherisch roer zijn aan de hand van welke ze hun vaart door het leven volgen. Ze zijn in staat dat ongrijpbare te vertalen in woord of beeld. Ze maken er grootse kunst van, een religie om het leven door te leven, of alomvattende ideeën die hele maatschappijen vorm geven. Natuurlijk is die omzetting van ervaring naar woord gebrekkig. Natuurlijk is de omzetting van woord naar werkelijk handelen gebrekkig.

Meestal zijn het niet degene die wakend dromen die verrast of verbaasd zijn over de gevolgen van hun daden, maar de mensen om hun heen. Positief of negatief. In de wereld van het onwerkelijke is alles goed voor degene die het ervaart. In de wereld waar we allemaal leven lopen de verschillende dromen makkelijk tegen elkaar op om zodoende grote ellende te veroorzaken.

Ideaal voor de massa

2011-08-04T03:05:00.000-07:00

Mijn ideale dag bestaat deze week uit rond tien met schrijven beginnen, na wat te hebben gegeten en lichaamsoefening te hebben gedaan. Rond een uur of één zou ik graag even rennen of op zijn minst een rondje lopen. Daarna meer schrijven en een beetje sociaal zijn op internet. Boodschappen doen, wat lezen en tegen zessen een aflevering van The Wire. Die serie is bij mij ook al bijna klaar dus moet ik snel op zoek gaan naar iets nieuws). Tijdens het diner, een verantwoordelijke maaltijd waarbij op de koolhydraten wordt gelet, kijk ik The daily show (die voorlopig nog niet echt opraakt, maar wel zo nu en dan plots een week afwezig is) ga nog eens wat rekken en strekken, lees een boek, kijk naar mijn tekst en ga naar boven om een aflevering van The Wire te kijken en te schilderen. Mijn atelier is daar.

Het ideaal van de meeste mensen zal hoogstens in de invulling afwijken. Iedereen heeft wel een idee van wat een ideale dag inhoudt. Er zijn er vast die graag heel graag hopen dat hen iets onverwachts overkomt, maar ik vermoed dat dit een minderheid is. Is het ideaal dat de meeste mensen hebben opgeteld wat de maatschappij als geheel heeft? Het lijkt er niet op. Maatschappelijk leven er heel andere idealen. Dan lijken de negatieve impulsen elkaar te versterken. De ergernis die men dagelijks ervaart als onderbreking van de ideale dag stapelt op en uit zich in bijna irreële ideale verlangens. Vooral ook tegengestelde verlangens. De één wil dat alle stoplichten afgeschaft worden, de ander dat er meer bijkomen. Het ligt er maar aan hoe men die ideale dag ziet. Of het ideale leven.

Met sommige van die negatieve verlangens gebeurt het wel eens dat ze samenkomen. Zo ook met positieve verlangens. Er was eens een groot verlangen om van een dictatoriele leider af te zijn en deze te vervangen door volksstemmingen. Er is een sterk verlangen om het land weer Nederlands te maken. Dat laatste wil overigens niet zeggen: blank. Dat zou het een racistisch verlangen maken. Een prachtig ideaal van de zuiverheid van het ras. Nee, het ideaal is in deze gelegen dat iedereen die hier leeft zich netjes aanpast aan het nieuwe idee van wat Nederland is. De rest mag het land uit. Nog niet zo lang geleden was het ideaal dat alle mensen broeders en zusters zijn en met elkaar moesten leren omgaan. Nu is het ideaal dat iedereen die afwijkt zich aanpast zodat niemand zich nog in zijn ideale dag gestoord voelt.

Hoop wint aan kracht

2011-08-03T01:39:00.001-07:00

Als angst deze dagen de maatstaf is om te regeren, angst voor het onbekende van de grote buitenwereld, is hoop het enige goede antwoord. Hoop is een woord dat staat voor verwachting. Hoop is iets dat spreekt over de toekomst. Men weet natuurlijk nooit wat de toekomst gaat brengen, maar angst is de negatieve kant van de toekomst: alles wordt slechter als we niets doen. Hoop is: alles wordt beter als we iets doen. Hoop is niet werkeloos wachten tot er iets gebeurt. Werkeloos wachten leidt altijd tot angst. Actief de toekomst tegemoet gaan is alleen mogelijk door hoop. Er is een ideaal, materieel of spiritueel, om naar te streven en we ondernemen iets om dit te bereiken. We wachten niet tot de golven ons ergens brengen, maar trekken het zeil omhoog en manoeuvreren naar waar we willen zijn.

Een Amerikaanse president spreekt van hoop: ja, we kunnen het, en de kiezer kruipt langzaam naar hem toe. Elke grote leider die van hoop sprak heeft uiteindelijk zijn strijd gewonnen. Gandhi, Churchill, Roosevelt, (van Mierlo). Het is wel de moeilijke weg naar de top. Hoop vereist authentiek geloven dat waar je naar streeft ook mogelijk is. Het stelt je open voor aanvallen die angst aanwakkeren. De tegenstander vind het makkelijk om je belachelijk te maken als je niet honderd procent overtuigd ben van je ideaal. Deze Amerikaanse president spreekt van hoop, maar wil stil werken aan zijn ideaal. Hij vergeet met retoriek en argumenten de hoop van de anderen en de tegenstander te versterken. Angst wint terrein.

Hoop heeft een ideaal nodig en weinig behoefte aan statistische feiten. Mensen die zeggen: dit zijn de feiten, hebben weinig hoop. Ze zien alleen dat wat direct voor hun ogen schijnt, maar missen wat er in de toekomst gloort. Voornamelijk omdat de feiten van het nu niet noodzakelijk de feiten van morgen zijn. ‘Met de kennis van nu kijken naar het verleden.’ De toekomst is altijd afhankelijk van wat je met het heden doet. De feiten van het nu blijven misschien wel een soort van feiten in de toekomst, maar zullen (kunnen) in de toekomst ook van een ander standpunt worden bekeken. Is dat een standpunt van angst waar alles kleiner wordt en er steeds minder kansen zijn of is het een standpunt van hoop waarin we steeds meer mogelijkheden hebben, materieel of spiritueel?

Om weerstand te bieden aan de boodschap van angst verspreid door één man moet een groep van standvastige mensen een boodschap van hoop verkondigen. Natuurlijk is men geschrokken van al de feiten die de vorige droom, de multiculturele liberale egalitaire maatschappij, in splinters hebben doen vallen, maar is dit een reden om de droom die er aan ten grondslag ligt geheel te vergeten? Zoek naar de kern van het ideaal, naar de basis van de droom, naar de toekomst waar we aan kunnen werken en hoop wint weer aan kracht. Gebruik de taal van de hoop, vrij van de angst voor het onbekende.

Angst speelt zijn kaart

2011-08-02T01:43:00.000-07:00

Om te begrijpen wat er gebeurt zullen we eerst moeten analyseren waar we het over hebben. Een primaire reactie van de mensen op het onbekende is angst. Deze is een heel natuurlijke en vanzelfsprekende reactie. Angst heeft ons vaak geholpen in momenten van nood. Hoe rijker en decadenter een maatschappij wordt hoe meer angst. U zult misschien zeggen dat dit onzin is. Tenslotte zijn we allemaal verstandige mensen, hebben al zoveel en kunnen best wat delen. Maar nee, zo zit het beestje de mens niet in elkaar. We raken gewend aan wat we hebben, worden minder oplettend in ons verstandige denken en bovendien lopen er altijd lui rond die niet delen in zowel verstand als rijkdom. Voor dat laatste zijn heel goede redenen te bedenken, maar jammer, we zitten toch maar met ze. Ik zeg niet dat het alleen PVV-stemmers zijn, maar die lui vinden in zo’n partij wel een antwoord op hun angst.

Angst is het probleem en doet ons altijd naar een geweer pakken. Het onbekende is niet te bepalen en veroorzaakt een soort van dronkenheid in ons redeneren. Er is één man in onze maatschappij die al die angsten het best in zich verenigt. Onder andere omdat hij dag in dag uit het oprechte gevoel heeft dat ze hem willen pakken. Fanatieke angstzaaiers van ‘de andere kant’ hebben al meerdere malen laten zien niet te malen om mensenlevens en hebben hem op een dodenlijst staan. Geen wonder dat al zijn worden doordrenkt zijn van angst. Het is eerlijk en niet te betwisten. Hij weet ook dat als de mensen geen interesse meer in hem hebben zich zullen afkeren en de haatzaaiers van ‘de andere kant’ hun kans zullen pakken. Hij vecht voor zijn leven door de hele maatschappij te betrekken bij zijn oprechte angst. Zijn woorden moeten een muur van veiligheid oproepen en trekken zodoende alle onoprechte angstigen met hem mee. Hij is dronken van de angst als een Rus rond Kerstmis.

Er zijn mensen, zijn huidige coalitiepartners bijvoorbeeld, die de aandacht voor hun boodschap zien verminderen en die denken dat dit te danken is aan Wilders. Niet alleen zien zij dat stemmers van hun afkeren, maar ook zien zij hun comfortabele positie afkalven. De manier waarop het onbekende hen zo tegemoet komt roept ook bij hen angst op. Zij voelen zich genoopt op de karavaan van angst te springen en de boodschap te imiteren. Ook hun woorden raken doortrokken van angst en achterdocht. Ook zij voeden het gevoel van onbehagen dat de Nederlander teistert als een ernstige griepepidemie. Ook de tegenstander, zogenaamd links in dit geval, voelt zich gedwongen de angstkaart te spelen. Zij vergelijken de huidige tijd met de Weimar Republiek, waarschuwen het volk dat dit heel wel tot een nieuw soort van holocaust kan leiden. Ze zeggen dat als we Griekenland niet redden de Euro ten onder zal gaan en daarmee ook wij.

Deze laatstgenoemde feiten, als dit al feiten zijn, wil ik niet bestrijden, maar wel dat de tegenstander van de angstzaaiers dezelfde methoden gebruiken. Wel dat de angst verder wordt aangewakkerd. Het werkt ook niet. Wilders heeft een uitstekend gevoel voor wat de kernangst van mensen is en hoe die aan te wakkeren ten voordele van zichzelf. Misschien is dit omdat hij in zo’n penibele situatie verkeert. Dat de tegenstanders van de PVV dezelfde methoden toepassen is verkeerd. Zij zouden zich met hart en ziel moeten richten, in elk woord en daad, op het tegenovergestelde: Hoop. Maar om voor Hoop te strijden en die verder te verspreiden moet er wel eerst een goed idee zijn hoe de toekomst van Nederland er ideaal uit zal moeten zien.

Het élan van links en het ontbreken ervan

2011-07-27T06:51:00.000-07:00

Het zoveelste nieuwtje: het CDA wil alle coffeeshops sluiten en in principe alles rond het softdrugbeleid afschaffen. Ze zeggen het niet met zoveel woorden, maar terug naar de jaren vijftig met Nederland! Dat wás tenslotte onze beste tijd sinds de Gouden Eeuw. We zien hier het typische rechts inhalen van de PVV dat ondertussen de nieuwe trend is geworden bij de coalitiepartners. Als wanhopige makelaars van politieke smaak proberen ze nog goedkoper te worden dan de trendmaker. Ze leren het wel, hoor. Waar het eerst horten en stotteren was als meneer GW zich weer eens te buiten ging aan onbeschofte superlatieven jegens een toch wel kwetsbare minderheid, gaan Rutte & Co zich te buiten aan voorzichtig ingeklede wansmaak met als koploper Maxim. Eerst maar eens duidelijk maken dat wij Christenen uw zorg om den buitenlander wel degelijk begrijpen en dan maar eens verder harken naar mogelijkheden om in het gevlei te komen bij ‘Het Gewone Volk’ (vanaf nu HGV genoemd).

Een vriend van me vroeg wat daar nog aan te doen was. Hoe meer PVV deelneemt aan het officiële discours van de politiek hoe smeriger de voorheen beschaafde partijen worden. Het is net alsof de quarantaine waarin het Vlaams Blok in België jaren werd uitgesloten van deelname aan de regering een betere oplossing was. Maar een volwassen democratie moet ruimte geven aan alle partijen en zeker zo’n grote zou niet genegeerd moeten worden. Het Vlaams Blok vertegenwoordigde een groot electoraat en moest eigenlijk zodoende deelnemen. Zo ook de PVV. Maar het blijkt wel weer dat als je met vuil omgaat je zelf ook vuil wordt.

Er zijn zeker zaken waarin HGV gelijk heeft en die de politiek moet beantwoorden, maar de politiek mag HGV ook enigszins beschermen tegen zichzelf. Zo is er een verbod op alcoholgebruik voor jongeren, mag pedofilie niet en noem maar op, allemaal zaken waarin de politiek mensen beschermd tegen zichzelf en de boze buitenwereld. Dat er mensen zijn die zich bedreigd voelen door diezelfde buitenwereld in de vorm van Islamieten of, waar het vaak op wordt toegespitst, Marokkaanse jongeren, is iets waaraan tegemoet moet worden gekomen. Maar hoever moet deze bescherming worden doorgevoerd en wanneer wordt de angst voor de medemens schadelijk voor jezelf? Is het mogelijk om deze angsten enigszins te kanaliseren en in goede wegen te leiden, zonder dat de angst weer nieuwe problemen oproept? Dat is de taak waar de politiek zich voor gesteld ziet en eentje die blijkbaar niet meer in goede handen is van de VVD of het CDA. Dan moeten we maar naar links kijken voor een oplossing.

Amai, en wat een ellende aan die kant! Om te beginnen bij de grootste partij, de PvdA. Jarenlang hebben ze gestreden voor de emancipatie van de arbeider, deze per abuis aanziend voor HGV, maar toen liberaal economische waarden steeds belangrijker werden, zo tegen het begin van de jaren negentig, besloot men de ideologische veren af te schudden en voor het brede middenveld te gaan. Er was hoogstens accentverschil tussen de CDA, VVD en de PvdA. Het belangrijkste voor de kiezer werd de hoofdpersoon van een partij. Wim Kok was betrouwbaar en daar kon je wat mee. Daarna dacht een nipte meerderheid dat je met Balkenende eenzelfde soort van betrouwbaarheid kocht. Ik ben altijd, en nog steeds, een fan van D66 geweest, maar het lijkt wel alsof Pechtold het zich is aan gaan trekken dat hij door GW als Mannetje Pechtold wordt weggezet. Of misschien is hij het wel teveel eens met het huidige kabinet. Of misschien is hij moe van tegen de stroom opvaren. Onduidelijk, dat wel, want hij was een van de felste bestrijders van de PVV. Over Groen Links kan ik alleen maar zeggen dat ze sinds Femke blijkbaar alleen nog maar ruimte geven aan de pacifistische vleugel. Ze hebben het moeilijk met die Marjan Thieme en haar pleidooi voor stemrecht voor dieren. Hoe kan ze nou een partij opzetten voor dieren die niet eens kunnen stemmen? En dan nog scoort ze dankzij GW punten bij de dierenbescherming. Waarom Groen Links zich niet volledig profileert op het ecologische vlak is sowieso de vraag. Nu meer dan ooit zouden ze mensen aan zich kunnen binnen, maar je hoort ze nog nauwelijks over alternatieve energie en bescherming van vis en dat soort dingen. Niks over die duurzaamheid. Een compleet raadsel!

Ik las laatst een stukje over een boek van de Amerikaanse historicus Kennedy die postuleerde dat bij de laatste twee grote omwentelingen, de jaren zestig en die van Fortuin, Nederland ineen keer geheel overstag ging. Iedereen, inclusief de bewindvoerders, nam de nieuwe mores over alsof ze altijd al zo dachten. Waar in de meeste landen sprake is van een heftig discours tussen voor en tegenstanders, zodat er altijd een vorm van engagement is van beide kanten, lijkt het wel alsof dat niet kan in Nederland. Zo ook nu dus. We zijn in het conservatieve tijdperk beland en niemand van links kan een antwoord formuleren. Rechts blundert aan, maar niemand kan ze de wind uit de zeilen nemen.

Ik zou nu eigenlijk even willen foeteren over hoe je zo’n gast als GW moet aanpakken, als je dat tenminste wilt. Als je hem echt weerstand wil geven wat je dan moet doen, maar daar begin ik niet aan, dat wordt veel te ongenuanceerd. Al ben ik al aardig ongenuanceerd in dit stukje en zal het de lezer niet veel uitmaken. Misschien is het wel grappig als ik even over de rooie ga. Vaak als ik die man zie optreden, want, begrijp me goed, ik zie dat als optreden, als een act, niet als iets authentieks, dan stel ik me voor dat ik Cohen ben, of misschien iemand anders met eenzelfde hoeveelheid gravitas, misschien Wim Kok, en dan zou ik hem aanspreken als ik een klein kind aanspreek die zich slecht gedraagt. Grappige vergelijking natuurlijk, want veel ouders weten niet meer hoe ze met slecht gedrag van hun kinderen moeten omgaan. Misschien zou ik wel zeggen, Geertje, Geertje, Geertje, rustig aan, jochie, ga maar weer zitten en houd even je muil, want de grote mensen praten hier. En dan zie ik Geertje sputteren als een verstopt vulkaantje en ik zou even naar het publiek grijnzen, maar hem verder negeren. Zulke etterbakjes, zulke jochies in de klas die alleen de zwakken pesten, die moet je niet al te serieus nemen. Die moet je negeren. Dat soort mannetjes doet er alles aan om populair te worden, terwijl ze met een voet op de hand van een knikkerend kindje staan omdat deze misschien een gekke pet draagt of slist. Iedereen lacht om zo’n bullie. Gedeeltelijk omdat ze zijn lef bewonderen, gedeeltelijk omdat ze bang zijn het volgende doelwit te worden. Maar als je daar niet bang voor zou zijn en dat ambetante joch terecht zou durven te wijzen waar iedereen bij staat, misschien een muilpeer geven, misschien met dezelfde woorden zou terugvechten en hem zodoende te slim af te zijn, dan zou jij de stoere jongen zijn! en niet iemand waar iedereen bang voor is, maar juist iemand die je met je lot kan vertrouwen. Dat soort mensen zoeken we naar, denk ik, in onze politieke leiders. Iemand die heel goed het verschil weet tussen iemand beschermen door niemand op te offeren, of de populaire pias uit te hangen ten voordele van jezelf. Maar goed, dat foeteren zal ik laten.

Helaas, heb ik gemerkt, is ‘de linkse kerk’ te beschaafd om voor zijn idealen op te komen. We moeten vooral maar niet zijn zoals de etterbak, want god verhoede dat wij ongenuanceerd worden. Stel je voor dat iemand iets aan ons opmerkt dat misschien niet geheel strookt met het ideaal van progressiviteit dat wij graag op de rest projecteren. God verhoede dat wij ons als mensen zouden gedragen die ook kunnen falen en met hart en ziel voor onze zaak zouden vechten. Hij staat nu met zijn voet op de hand van dat jochie, mensen, en dat jochie schreeuwt van de pijn. Gaan we hem beschaafd vragen om te stoppen en als hij ons smalend nee zegt druipen we dan af of kijken we toe hoe het jochie nog meer wordt gepest? Of doen we er wat aan en zetten deze clown en zijn trawanten in hun hemd, zodat het hele land kan zien wat voor abjecte klootzakken het zijn? Is dat waar je voor staat het echt waard?

Toespraak Street / Spirit, 28 mei 2011, Galerie Radar Art & Architecture

2011-05-29T07:36:00.000-07:00

Burgers van Amsterdam, burgers van Nederland!
Ik raad u aan goed naar deze toespraak te luisteren
Want ik spreek tot u, burgers van Amsterdam
Ik spreek over een groot onrecht ons aangedaan
Burgers van Amsterdam, burgers van Nederland!
Door de barbaren!

Een aantal jaren al wordt er gemopperd
Ja, niet over geld, maar over de waarde
De waarde van kunst, burgers van Amsterdam
De waarde van kunst wordt ontkend
Burgers van Amsterdam, burgers van Nederland!
Door de barbaren!

Het is niet dat zij in Den Haag er schuldig aan zijn
Nee, die mannen en vrouwen volgen enkel
Ze zijn geen leiders, burgers van Amsterdam
In Den Haag is eenoog al koning
Terwijl de rest van het land twee ogen heeft
Behalve de barbaren!

Ik sta hier voor u met de helm van een hopliet op
Een strijder uit het oude Griekenland
Niet iemand die door de staat is geronseld
Maar een vrij burger die de wapens opneemt
Om zijn stad te verdedigen tegen het onrecht aangedaan
Door de barbaren!

Ik ben een kunstenaar, ongewapend zoals altijd
Met een afkeer van geweld en protest
Met een wereld die mijn eigene is, een droom
Van een soort schoonheid, u kent het wel
Maar ook ik moet daarvoor vechten
Tegen de barbaren!

Ik sta hier naakt om te vragen niet te luisteren
Naar de dwaasheid van de barbaren
Vergeet niet de cultuur van vroeger
Vecht voor de cultuur van morgen
Door met beide voeten te staan in het heden
Van de barbaren!

Voordacht op Youtube

Speech Street / Spirit

Citizens of Amsterdam, citizens of the Netherlands!
I advise you to listen well to this speech
Because I talk to you, citizens of Amsterdam
I talk about a great injustice being done to us
Citizens of Amsterdam, citizens of the Netherlands!
By the barbarians!

A few years there’s been grumbling
Yes, not about money, but about the value
The value of art, citizens of Amsrdam
The value of art is being denied
Citizens of Amsterdam, citizens of the Netherlands!
By the barbarians!

It’s not that they in The Hague are guilty of it
No, those men and women only follow
They are no leaders, citizens of Amsterdam
In The Hague one eye is king
While the rest of the country has two eyes
Except the barbarians!

I’m in front of you with on my head the helmet of a hoplite
A warrior from old Greece
Not somebody who has been drafted by the state
But a free citizen who picks up the weapons
To defend his city against injustice done
By the barbarians!

I am an artist, unarmed as usual
With an aversion of violence and protest
With a world that’s mine own, a dream
Of a certain kind of beauty, you know it
But even I have to fight for it
Against the barbarians!

I’m standing here naked to ask not to listen
To the foolishness of the barbarians
Don’t forget the culture of the past
Fight for the culture of tomorrow
By standing with two feet in the present
Of the barbarians!

©Marcel Ozymantra

Gemiste kansen

2011-04-14T05:41:00.000-07:00

Onlangs zat ik in mijn favoriete café, een plek waar mensen liever uitgaan dan buurten, maar waar ook buurtbewoners komen. Soms is het er erg druk en soms ook helemaal niet. Deze avond was het halfvol. Ik had geen zin om te praten, bestelde woordloos een biertje en wachtte tot er een kruk vrij kwam. De twee andere jongens aan mijn tafeltje straalden met zo’n Hollandse gezondheid dat ik er een beetje ongemakkelijk van werd. Dat soort uitgesproken gezondheid doet kunstmatig aan. Aan mijn andere kant zat een groepje dat wat met rockmuziek had. Waarschijnlijk Gothic of iets anders alternatiefs. Het was duidelijk dat ze niet uit Nederland kwamen. Iemand die zich ergens thuis voelt gedraagt zich anders dan iemand die deze plek bezoekt. Er waren nog meer interessant aandoende groepjes. Ik begon te observeren en noteren:

Ze was zo klein en in het zwart, met de strakke mouwen bijna tot op de polsen waar nog net een tatoeage was te zien, dat ik me verbeeldde dat er littekens van zelfmutilatie verborgen zaten.

Het groepje van twee stelletjes vormde een coalitie van ongemak. De ene vrouw droeg de hele tijd de kieskeurige blik van mijn moeder als wij gekkigheden uithaalden die ze niet direct kon verbieden, terwijl de ander in een soort van eeuwig Oprah-moment haar hart zenuwachtig luchtte. Al was het maar de vraag of ze werkelijk uitsprak wat op haar hart lag. De mannen cirkelden er omheen als satellieten die geen verbinding met de basis konden maken. Het bleek toch moeilijk opnieuw de regels van omgang uit te vinden dus vielen ze terug op wat ze hun ouders hadden zien doen.

Amerikaanse toeristen kunnen geen bier drinken. Ze verwachten de hele tijd de kick van sterke drank.

Ze verlangde er bij te horen, maar was te nerveus om te zien hoe dit moest.

Twee vrouwen die elkaar niet goed kennen schuifelen in gesprek nader. Elkaar echt raken met woorden lijkt buiten hun macht.

Er flitsten blikken van herkenning in de flitsen van de telefooncamera’s. Men ziet elkaar pas echt door een lens van glas.

Ze kon de vorm in het gesprek maar niet vinden omdat ze er geen deel van uit maakte.

De drie mannen in het midden van de ruimte hebben genoeg aan hun gedeelde jaren.

Haar hart zwol zo op dat hij geen weerstand meer kon bieden aan de houding die ze had aangenomen.

De muziek begon en dwong in alle vrijheid.

Dat ik me afgesloten voel wil niet zeggen dat ik afgesloten ben in de geest van een ander.

Echt niet dat ze met hem gaat slapen! Althans, dat denkt ze nu.

Je kan de avond alleen eindigen met een goed cliché. Liefst een muziekje dat iedereen kent, maar een knokpartijtje is ook op zijn plaats.

Uiteindelijk danst ze halfhartig met een ander omdat ze al te lang heeft geflonkerd.

Ik probeerde zo bondig mogelijk het geziene neer te schrijven, alsof het al onderdeel vormde van een literair stuk. Mijn voet wipte ongecontroleerd op en neer en onbewust trok ik tijdens het denken gekke bekken, waar ik weer om moest lachen toen ik me dat realiseerde. De muziek werd steeds beter en ik begon hard mee te zingen. De jongen achter me, aan mijn zijde, ergerde zich soms aan de manier waarop ik ruimte innam en zei dit tegen me, terwijl ik mij ergerde aan hoeveel ruimte hij steeds innam. Iets voor sluitingstijd liep ik vrolijk weg. De barman hoorde mijn luide groet niet. Ik had drie biertjes gedronken en niemand ontmoet.

Illustratie Lexamoosa

Lexamoosa, een ambitieuze piepjonge illustrator woonachtig te Amsterdam, heeft speciaal op aanvraag deze illustratie vervaardigd voor deze blog. Meer werk is hier te vinden.

Ozymantra Speelt vraagt graag bekende en onbekende illustrators om illustraties te maken voor zijn blog. Mocht iemand interesse hebben of iemand te kennen die interesse heeft kan deze zich via deze blog aanmelden.

Brunet bakkersmeisje

2011-03-03T06:35:00.001-08:00

brunet bakkersmeisje spreidt in de etalage op de hoek
ijdel en verveeld haar wereld immermeer kadetvlechten
ze is mijn vloertijgerwit tussen de andere graanproducten

dijen geopend als Katwijks volkoren dromen
van panini omsingeld door Italiaanse bollen en melk
rond haar harde witte puntjes, kampioentjes elke dag

dreunen buren slagers en groenteboeren tegen de muren
boerenmikken elfzaden in het rond, waldkornt ze en
fluistert:
“kaiser, ik moet naar de volgende klant van dit continent

moet speculaasgeval creëren uit marsepeinen gehemeltes
oliebollen manipuleren tot ze door ether marcheren
kletskoppen met saucijzen en muffins aan goden vergeven!”

door M. Ozymantra

Duisternis, een gedicht van Lord Byron

2011-02-24T12:34:00.000-08:00

Toen ik dit gedicht voor het eerst las was ik zeer onder de indruk van de duisternis, maar begreep het niet echt. Hoewel veel van de taal die er in wordt gebruikt sindsdien eindeloos vaak is opgedoken in pathetische puberpoëzie en in Heavy Metal of Gothis rockmuziek, lijkt het hier allemaal niet zo twee-dimensionaal. Het verhaal dat er verteld wordt lijkt een oneindige diepte van duisternis te beschrijven waarbij de meeste moderne apocalypsen en rampenfilms in het niet vallen. Uiteindelijk is er niets en niets zal dat uiteindelijk registreren. Hij schrijft over een einde zonder hoop, zonder verwachting, zonder hemel. Een sentiment waarvan ik ten zeerste doordrongen ben. Uiteindelijk, als de oerwouden, vulkanen, overstromingen, zonnevlamuitbarstingen en onze eigen hand een eind gemaakt hebben aan deze beschaving zal er niemand meer zijn om ook maar iets van ons te herinneren. Niemand zal onze botten opgraven zoals wij bij de oude Egyptenaren hebben gedaan en niemand zal dat verleden reconstrueren in mooie tv-programma's op National Geographic. Dit sentiment sprak mij als afkomstig uit een verleden direct bedreigd door de mogelijkheid van een nucleaire ramp zeer aan. Niet leuk, maar toch.

Toen ik het gedicht ging vertalen raakte ik ten zeerste onder de indruk van de opbouw en de manier waarop hij de ramp beeldend naar voren bracht. Misschien wordt dit soort duisternis teveel door pubermeisjes en heavy metal-kids gebruikt om de eigen sores breed uit te meten, maar geen kan het zo effectief en zwaarwichtig doen, met zoveel parlando en stoerheid als onze eigen Lord Byron. Hij bezingt het einde zoals sinds Het Laatste oordeel niet meer is gedaan, maar zijn einde is zonder hoop, zonder pathetiek, niets anders dan verrotte karkassen van schepen omgekeerd drijvend in een lege zee.

Ach, en dan die lieve lieve hond die zijn dode baasje verdedigt tegen de rovers. Het beeld is enigszins overdreven aangezet, maar toch treft het doel. Toch voel ik een moment van verdriet over ons lot.

Vertaling Marcel Ozymantra

Duisternis

Ik had een droom die zeker geen droom was.
De heldere zon werd uitgeblazen en de sterren
Zwierven duister in de eeuwige ruimte
Stralenloos en padenloos, en de ijzige aarde
Sloeg blind en donkerend in de maanloze lucht;
Morgen kwam en ging - en kwam terug om geen dag te brengen
De mens vergat haar passies in de vrees
In dit, in hun troosteloosheid; en al hun harten
Waren verkild door een zelfzuchtig gebed voor licht:
Ze leefden inderdaad bij waakvuren - en de tronen,
De paleizen van gekroonde koningen - de barakken,
De behuizingen van alles dat bestond,
Werden opgebrand voor bakens, steden werden verteerd
En de mensen verzamelden zich rond de vlammende woningen
Om elkaar weer eens in het gezicht te kijken;
Vrolijk waren zij die verbleven in het oog
Van vulkanen en hun bergtoorts:
Angstige hoop was alles dat de wereld herbergde
Wouden werden in de fik gezet - maar uur na uur
Storten ze in om te vervagen - en de knisperende stammen
Doofden met een klap - en alles was zwart.
De wenkbrauw van ieder bij dit hopeloze licht
Droeg een onaardse aanblik, zoals hortend
Flikkeringen op hen vielen; sommigen legden zich neer
Verstopten de blik om te huilen; en anderen rustten
De kin op ineen gewrongen handen en lachten;
Anderen haastten her en der, voedend
De brandstapels met brandstof en keken op
Vol waanzinnige onrust naar de saaie hemel,
Lijkkleed van een voorbije wereld; om ze opnieuw
Al vloekend neer te slaan op het stof,
Tandenknarsend en jankend, de wilde vogels krijsten
En fladderden angstig over de grond,
Hun nutteloze vleugels klappend; de grootste geweldenaars
Werden tam en goedgelovig; de adders kropen
En verstrengelden elkaar in de menigte,
Tandeloos sissend - omgebracht voor voedsel:
En oorlog, die momenteel afwezig was geweest
Verzadigde zich weer: een maaltijd werd gekocht
Met bloed en ieder zat humeurig alleen
Zwelgend in somberte: geen liefde gelaten;
Geheel de aarde was één gedachte, die aan de Dood
Onmiddellijk en roemloos; en de pijnscheut
Van honger voedde zich met ieders ingewanden - mensen
Stierven en hun botten bleven grafloos als hun vlees
De schralen werden verorberd door de schralen,
Zelfs honden vielen hun meesters aan, allen behalve één,
En deze was trouw aan een lijk, hield
Vogels, beesten en begerige mannen op een afstand,
Tot de nood hen omhelsde of de vallende doden
Hun magere kaken verlokten; hijzelf zocht niet naar eten,
Maar met een klagend aanhoudende kreun
Na een korte eenzame kreet, de hand likkend
Die niet met een aai antwoordde - stierf hij.
De massa was uitgehongerd in alle soorten; maar twee
Van een enorme stad overleefden
En zij waren vijanden: zij ontmoetten
Naast de stervende sintels van een altaar
Waar men een berg van heilige zaken opgestapeld had
Voor onheilig gebruik; ze harkten bij elkaar
En schraapten rillend met hun koude, botte vingers
De zwakke as en hun zwakke adem
Blies voor een beetje leven en maakte een vlam
Die een spotlicht was; vervolgens tilden ze op
Hun ogen, terwijl het lichter werd, aanschouwden
Elkanders aard - zagen, en krijsten, en stierven -
Zelfs van hun gelijke akeligheid gingen ze dood
Onwetend wie hij was op wiens wenkbrauw
Honger Vijand had geschreven. De wereld was ledig,
Het gepeupel en de machtigen waren een klont:
Seizoenloos, kruidloos, boomloos, mensloos, levenloos,
Een klont dood - een chaos van harde klei.
De rivieren, meren en oceaan lagen allen verstomd
En niets roerde in hun stille dieptes;
Matroosvrije schepen dobberden rottend op zee
Hun masten braken stukje bij beetje: terwijl ze vielen
Sliepen ze boven de afgrond zonder deining -
De golven bleven dood; de getijden lagen in hun graven
De maan, hun minnares, had het reeds opgegeven;
De winden waren verdord in de starre lucht
En de wolken vergingen; duisternis had geen nood
Voor hun hulp - Zij was het universum.

Diodati, juli 1816

Illustratie Norm Bleac

Ik heb aan een aantal jonge artiesten, ontwerpers en vormgevers gevraagd om voor mijn blog illustraties te maken. Norm Bleac is de eerste en ik hoop dat hij nog meer zal doen. Ook hoop ik dat dit op de een of andere manier als springplank voor deze uitzonderlijke talenten kan werken.

Ik heb geprobeerd de vertaling zo letterlijk mogelijk te maken, met behoud van typische archaïsche zinswendingen en eigenaardigheden eigen aan het gedicht, die tijd en die stijl. Elk soort modernisme of eigen interpretatie is zoveel mogelijk vermeden.

George Gordon Byron (1788-1924) schreef in 1816 dit rijmloze gedicht. Dat jaar staat bekend als 'Het jaar zonder zomer'. Noord-Amerika en Noord-Europa had veel last van koud weer en zonsverduisteringen en veel mensen dachten dat het einde der tijden was gekomen. een enkele wetenschapper voorspelde dit ook, wat nogal wanhopige reacties veroorzaakte. zo ging een heel dorp in gebed op de knieën toen een passerende colonne soldaten op hun trompetten blies omdat men dacht dat het de hoorns van de Dag des dagen was. Zonder dat men dit wist werd de verduistering en koude veroorzaakt door een uitbarsting in Indonesië, toen een Nederlandse kolonie, van de vulkaan Tambora. Het as reikte helemaal rond de wereld. men had toen ook ontdekt dat er grote zonnevlekken op de zon waren, waarvan we nu weten dat dat koelere plekken zijn die ook nu nog grote weersveranderingen kunnen veroorzaken, zoals bijvoorbeeld El Nino.

Lord Byron, afkomstig van een adellijk geslacht in Schotland, is, als belangrijk vertegenwoordiger van de Romantiek in Groot-Brittannië, vooral bekend om een bepaald type van vrouwenversierder en kunstenaar. Leven op grote voet, boos zijn op God en klagen over onbegrepen zijn. Hij liet zich graag als een held afbeelden en vermeed verwijzingen naar zijn klompvoet die hem in de ogen van anderen aanzienlijk minder stoer had kunnen doen overkomen. Het gedicht Don Juan is van hem en daarmee heeft hij ook het begrip van de Don Juan in de literatuur en de wereld gebracht. Een ander soort versierder dan Casanova. Die laatste heeft overigens wel echt bestaan.

Hij verweet Keats eens dat deze altijd rijmloos vers gebruikte, maar in dit gedicht toont hij zich ook hiervan een meester. Het zit vol met Bijbelse verwijzingen die voor de verandering eerder het ontkennen van God en het Goddelijk tot doel hebben. Iets dat voor die tijd best gewaagd was.

Engelse versie

Het huis van de uitgever - deel 4

2011-02-12T14:49:00.000-08:00

Nieuwjaarsstrijd

Ingekapseld door een deken van trillend bloed
voelt het in elke haarvat gedrongen koud
Wereld buiten de huid herkenbaar in rillingen
als langzaam opdringende twistzieke soldaten
Een laatste buiging voor koning winter
voor het lichaam in zichzelf gekeerd gaat slapen
Revolutie tegen alles dat cellen opgerekt houdt

Als de klok zeven slaat ontwaakt het vlees
zuigend tegen de schurende lucht
Diep ademen de cellen nieuwe ziel in
Armen schuiven naar buiten, houwitsers in 1918
Oorlog nog net niet afgelopen tegen de granieten hemel
Het grafdeksel ruw omhoog geschoven maakt een heuvel
waar hij als staketsel de vijand weerstaat

Het leven valt hem zwaar tijdens het diner met de generaalsstaf
braaf de pionnen verplaatsend, terwijl zij veilig rokeren
Pas wanneer zijn handen aan de lonten mogen liggen
enkele vijanden van het nieuwe jaar mee mag slepen
gaat het bloed weer stromen en lopen de dames in de weg
van zijn elegante rupsbanden
Het is tijd champagne te gieten voor de overwinning

De loopgraven klokken vol en zij die kunnen zwemmen dansen
zij die het verleerd zijn zullen dienen als balletjes gehakt
in deze magische soep van afscheid nemen en plannen maken
Hij voelt hoe het lichaam furieus vecht om warmte
Hoe de koorts met bussen tegelijk weg rijdt
In de mistige ochtend wordt het jaar opnieuw aangeschaft
Soldij van een aalmoezenier voldoet

Het huis van de uitgever - deel 3

2011-02-11T10:00:00.000-08:00

24 december

Een dag liggend op bed
binnenkant buiten gezet
de wereld een streep van wit door zwart
elektronica zonder knop gemist
Een dag liggen legt geen grenzen op
Een droom van moderne schilders

Sneeuw dikt in tot glas
Kou neemt af en geeft niets terug
Langzaam komen sporen van suiker tevoorschijn
De poot omhoog, gespannen
traag haalt adem een truc uit
Sinaasappelschillen geuren warm op

Buiten gebeurt er niets
Een scherm achter het glas van mijn huis
decor van het uitzinnige
Hoop laat nog even de neus zien
windstil is het hoofd
traag breidt de stapel papier zich uit

Het huis van de uitgever - deel 2

2011-02-10T16:59:00.000-08:00

Het huis van de uitgever

Als de hal waar gevallen helden dineren
is de marmeren gang naar de moederhand
waar dromen witte woorden zweten
en de tafel gedekt is door elvennagels
steekt haar kind halve vingers in het beeldscherm

Een schrijver die pagina’s vale sprookjes opdist
doet aan de biertonnen tafel vuur lachen
De stoofpot trekt van zoet spinnenweb draden door zijn mond
als zenuwen netjes uitgelegd over hun gezelschap
Hij die met scheve tanden haar servetten vreet zwijgt oud

De jongen die geen wijzers meer kan lezen spreekt plots
De schrijfster die geen woorden nodig heeft om prijzen te winnen
even bleken ze voor altijd verloofd in een ander hoofd
In de hal drijven ze naar de voordeur
Een hand net geplaatst, een verlangen niet gevent

Het huis van de uitgever - deel 1

2011-02-09T17:38:00.000-08:00

Leesavond in het land

De stilte van het hangende hoofd na de ochtend
dreunde door tijdens de reis
Ticket en trein maalden langzaam het gekamde land
In groen en lover dat wachtte voor de winter
de soundtrack van de horizon vergulde mijn oren
dames dommelden verwikkeld in de bank

Waar de hand van beton een platform voor de hemel had geschapen
uitgekleed als roestig staal met uitzicht op de zon
omsingelde een formidabele greep van wolken
de nieuwbouw beneden, een taxi naar geleuter
van de edelste soort in modern lezen
Een zin van liefhebbers in kringen rond de schrijver

Meisje jij daar aarzelend in bonten kraag
jij leek van een andere wereld, waar de trein
nooit zou komen en geen ticket naar was te kopen
Jij cirkelde je kring van vrienden buiten bereik
en ik moest weer de weg volgen van het spoor
waar thuis verteld werd maar tachtig kilometer
hemelsbreed te zijn weg geweest

De groep - deel 11 Afsluiting

2011-02-08T16:02:00.000-08:00

Het boek des geslachtes van Jezus Christus, den zoon van David, den zoon van Abraham. Abraham gewon Isaäk en Isaäk gewon Jakob, en Jakob gewon Juda en zijne broeders. Zo ongeveer begint het Nieuwe Testament in deze vertaling. Het is een krachtige oproep van afstamming en groepsgevoel. Roemrijke speerheld Idomeneus leidde het volk der Kretenzers, zij die het stevig ommuurde Gortyna en Knossos bewoonden, Lyktos, Miletos en ’t schitterende krijtwit liggende Lykastos, Faistos en Rhution, prachtig gelegen, welvarende steden en de bevolking der honderd andere steden van Kreta. Deze voerde Idomeneus aan, de roemrijke speerheld, hij en Meriones, sterk als mannenmoordende Ares. Zo klonk het een paar eeuwen eerder in de Illias in deze vertaling. Kloeke woorden uit een kloeke tijd. Een kloeke bekentenis van een kloeke identiteit.

Ik, Marcel Ozymantra, geboren in Hilversum, Noord-Holland, Nederland, levende onder drie namen waarvan één altijd geheim en twee in verschillende groepen geheim zijn, behoor tot het gilde der kunstenaars, waaronder ook de schrijvers en striptekenaars worden gerekend. Geboren uit twee Nederlandse ouders, één uit de Utrechtse omgeving en één uit de Zuid-Hollandse omgeving, lees ik graag Angelsaksische literatuur en kijk ook graag hun televisie en films. Mijn vrienden zijn een verzameling zand die aan elkaar plakt door het vocht van plezier en verlangen. Mijn helden zijn mannen die zich verliezen in een wereld van eigen schepping in een poging te ontkomen aan de wereld die hen probeert in te perken. Mijn affiliatie met kinderen van gescheiden ouders is groot, maar niet oneindig. Mijn verlangen met woord en beeld de illusies te doorbreken versterkt nieuwe illusies, waardoor ik behoor tot de dromers van deze tijd, van dit segment van de laatste en vorige eeuw. Een segment dat zich langzaam aan het afsluiten is. Alle gebouwen waarvan ik de afgelopen vijftien jaar heb gehouden zijn of gesloopt of in pretparken veranderd en nu werk ik in een gebouw dat er al stond doen de stad begon en er zal staan als deze vergaat. Mijn collega’s zijn altijd mijn vrienden die soms meereizen naar mijn volgende baan en soms verloren gaan in de drukte van het nu, een kind van het verleden en een ouder van de toekomst.

Het wordt zo een aardige contactadvertentie, nietwaar? De individu spreekt zich uit en samen met hem miljarden anderen die zich een identiteit aanmeten. Van alles kunnen we zeggen dat we zijn, maar uiteindelijk komen we op een ding uit dat we allen delen: dat we mens zijn. Ik ben mens: een dier dat rechtop loopt en zowel vooruit als achteruit kan denken. Ik ben mens en dat is mijn enige echte ware identiteit. Mens.

Bovun hut maivel - deel 4 - Einde

2011-02-07T11:38:00.000-08:00

21-08-2451 - Professor Suparman Perkasa aan Wening Wulandari Maliki, Bandung

“Beste mevrouw Maliki, ik moet u helaas, en dit meen ik uit het diepst van mijn hart en met de barmhartige Allah op mijn lippen, mededelen dat we het lichaam van uw zoon hebben teruggevonden. Hij was een goed collega en een ware aanwinst voor de universiteit. Ik beschouwde hem bovendien als een vriend en voelde me vaak een vader voor hem. Ik heb begrepen dat u op de hoogte bent van zijn opdracht en blijkbaar is er iets vreselijks gebeurd bij de Stam Jan. Ik weet dat hij u ook enkele brieven heeft gestuurd en daarom stuur ik ook deze laatste die hij maakte vlak voor zijn verdwijning in de maand van Jumaada-ul-Akhir op khamis de 25ste. Zoals gezegd weten we niet zeker wat er toe heeft geleid dat hij werd gedood, maar als we kijken naar hoe het is gedaan is er genoeg reden om Stam Jan te verdenken. De manier waarop zijn schedel is opengespleten door een groot snijvlak is onmogelijk aan dieren toe te wijzen. Wij vermoeden dat het iets te maken heeft met het ritueel van Bovun ut maivel, waarvan we denken dat het te vertalen is als Boven het maaiveld, een oude spreuk in de Pre-Cataclysmische Nederlanden waarbij het gaat om dat niemand boven een bepaalde denkbeeldige lengte komt. Het lijkt erop dat Stam Jan deze lengte beperking erg letterlijk navolgt. Helaas was Setiwan niet op de hoogte aangezien zijn lexicon tekort schoot. Ik wijt dit geheel aan mijzelf en biedt alsnog vanuit mijn hart mijn excuses en die van het instituut aan. Uiteraard zullen wij u schadeloos stellen zoveel we kunnen. De autoriteiten zullen een onderzoek doen bij Stam Jan en de schuldigen oppakken. Setiwan komt op ahad terug in Bandung. We zullen alles met u in overleg regelen. Nogmaals mijn diepst gevoelde medeleven met uw verlies.”

Bovun hut maivel - deel 3

2011-02-06T04:23:00.000-08:00

25-06-2451 - Nederlands Moeras - Setiwan Maliki

“De religie die men hier aanhangt draait nog het meest om de aanbidding van Pre-cataclysmische iconen waarvan de oorsprong moeilijk te achterhalen is. Hun opperwezen heet De Haaz en wordt geëerd met blikjes water. Die blikjes verzamelen is een van de zaken waarmee families zich onderscheiden, aangezien niemand nog weet hoe ze gemaakt worden. Elke dag moet Hassan een nieuw blikje over het beeld van De Haaz uitgieten en tegen zijn hoofd stuk worden geslagen. Een van de armste families besteedt al haar tijd aan het minder gewaardeerde uitdeuken. Blijkbaar vind Remco het belangrijker om naar blikjes te zoeken dan mij verder te initiëren of misschien is dit wel deel van de initiatie, ik weet het niet. Hoe langer ik hier ben hoe geheimzinniger alles wordt. Iets dat bijvoorbeeld opvalt is hoe er steeds weer mensen verdwijnen zonder dat hierom wordt getreurd. Een ander ding is dat iedereen een stuk kleiner is dan ik. Ik heb een chemisch onderzoek gedaan en het voedsel is verbazingwekkend gezond. Onder deze grijze smurrie zit donkere aarde waarin de meeste groenten goed groeien. De god van de groenten heet trouwens Broranje en is vrouw van De Haaz. Samen hebben ze twee kinderen. Het jongetje heet Emmer en is beschermheer van de regen en het meisje heet Sanne en is beschermvrouwe van de Autoweg. Al weet men niet eens wat auto’s zijn heeft dit apparaat zich blijkbaar diep vastgezet in het onderbewustzijn. Als men wil communiceren met de goden moet men bijvoorbeeld de auto nemen. Als men met meerderen wil gaan neemt men de bus. Als het niet lukt staat men in de file. Ik heb maar niet verteld hoe mal dit onze oren klinkt. Ze zouden het niet nommaal vinden. Vanavond zal ik trouwens de Zietoetoets ondergaan. Een volledig verslag volgt.”

“De eerste test van de Zietoe, of om Zietoe te worden, dat is niet geheel duidelijk, heet Bovun hut maivel. Niemand heeft uitgelegd wat het is, maar blijkbaar is het niet erg moeilijk. Ik zal proberen het te filmen. Kijk, dat dansen daar, dat wordt gedaan door de Sjieks. De muziek die je hoort zou direct afkomstig moeten zijn van De Haaz, maar je hoort vast wel dat het The Doors zijn, een Pre-Cataclysmische rockband. Ik geloof dat dit een gemangelde versie is van het nummer The Wasp, maar ik zal het wel aan Suparman Perkasa vragen. Hij heeft onderzoek naar Pre-cataclysmische muziek gedaan. Zoals jullie ook vast kunnen horen is hun muziekinstallatie niet erg goed meer. Allah nog aan toe als die barbaren maar alsjeblieft contact met ons zouden opnemen en ons zouden toelaten, dan konden we hen zoveel geven. Maar helaas, dat zou niet nommaal zijn. Ik heb het al vaak genoeg voorgesteld aan Hassan en erover gediscussieerd met Remco, maar ik geloof dat ik er maar beter niet meer over kan beginnen. Het is niet duidelijk wat er met mensen gebeurd die niet nommaal zijn, maar het is vast erger dan wat er met iemand gebeurd die niet zigzel is. In ieder geval… Als de Sjieks dansen moeten de kinderen rechtop door die tunnel van gebogen riet lopen. Ze kijken wel erg bang, hè? Maar allen komen er aan de andere kant ongeschonden uit, dus ik vraag me af wat het probleem is. Misschien wordt hen wel allerlei vragen gesteld of moeten ze een moeilijke puzzel oplossen. Hassan wilde me niets uitleggen en bovendien was hij toch te druk met de dans. Remco lachte een beetje… smalend. Ja, smalend. Het was geen aardig lachje. Wat zou het toch zijn? De tunnel is voor mij te laag. Alle kinderen die er door gingen waren een stuk korter. Nou ja, ik zal het wel zien. Prachtig toch, al die gele en zwarte kleren, die primitieve muziek en zo’n zwarte nacht als je bij ons nog zelden gezien? Ik laat de camera gewoon aanstaan, dan kunnen jullie me nommaal zien worden! Salaam aleikum! Daar ga ik dan! Duim voor me.”

Bovun hut maivel - deel 2

2011-02-05T16:55:00.000-08:00

06-06-2451 - Nederlands Moeras - Setiwan Maliki

“Zonder dat ik er iets over te zeggen had ben ik onder de vleugels genomen door de jonge Remco Killikan Jan, derde neef van Hassan. Blijkbaar doet hij dit om zijn waarde voor de stam te bewijzen. Dat soort sentimenten kan ik begrijpen. Toch is het hier anders dan bij ons. Elke keer als wij iets doen voor de familie krijgen we meer rechten in de gemeenschap, maar niemand hier stijgt in aanzien, in ieder geval niet verder dan men toch al stond. Iedereen moet ‘zigzel’ blijven. De enige reden waarom men zich blijkbaar inzet is om niet in aanzien te zakken. Het spreekt voor zich dat een maatschappij zich zo nooit kan verheffen. Misschien was dit voor het Cataclysme anders, maar daar bestaan geen gegevens over. Het is toch vreselijk dat de kennis van toen nu al bijna geheel verdwenen is? Je zou toch denken dat men wat minder onvoorzichtig was omgesprongen met informatie. De computers waren niet beveiligd en de papieren dossiers werden om de zoveel jaar vernietigd. Wat ons rest aan kunst en tv is halfslachtig. De meeste kunst is te abstract, wat wel getuigd van een ver ontwikkelde beschaving, maar ons niets zegt over hoe de mensen echt waren en de televisieprogramma’s lijken wel hyperbolen van zichzelf. Geen nuchter mens kan die geloven. In ieder geval is ook ‘zigzel’ blijven een belangrijke kwestie, bijna net zo belangrijk als ‘nommaal’. Volgens Remco is ieder kind een nul en niets tot ze de toets doen, die men ‘Zietoe’ noemt. Deze bepaald of en wat iemand werkelijk is, al spreekt het voor zich dat familie en bezit voor een groot gedeelte heeft bepaald hoe dat uiteindelijk werkt. De arme families staan helemaal achterin als het voedsel wordt klaargemaakt en zijn helemaal toegewezen op de hulp van de machtige families. Even voor de duidelijkheid: er wonen hier ongeveer vierhonderd mensen die een gedeeltelijk nomadisch bestaan leiden. Families gaan op zoek naar voedsel en roem en blijven een maand of wat weg. Andere families gaan op weg als deze terugzijn. Wie weg mag ligt weer aan afstamming en het Zietoegemiddelde. Iedereen wil graag, want op reis verdient men pas het meeste aanzien.”

“Mam, ik weet dat jij en paps natuurlijk het liefst hadden gewild dat ik naar de manen van Saturnus of Uranus was gegaan, maar hoewel dit dichterbij is voelt het soms als de andere kant van het universum. Moet je kijken hoe ver dit rietlandschap uitstrekt en hoe weinig leven er lijkt te zijn! Maar geloof me, loop er niet zomaar doorheen, want de grond herbergt de vreselijkste ondieren. Zoals de spatadder die je met een beet kan verlammen, de blauwbekkende brard; een molachtig beestje dat het specifiek op testikels heeft voorzien of de wormwilders; sneeuwwitte mensachtigen van een turf hoog die je met een rood lint laten struikelen en je dan inwikkelen tot je stikt. Remco heeft me gisteren een schranspartij van deze venijnige beestjes laten zien en het was om van te gruwen. Ik heb het wel gefilmd, maar enkel voor onze afdeling. Dat zal ik jullie niet aandoen. Remco heeft gezegd dat ik binnenkort echt de Zietoe moet doen om nommaal te worden, anders kan ik hier niet blijven. Ik kijk er reikhalzend naar uit want dat zou ons een stuk dichter bij ons echte doel brengen, namelijk ontdekken wat er met dit volk is gebeurd in de afgelopen driehonderd jaar. Kusjes aan paps en Biyu. Hoe gaat het met haar examens? Ik kan niet wachten om te trouwen als ik terugkom. Echt, wat dat betreft is het zwaar toeven hier. Na al die jaren mag het er toch echt van komen! Salaam aleikum.”

Bovun hut maivel - deel 1

2011-02-05T04:54:00.000-08:00

10-05-2451 - Nederlands Moeras - Setiwan Maliki

“Om te beginnen mijn excuses voor het vlakke beeld. De universiteit wilde een gewone camera niet verzekeren. Eigenlijk is het toepasselijk om boodschappen uit dit gebied in twee dimensies te sturen. Het is hier zo’n vreemde wereld, mam, je zal het niet geloven. Alle wegen zijn overwoekerd door stug geel riet en verzakt in een grijze onnatuurlijke modder. Het lijkt niet een gezonde kleur. Misschien lekt er ergens een opslag. Om hier te komen was een hele opgave. Ik kwam aan in Berlijn en heb van daar de trein naar Mainz genomen, van waar ik weer een truck moest charteren die zand vervoerde van de rand van het moeras. Rotsachtig als Duitsland is heeft men daar een tekort aan. Allemaal natuurlijk de schuld van de Cataclysmisische Stormen. Van daaruit was er maar één mogelijkheid om te komen waar ik wilde, in de Haarlemmerdamregio, en dat was door een bootje te huren van de opzichter. Deze maakt er zo nu en dan een toertje mee met een paar vrienden. Dan jagen ze op reuzenkarper en de tweekoppige kankerpad. Zoals je hier achter mij ziet is er weinig over van deze beschaving. De spits die daar aan de rechterkant een meter boven het riet uitsteekt was ooit van een belangrijke toren. Ze noemden het de Euromast. Ik weet niet of het werkelijk enige connectie met de rest van het continent had, want de mensen die hier woonden lijken erg in zichzelf gesloten te zijn geweest. Alsof de rest van de wereld in een droom aan hen voorbij ging. Moet je eens kijken naar die prachtige gouden haan er bovenop!”

“Rechts van mij lag vroeger het beroemde Rokin, de breedste en langste straat van de stad Haarlemmerdam. Kijk, daar zie je nog een van die typische lantaarnpalen in de stijl van de tijd, helemaal geometrisch en turkooiskleurig. Ze waren daar gek op en hadden de hele stad zo geverfd. Ik moet eerlijk zeggen dat het enkele muurtje dat ik zie van grijs beton of een roodbruin ‘baksteen’ is. Dat noemden ze zo omdat het gemaakt werd door klei te bakken. Bij aankomst vanochtend werden we ontvangen door de leider van de lokale stam Stam Jan, Hassan Killikan Jan. Hij heeft een grote baard met pijpenkopjes erin en fanatieke rood aangelopen ogen. Ze kauwen hier de hele tijd een spulletje Kat genaamd, wat maakt dat hun tandvlees er ook smerig rood uitziet. Bij de mannen is dit niet zo afschuwelijk, maar bij de vrouwen, allemaal dikke dames, is het niet om aan te zien. Gelukkig hebben ze doeken voor het gezicht en leven ze een teruggetrokken leven. Je kan tegen Biyu zeggen dat ze zich geen zorgen hoeft te maken! Hahaha… Alsof, maar dat weet je. Dag, Biyu, kusjes en ik mis je!”

“Hassan heeft me voorgesteld aan de stamoudsten, althans, ik denk dat ze dat zijn, want hier gebruikt men er een heel ander woord voor dan ik heb geleerd. Ze noemen hen de Sjieks en ze gaan allen gekleed in zwart. Ik neem aan dat hun titel afkomstig is van het woord chic, maar het kan ook van Sjeik zijn, wat vroeger een soort van staatsleider was. Ik zal aan Suparman Perkasa vragen een nieuw lexicon te sturen, want degene die ik heb is niet zo compleet. Ik dacht er met 21steeeuws Nederlands wel uit te komen, maar er zitten allemaal leemtes in. Blijkbaar is het niet voldoende om de oude teksten te studeren. In ieder geval, Hassan is Oppersjiek en heeft iedereen opgedragen mij zoveel mogelijk medewerking te geven. In ieder geval zolang ik maar ‘nommaal’ doe. Dat woord, ‘nommaal’ wordt hier ongewoon vaak gebruikt. Ik heb begrepen dat de oude Nederlanders er erg veel waarde aan hechtten dat iedereen ‘nommaal’ deed, maar er werd nooit een invulling aan gegeven. Ik heb de indruk dat deze stam er in ieder geval erg duidelijke eisen bij heeft, maar niemand, ook Hassan niet, wil mij vertellen wat die inhouden. Blijkbaar zijn alle andere stammen in de buurt, waarvan er vier geregistreerd staan; de Kop van Jut-stam, de Hamasaantgas-stam, de Muurbloemen en de Binnevaart-stam, allen niet ‘nommaal’. Ook over dit wil niemand uitsluitsel geven. Aantekeningen van vorige onderzoeker geven aan dat ook zij druk met die term zijn. Raadsels te over, lieve mama, die ik allemaal zal uitzoeken ter meerdere eer en glorie van onze familie! Nu moet ik slapen, want als het donker wordt, moet dat hier, dat is namelijk ‘nommaal’… Hahaha! Groeten van het einde van de wereld! Salaam aleikum!”

De groep - deel 10

2011-02-04T10:00:00.000-08:00

Ik heb zelden zo’n rare kwibus gezien als die man met de blonde pruik en de zure glimlach. Hij is vreselijk populair omdat zijn mening gepekeld is met gevoelens. Onderbuikgevoelens, zoals wij dat graag noemen, maar eerder met gevoelens die mensen vooral met zich dragen zonder er al te veel over na te denken. Over gevoelens kan je tenslotte beter niet al te lang nadenken, want dan zijn ze niet meer jouw gevoelens. Volkswijsheid nummer 1. De Blonde Kwibus krijgt het ook nog eens voor elkaar al die dingen te zeggen zonder dat iemand hem legaal kan pakken. Ze proberen het wel, maar goed, dat kan alleen verkeerd gaan. Een gesprek over gevoelens en dan de wet erbij halen? Dat pikken zijn volgers niet.

We moeten natuurlijk niet vergeten dat hij door een andere groep op de hielen wordt gezeten. Ze kunnen zijn bloed wel drinken. Als ik het goed begrijp moet je dan erg snel zijn, wil je bloed drinken. Het stolt nogal vlot. Dan wordt het eerder bloed happen. De Blonde Kwibus zit dus in isolement en kan alleen met bewakers en collega’s van gezicht tot gezicht spreken. De rest kent hij eigenlijk alleen van telefoon en internet. Zo stel ik het me enigszins voor. Niet even naar de bakker om een gevulde koek te halen. Hoe kan hij dan weten wat ‘de gewone mens’ vindt? Onderbuikgevoelens worden door iedereen gedeeld, zelfs de meest verstokte linkser of intellectueel moet ze wel eens hebben ervaren. Het is iets dat de groep bij elkaar houdt en iedereen kan eruit tappen.

Soms denk ik wel eens dat die Blonde Kwibus zich gedraagt als een lastig schooljoch en dat we hem op dezelfde manier moeten terechtwijzen. Het is best link om zo met de gevoelens van mensen te spelen. Soms denk ik dat hij de vader & leider is waar de natie op wacht en om schreeuwt, maar dan een echte klootzak, de pestkop van op de hoek. Daar heb ik nooit erg goed mee kunnen omgaan. Meestal denk ik aan die oude uitspraak dat het volk de leider krijgt dat het verdient. Dan staan tranen me nader dan lachen. Vaak denk ik ook dat het jammer is dat die Goddelijke Kale dood is. Die man kon tenminste goed lachen en anderen aan het lachen brengen. Als we dan toch een onderbuikvertolker moeten hebben liever hem.

De groep - deel 9

2011-02-03T09:45:00.000-08:00

Natuurlijk is er altijd die groep waar ik toe behoor zonder er ooit echt toe te hebben willen horen. Toen we vroeger met het gezin in het buitenland kwamen voor vakantie vermeden we deze groep altijd. Het is een luide groep die altijd denkt dat je bij ze hoort omdat je dezelfde taal spreekt. Het lijkt dat we toch enigszins linkse hobbyisten waren gezien onze afkeer van deze boerse eenheidsworst. Ik denk dat het eerder was omdat we allen verstokte individualisten waren. Mijn ouders hielden van jazz, dat is ongeveer hoever ze bij de linkse hobby aansloten. Oh, en mijn vader hield van Dali. Hij doet dat nog steeds. En als we geen landgenoten tegenkwamen waren we zelf ook behoorlijk luidruchtig. Niemand kon ons verstaan dus maakte het weinig uit als we van de ene kant van de straat naar de andere schreeuwden.

Jaren heb ik mij hier niet thuis gevoeld. Misschien had dit meer te maken met dat er geen groep voor me was om bij aan te sluiten. Ik had het niet in me om de nationale identiteit te omarmen en richtte me meer op de Angelsaksische cultuur. Nog steeds heb ik daar veel mee, maar tegenwoordig begrijp ik ook het mooie en schone van Nederland. Het is niet noodzakelijk het Nederland van de voetbal-Hazes-Borsato-gezelligheids-Nederlanders, maar het is niettemin een Nederland waar ik van houd. Het is weinig nuchter en bescheiden, maar het bestaat. Het is meer verwant aan Freek, Bilderdijk, Lucebert, Doe maar en Van Mierlo. Het is een vrijheidslievende natie die zoekt naar evenwicht en eenvoudige pracht. Het gaat er eerder om of de polder die bleke schoonheid van rustig lummelen en lekker fietsen herbergt. Een polder waar nog steeds mysteries schuilen ondanks onze behoefte elk toeval uit te schakelen.

Ik begrijp de behoefte idealen na te streven, maar snap niet hoe naïef we kunnen zijn te denken dat een land zo geregeerd kan worden. Ik begrijp de behoefte aan een cultuur om je bij te warmen, maar niet het verlangen anderen hiervoor te laten boeten en elk afwijken naar het buitenland te verbannen. Ik zag een tijdje geleden een foto van een Hollandse vrouw op een fiets in China. Ze was precies zo gekleed als ze hier had gedaan en had dezelfde controlerende afkeurende blik van tevredenheid over haar leven als ze hier zou hebben gehad.

De groep - deel 8

2011-01-31T13:57:00.000-08:00

Nog voor dat ik interesse kreeg in kunst, nog in de tijd dat ik meestal optrok met maar één vriend, gingen die vriend en ik een tijdschriftje maken en ontmoette ik zo heel veel nieuwe mensen. Het leek wel een groep om toe te behoren. In het begin plaatsten we alleen werk van ons en enkele schoolgenoten, waaronder een leraar, maar bij het tweede nummer kwamen we in contact met een ander blad waar we tekenaars van stolen. Ik kreeg een half bierviltje binnen van een jonge tekenaar met de simpele boodschap ‘Ik wil een strip voor jullie tekenen’ of iets van die strekking.

De redacteur van dat andere blaadje was zo vreselijk enthousiast over ons initiatief (de meeste van zijn tekenaars waren slechter dan de onze, als dat al mogelijk was) dat hij een fusie voorstelde. Dat leek ons geen slecht idee, maar het leek toch een nog beter idee als we de krenten uit de pap haalden en de rest lieten zitten. Helaas verplichtten we ons ook hem te publiceren en helaas kon hij tekenen noch schrijven. Nou ja, jong en enthousiast was hij, dus op een dag zou dat wel goed komen. Mijn vriend en collega-redacteur was er ook niet geheel van overtuigd te kunnen schrijven of tekenen. Het was meer het enthousiasme en de liefde voor strip die ons dreef. Hadden we dan voor niks het motto ‘Alles mag, alles kan’?

Ik zat uren aan de telefoon; pratend, smekend, argumenterend, biechtend, lachend, veroordelend. Gelukkig hoefde ik die gesprekken nooit te betalen. Mijn moeder deed dat. Die telefoonhoorn zat permanent vast en ik denk dat er geen betere vriend was. Het is niet alsof ik begreep wie die ander was, maar iets of iemand reageerde op mijn woorden en deed in ieder geval alsof wat ik zei er toe deed. We waren virtuele vrienden voor internet zo sociaal werd. Toen ik enkele kon bezoeken, vooral dankzij Pim Fortuin’s uitvinding de OV-jaarkaart voor studenten, was het altijd een bijzondere gelegenheid. Niemand zag er uit zoals door de telefoon beleeft en de meeste vielen toch enigszins door de mand. Wat ons bond was het blad en een liefde voor strips, een nood om ons te ontwikkelen en te presenteren. Wat mij afsneed was een behoefte aan grotere complexiteit en fijnzinnigheid, een zicht op de eeuwigheid en de totale vrijheid. Met de mederedacteur en de biervilttekenaar ben ik nog steeds bevriend.

De groep - deel 7

2011-01-30T13:41:00.000-08:00

In de tijd dat ik nauwelijks enig contact had met anderen en bovendien zocht naar mijn plaats in het leven gingen allerlei historische figuren een steeds belangrijkere rol spelen. De kunstenaars, striptekenaars, muzikanten, schrijvers en dichters die ik het meest bewonderde werden de lat waar ik mijn moraal en aspiratie tegen legde. Het werd de groep waar ik meer en meer toe ging behoren. Mijn gezelschap was niet geplaatst in het heden, maar in de tijd. Ik wist dat ik er alles aan zou doen om een plaats tussen hen in te nemen. Dit klinkt overmatig pretentieus en overmoedig, maar ik zag het eerder als het bescheiden verlangen ergens toe te behoren.

Het grappige aan mensen die je enkel door hun werk kent is dat je geen dialoog met ze kunt aangaan. Zij vertellen, jij luistert en denkt erover na. Vervolgens ging ik ze imiteren in de hoop een eigen ding te maken waardoor me bij hen kon scharen. Ik ging er vanuit dat ze me zouden accepteren. Je leert ze steeds beter kennen en daardoor worden ze menselijker, echter en de tijd waarin ze leefden wordt dat ook. Waar ik vroeger dacht dat ze zo magisch tot de wereld kwamen als tot mij zie ik nu de hand van de poortwachters rond hen. De paladijnen aan de poort van eeuwigheid. De bewonderaars en de kleine oplichters, de kenners en de hoge neuzen. Geen was verder gekomen als niet één van hen had gezegd: Ja, jou wil ik, jij bent uitgenodigd voor het grote banket.

De kennis dat veel van hen hebben moeten schreeuwen, smeken en slijmen om maar een picogram van hun werk aan de wereld te mogen laten zien, mensen wiens serene en onwereldse indruk nu nog kleeft aan de binnenkant van mijn schedel, heeft mij doen schrikken, maar niet afgeschrokken. Het beeld van een William Blake die achter zijn rug werd uitgelachen is mij altijd bijgebleven. Triest hoe iemand met zoveel overtuiging, zoveel ernst en urgentie, nauwelijks serieus werd genomen. Hij was niet modieus genoeg, kunnen we nu zeggen. De meeste mensen zullen denken aan Van Gogh als ik zoiets vertel, maar die boeide me vroeger niet. Nu ik zijn brieven lees rijzen de haren op mijn rug. Wat een lef, wat een onwerelds doorzettingsvermogen en wat een kansloos pogen. Gelukkig dat de meeste kunstenaars het uiteindelijk recht breien en hun leven ook met kind en rijkdom kunnen delen, misschien ondanks hun aard.

De groep - deel 6

2011-01-30T09:35:00.000-08:00

Mijn vrienden

Zwevende emblemen van macht in elektrische lucht
zwaaiend bij het voorbijgaan, een knipoog van vertrouwen
op weg naar doelen ver van hier, verborgen
Lang wachten en dan thee in de nacht van een houten huis

Ongekozen zijn ze komen aanwaaien
op een koude dag, met dauw op de wenkbrauwen
hinkelend langs tegelrand met tekenmap onder de arm
een grap of kaart vol schatten in de hand

Wij hebben een bouwtekening van herinnering
honingraat vol efemere werkbijen
om op te teren, om van te leren, om opnieuw te beleven
telkens weer rollen de woorden een rood tapijt

Zij hebben ieder een kring van vertrouwelingen
geschapen in het vuur van gezelligheid
Waarlijk, we zouden elkaar vaker moeten zien
al vliegen we evengoed weer door naar de ongebonden einder

The frenz - Marcel Ozymantra

De groep - deel 5

2011-01-30T08:28:00.000-08:00

De vrienden waar ik tot nu het langst mee optrek zijn ook allemaal eenlingen. We zien naar elkaar toe wanneer we de behoefte hebben de banden weer aan te versterken, maar soms zien we elkaar een jaar niet. Er was een tijd dat dit anders was, toen we als smeden druk het metaal van vriendschap sloegen toen het heet was, maar het eigen leven riep en we dwaalden verder langs dat wat je ook het lot kan noemen. Het is niet dat ik niet van ze houd, het is meer dat er nog zoveel mensen te ontmoeten zijn, zoveel dingen te doen zijn, maar ook zoveel rust en afzondering te verlangen is. Het leven van een kunstenaar kan heel druk zijn met mensen, maar wanneer we kunst maken is afzondering een heerlijk gegeven. Zijn wij een groep?

Om daar een soort van antwoord op te geven zouden we een groep moeten definiëren. Eerlijk gezegd heb ik nooit boeken gelezen over groepsgedrag. Alles dat ik ervan weet ken ik van tv, uit de populaire en minder populaire cultuur en van observatie. Mensen die iets delen en zich tot op zekere hoogte gelijk gedragen mogen waarschijnlijk een groep worden genoemd. Vaak is dat delen enkel een beroep, vaak is het een taal of geloof (wat is geloof, oh wat is dat en is het enkel aan een god verbonden?), vaak zijn het gebruiken of een gemeenschappelijk verleden. Dat kan je positieve eigenschappen kunt noemen. De zogenaamde negatieve eigenschappen zijn waarschijnlijk dat groepen een afgesloten geheel vormen, buitenstaanders buiten houden en een gemeenschappelijke wil opleggen aan de minderheid binnen de groep of dat in ieder geval proberen.

Ik heb een tijdje gedroomd dat mijn ‘groep’ enkel de positieve eigenschappen zou bezitten, want dat was waar het mij om ging. Ik wilde me graag bij anderen aansluiten, maar niet gedwongen worden deel te nemen aan de negatieve kanten van het groepszijn. Ach, dan blijkt de een de ander niet zo te mogen, de ander specifieke ideeën over dit of dat te hebben, hij daar je vaker te willen zien dan jij hem en zij vind dat bepaalde gedrag niet kan. Gelukkig is er geen dresscode, denk ik dan. Het is ook nooit goed, zullen sommige zeggen, maar mijn vrijheid is een groot goed en gelukkig zijn er mensen om dat mee te delen. Of dat een groep maakt is natuurlijk nog maar de vraag.

De groep - deel 4

2011-01-24T14:59:00.000-08:00

Onlangs vroeg ik me iets af over bepaalde opvattingen en gedachten die ik al een tijd koesterde over mijn leven. Vaak denk ik dat mijn leven niet altijd even te gek is geweest en dat ik daar langzaam aan ben ontkomen. Ik realiseerde me plots dat tot de scheiding van mijn ouders het geluk niet op kon. Ik was misschien een enigszins overgevoelig kind, maar nam wel altijd overal deel aan. Op een feestje mocht ik vaak in het middelpunt staan en deed dan ook, op school speelde ik in de musical, in de straat had ik een hele troep vrienden waarmee we van alles deden. Weinig echt kattenkwaad, maar wel de leukste spelletjes zoals riddertje en voetballen. Ik had nooit één vriend, maar altijd een hele tros. Met mijn neef kon ik het zeer goed vinden, maar de hele wereld was een uitdaging voor mijn enthousiasme. Het ging op school eigenlijk ook prima.

Na de scheiding, die zo rond mijn tiende of elfde plaatsvond, heb ik mij uitzonderlijk teruggetrokken en had meestal maar één vriend. Ik werd jaloers op mijn neef omdat hij er zoveel had en op school ging het geheel niet goed. Deze periode heeft een enorme indruk op me gemaakt en deed die gelukkige tijd zo’n beetje geheel uit het geheugen verdwijnen. De puberteit was dus geen fun. No fun, to be alone, no fun on my own, was mijn liedje in die dagen. Het was ook nog eens de tijd van de crisis en ik verwachtte later als baan werkeloos te worden. Het was in die tijd dat ik het gevoel had dat er iets mis was met de wereld en dat ik er iets aan zou moeten doen. Uiteraard was er iets grondig mis met mij.

Het was pas later, zo rond mijn twintigste, toen ik samen met een vriend een stripblaadje oprichtte, dat ik langzaam weer bij de mensheid kwam. Ik belde wat af, bezocht tekenaars en scenaristen en we organiseerden zelfs bijeenkomsten. Allemaal pukkelende jongens met een uit de hand gelopen hobby en veel hoop. Toen ik op de lerarenopleiding tekenen ging dwaalde het af naar de kunst, een heerlijk vakgebied voor solovliegers, maar ook in die tijd was ik bezig om bij de groep te komen, om ergens bij te horen, om een aansluiting te vinden. Een vriend van me vroeg waarom ik daar zo mee bezig was. Maar hij had veel vrienden.

Wordt vervolgd

De groep - deel 3

2011-01-23T13:37:00.000-08:00

Daar zit ik dan, op mijn fiets en pas 40, op weg naar een plek waar ik al bijna 19 jaar kom. Een plek vol kinderen zoals ik, iedereen verlangend naar seks, dansen en vluchten. En anderen zoals ik die nog iets van het verleden proberen terug te vinden? Ik twijfelde heel erg. Ik was moe, het was laat en koud. Zoals vroeger was het niet meer, toen ik een week niet door kon komen zonder in het uitgaansleven te duiken. De behaaglijkheid van het thuis weegt al een tijdje zwaarder dan de behoefte aan een liederlijk leven. Ik wist echt niet of ze mijn muziek zouden draaien en het mijn Korsakoff was.

Bij binnenkomst was ik onmiddellijk gerustgesteld. Ik hoorde The Killers of iets anders dat misschien wel commercieel is, maar in ieder geval binnen mijn smaak valt. Het bier was wel veranderd, Budel in plaats van Leeuw, maar de barlui niet. Althans, één anders en de rest hetzelfde, maar allen met dezelfde blik van verveling gemengd met alertheid, zo eigen aan barmensen. Wat dat betreft is het nooit leuk te werken als anderen plezier hebben.

Wat in de eerste plaats opviel was dat er een speaker half op de dansvloer stond die het moeilijk maakte om je daar in de hoek te verbergen. Zoals gewoonlijk observeerde ik eerst. Het is prettig om te kijken naar mensen die zich vermaken en ik voel me bovendien ook een beetje geremd in de aanwezigheid van zo’n groep. Een biertje of twee doet wonderen. Het viel op dat de groep onsamenhangend was. Niemand voelde zich blijkbaar echt op zijn plaats. Dat is ook niet gek als een formule wordt vervangen en de vaste gasten afwezig raken. Zij zijn degene die voor samenhang horen te zorgen.

Toen begon het dansen, het volgen van de muziek. Eerst aarzelend, met kleine stapjes en bewegingen, maar allengs nadrukkelijker en uitdagender. Zo’n dans is een herinterpretatie van muziek in beweging en een show voor toeschouwers, maar ook een meditatie op de vleselijke kant van het leven. Deze dans begint dan ook bij jezelf, daar waar je alleen bent en naarmate je langer danst en meer terloopse contacten maakt met de anderen dans je steeds meer met elkaar, al blijf je solo zoals de moderne mens doet. Toch ben je op een gegeven moment één met de groep, zonder praten, zonder oordelen, zonder schaamte.

Wordt vervolgd.

De groep - deel 2

2011-01-23T09:28:00.000-08:00

Sinds ik in Amsterdam woon ga ik al naar de Korsakoff, een danstent op de Lijnbaansgracht. Er wordt voornamelijk harde muziek gedraaid: Gothic & Hardrock. Ik zal u niet met titels en namen vervelen. De eerste keer dat ik er heen ging was ergens in 1991 of zo en sindsdien ben ik er af en aan regelmatig langs gegaan. Sommige periodes 3 keer per week, andere tijden eens in de vier maanden.

Wat me, afgezien van de muziek, altijd goed is bevallen is dat ze er nauwelijks toelatingsbeleid hebben en dat je als eenling makkelijk met de schaduwen kan versmelten. Niemand kijkt je erop aan als je niemand behalve de barman aanspreekt en dat laatste zelfs enkel door een vinger op te steken en naar het kratje Leeuwbier te wijzen. Een vriend van me die zich toentertijd zo’n beetje anti-alternatief kleedde, sportjack, golvend blond haar, modieuze jeans, kwam altijd zonder enig probleem binnen. Iedereen was welkom in deze prettige hel van de verstotene. Dat heb ik wel eens anders meegemaakt in de mainstream plekken.

Al een tijdje heeft de Kors, zoals wij het liefkozend noemen, de koers gewijzigd en meestal als ik langs kom is het een teleurstelling te zien dat er een jaren 90 trancefeestje is. Niet dat ik iets tegen die muziek heb, maar daarvoor ga ik niet naar de Kors. Ook niet voor de ultraviolette belichting die elk stofje en vlokje op mijn zwarte kleding heftig op doet lichten. U kan zich misschien voorstellen dat ik enigszins onzeker was toen ik een recente zaterdag geleden besloot mijn geluk te beproeven. Ik wilde dansen en ik wilde dansen op mijn soort muziek, met de vrijheid die mij eigen is op een dansvloer waar ieder ander ook zo doet.

Op de fiets gingen herinneringen door me heen van vele jaren zo laat op de fiets springen en het toeval uitdagen. Soms in de hoop en verwachting een potje te dansen, soms in de hoop een meisje te ontmoeten. Eigenlijk nooit om een vriend te ontmoeten. Zoveel is er in mijn leven al veranderd, maar sommige zaken zijn altijd hetzelfde gebleven. Een van die dingen was de Korsakoff. Altijd klaagde iedereen dat die plek nooit veranderde, maar voor mij was dit een zegen. Hier hield ik een ketting van ervaringen in het leven. Hier zag ik de onveranderlijkheid van de mens.

Wordt vervolgd.

De groep - deel 1

2011-01-19T10:45:00.000-08:00

Tijdens het wereldkampioenschap voetbal volgde ik de wedstrijden zoals gewoonlijk alleen in mijn kamer. Ik had nooit tijd of zin om me bij een grotere groep te volgen. Als zo’n wedstrijd aanstond en ik was thuis kon ik nog wat anders doen dan naar dat groene scherm te kijken. Iets nuttigs, zei ik met een glimlach. Zet het geluid hard genoeg aan en het wordt een soort radioverslag waarbij je de plaatjes kan bekijken als het zo uitkomt. Meestal bij luid gegil. Toch, naarmate het spannender werd, voelde ik me genoodzaakt eens gezelschap op te zoeken. Soms verhoogt dat het plezier ook, dat delen van de ervaring. Je kan je buurman even aanstoten en een opmerking maken over dat schot, of die redding of zoiets en dan een biertje klinken op het succes/verlies. Het is tenslotte maar voetbal.

Enfin, voor de wedstrijd Nederland – Spanje besloot ik naar een nabij gelegen barrestaurant te gaan waar ze een groot scherm zouden hebben. Ik had wel eens eerder een wedstrijd in een kroeg meegemaakt, dat was… iets tegen Frankrijk en het zat vol met Marokkanen die allen juichten voor Zidane. Dat was een grappige en aandoenlijke bedoening. Beetje buitenland in het binnenland met een biertje. Ik kon er op mijn gemak anoniem tussen zitten. Hoe anders was het met deze wedstrijd tegen Portugal. Ik droeg geen oranje, mijn haar zat apart en ik had een soort van baardje, bovendien kende ik niemand. Normaal gesproken (als ik uitga of zo) is er niemand die me dit soort zaken verwijt, maar hier kreeg ik al snel blikken toegeworpen die toch niet mis te verstaan waren: wie is die mafketel? Of misschien dachten ze dat ik een Portugees was.

Ik probeerde met net zoveel enthousiasme te juichen, met net zoveel interesse te praten, maar die blikken bleven maar komen. Iedereen zat in groepjes bij elkaar en mengde nauwelijks. Blijkbaar werd het Nederlandse elftal gesteund door allerlei belangenverenigingen. Bovendien, als er gescoord werd of net niet of er was een vuile overtreding (van de ander) dan ontplofte de tent in een gigantisch orgastisch gebrul dat weinig aantrekkelijk was. eerlijk gezegd kwam het op mij, iemand met een zijdelingse interesse, gewoonweg gewelddadig over. Ik voelde volkomen ontheemd tussen mijn landgenoten. In de pauze was iedereen hyper en niemand luisterde echt naar de verschillende analyses die ze zelf maakten. Ik voelde een oprechte angst in deze groep zich te ontspannen. Mijn toch lankmoedige liefde voor voetbal was gesmoord.

Wordt vervolgd.

Portretschilderen

2011-01-14T15:59:00.000-08:00

Sinds vorig jaar schilder ik portretten. Ik moet eigenlijk zeggen: weer. Op school tekenden we veel portret en een jaar of wat na school schilderde ik er vijf . Drie van vrienden, één van mijn moeder en één van mijn vader. Op school tekende ik, maar aangezien schilderen een soort van lust voor leven werd leek het vanzelfsprekend dat ik, eenmaal op eigen voeten, mijn portretten zou schilderen met olieverf. Olieverf, de moeilijkste en mooiste, de koninklijke, etc. van alle verven. Nou ja, ik vind het lekker spul. Ermee werken kost misschien meer tijd dan met die andere verven, maar dat geeft me dan ook de tijd om na te denken of met iets anders bezig te zijn. Niet zo haasten, meneer Ozymantra! laat het leven richting en ritme krijgen aan de hand van de langzame droger!

Natuurlijk worden er al eeuwen portretten gemaakt en ongetwijfeld zeer vaak door mensen met aanzienlijk meer talent dan ik , maar juist dat geeft iets prettigs. Het is tegelijk rustgevend, want je hoeft niet perse het wiel opnieuw uit te vinden en het is een uitdaging, want er valt altijd wel iets van eigen hand, eigen geest, eigen inventiviteit of inspiratie toe te voegen. Er gaan veel verhaaltjes over portrettekenen rond. Onder andere en vooral dat de schilder de ziel of het hart van de geschilderde in een schilderij verwerkt. Of zoiets mogelijk is lijkt mij vooral te liggen aan iemands spirituele instelling. In deze materialistische wereld blijft er op het doek niets anders dan verf, dan een manmoedige poging iets van een persoon te vangen. Zelfs dat zal door velen gezien worden als een illusie. Tenslotte is er niks anders dan techniek en materie. De schilder is magiër noch bemiddelaar tussen het hogere en ons aardlingen. Verf is verf en er bestaat geen ziel om te vangen. De persoonlijkheid is tenslotte niets anders dan illusie.

Maar, eerlijk gezegd, is het schilderen van mijn modellen een ongewoon plezier omdat het leuke, gezellige en intelligente mensen zijn en omdat het prettig is te socialiseren tijdens werk. Wij schilders leven tenslotte een behoorlijk solitair leven. De meeste tijd brengen we door achter onze ezel, met een leeg doek, denkend over wat de volgende kwaststreek gaat worden, de volgende kleur, de volgende afbeelding. Wij bewandelen een smal pad tussen de investering van onze ziel en zaligheid in het volgende kunstwerk en de totale overgave van de materie aan de materie van het geld.

Schijnheilig

2011-01-09T17:24:00.000-08:00

Schijnen als een heilige. De schijn van heiligheid. Schijnheilig. De naam van iemand die doet alsof hij iets anders is, maar nog eerder van iemand die doet alsof hij beter is dan de ander. Het is een woord waar je liever niet aan wordt gekoppeld, maar hoeveel onder ons zullen zo nu en dan zo’n momentje hebben gekend dat ze zich beter voordeden? Misschien is schijnheiligheid erger dan dat. Misschien gaat het om het stelen van een stukje goddelijkheid en haalt het zodoende God naar beneden. Misschien is er sprake van een soort blasfemie die onze gelovige medemens niet kan toestaan. De mens meet zich de maat van God aan. Wie zei dat ook alweer, ik ben een god in het diepst van mijn gedachten? Graag ziet de moderne Nederlander zich zo: als een God van binnen en een lijdend voorwerp van de echte wereld. Die echte wereld is dan ook de duivel en het innerlijk is maar al te perfect. Zie hiervoor ook dit alleraardigst interview afgelopen zondag 10 januari met Paul Schnabel. Misschien moeten deze moderne Nederlanders de hand ineen slaan en tezamen het woord Schijnheilig teniet verklaren of op zijn minst een papiertje ondertekenen waarin het ontdaan wordt van allerlei negatieve connotaties. Want als iedereen dezelfde ‘kwaliteit’ deelt kan men deze dan nog als ‘slecht’ zien?

Natuurlijk is Schijnheilig ook een leuk kraakpand op de Passeerdersgracht te Amsterdam, waar ik zaterdagavond een gezellige avond heb mogen doorbrengen. Het was als vanouds, zullen we maar zeggen, jaren 80 & 90 achtig. Dat zie je niet meer zo vaak. Lekker rommelig met veel mensen in vrijetijdskleding, al was al die kleding van uitzonderlijk betere kwaliteit dan die van vroeger en rookte bijna iedereen netjes in het rookhok. Daar mocht deze avond dus geen tango worden gedanst . Maar ja, Schijnheilig, gratis en met een kleine vernuftig opgehangen expositie van protestposters uit het verleden en heuse snelschakers die iedere uitdaging aangingen en met zwier wonnen!

Kraken is natuurlijk een uitzonderlijke bezigheid. Een pand staat leeg en anderen nemen het in. Alsof ze daar een soort recht op hebben. Vervolgens, als het goed is, maken ze er onder het mom van de vrijheid een cultureel centrum van dat soms legaliteit verwerft, maar vaker weer verdwijnt zonder andere sporen dan herinneringen achter te laten. De buitenwereld begrijpt niet dat iedereen een betaalbare woning nodig heeft en dat cultuur ook buiten de gebaande paden moet gedijen, maar gaat wel door met klagen over hoe de wereld naar de klote gaat aan geld en hebzucht.

That 70's show!

2011-01-08T06:33:00.000-08:00

Laat ik een lans breken voor de sitcom That 70’s show. Niks hoge cultuur, nee, een simpele serie met als voorbeeld Happy days. Met de jaren 70 als uitgangspunt betekent dat drugs, Vietnam, emancipatie van vrouwen en zwarten, noem maar op. Bovendien zien we de typische dingen van die tijd zoals de mode en films (Starwars). Onder het mom van zo op het eerste zicht een oubollige humor wordt een beeld gegeven van een jeugd die opgroeit in de moderne tijd. In sommige episodes wordt er naar de jaren 90 gekeken zoals men dat toen deed met het sciencefictiondroomglazenoptimisme: Aluminiumfolie kleding & persoonlijke raketten.

Waar de serie het van veel anderen wint is het samenspel van de karakters die soms vergeten dat ze karakters zijn en laten zien dat ze als acteurs een hecht soort van vriendschap hebben opgebouwd. Dit komt het best naar voren in de toespraak in de laatste aflevering van Kitty Foreman, Erics moeder. Kitty, de liefste en meest verzorgende ouderwetse moeder die een jongen maar kan hebben rookt en drinkt als een ketter. Ze heeft het niet zo op haar sletterige dochter die juist de oogappel is van Red, haar man. Een veteraan van twee oorlogen die vaak een tirade of toespraak eindigt met de vraag of de ander graag zijn foot in his ass wil. Eric heeft het beheer over de kelder waar hij en zijn vrienden samenkomen en vaak in een kringetje wiet roken. Donna waarmee hij opgroeit en een relatie begint: struis, roodharig, intelligent en feministisch. Zijn beste vriend Hyde: cynisch, vrijdenker, harde bolster blanke pit. Kelso (door Ashton Kutcher), de vrolijke kluns die denkt dat schoonheid alleen genoeg is, wat diens vriendin Jacky ook denkt, een ijdel leeghoofd die complimenten geeft waarmee ze de ander beledigt. En dan Fez, een door seks geobsedeerde buitenlander waarvan niemand weet waar hij vandaan komt. Telkens als hij het zegt is het plotseling zo lawaaiig dat niemand hem verstaat.

Het meest hartverwarmende is wel hoe deze groep zich van alles jegens elkaar kan veroorloven, maar altijd op elkaar vertrouwt als het er op aan komt. Relaties beginnen en eindigen, overspel wordt gepleegd, drugs worden gebruikt, practical jokes worden uitgehaald, maar als het er op aankomt doet men hun best voor elkaar, is men bereid de ander te vergeven, laat men de relatie dieper en hechter worden, zonder de individualiteit daar helemaal voor op te geven.

De hindoegodin-cyclus VI

2011-01-06T05:29:00.000-08:00

PS.

Eindelijk de sluier te licht bevonden
Je gezicht niet de mijne
Dromen van verguld karton
Die avond lag de leugen wel heel dicht bij de waarheid
Beloften van een stand-up komiek
Het laat niet over

De wereld gehouwen in hanenpoten
Pardoes gekerfd in het strand van vorig jaar
Je hebt me niet lief, kreunde de boterbabbelaar
en zo was het geschreven
zo stond het spijkerschrift zijn kroon af
dit was een verband nooit gezien

De hindoegodin-cyclus V

2011-01-05T15:22:00.000-08:00

Afscheid van ogen in wijn

Een nacht van zacht gekleed
danste je mijn tenen
de schmink met witte wijn
djellaba in de was gezet
In je ogen van bast was te zien
dat de wereld een last voor de ander
luchtig tuinen van vlees kuste
ledig en opgeruimd
liep de muziek over in het bal
Een spel van ledikant en spiegel
Je bruine huid met zaag geschoren
Lippen onbespoten

Niet meer liet de telefoon van zich horen
en kraakte het bot van mijn oren
Onzichtbaar en drachtig
verdween je weer in de droom
Vergeten de wond van achter
te luid klonk de roep om verzet

De hindoegodin-cyclus IV

2011-01-05T08:15:00.000-08:00

Verzoek aan een ander

Kom, laat je kruipruimte gloeien in mijn licht
Ontbloot je borst in het schitteren van absolutie
Vertel je verhalen van verraad en schone schijn
Laat je kerstenen in de volle maan van acceptatie
Dans tot je kreten in de haard zinderen
Leer me het tuig van schuld aankleden
te modderen in je stuiptrekken
Spreek en voel het
Spreek en laat het
En luister dan
Hoor mijn woorden in de voile van de weduwe
Zie me spreken in het gat van de wereld

Als een vader tot zijn kind
Als een man tot zijn vrouw
Als een kind tot zijn ouders

De hindoegodin-cyclus III

2011-01-04T16:18:00.000-08:00

Het koude huis

Het is koud in de kamer
Zo koud als er lichamen te tellen zijn
Zo koud dat gebrilde ijsberen uit hun wak kruipen
De wasbak zelf ligt te kraken van kristallen zeepbellen
Laten we wel wezen, het is koud in mijn kamer

Het exacte moment van de dood is niet vast te stellen
Misschien gebeurde het tijdens de wijn
geschonken uit een fles zo hard als een hart
waar de momenten opgeslagen werden
Aan gruzelementen genoeg

En het zal wel zijn wanneer de winden van methaansneeuw
uitgeraasd flinters giftig ijs laten
de kromming van mijn herinnering volgend
want die geur is niet meer uit het vest te halen
Zij blijft daar plakken, bruine bloem van ver

De hindoegodin-cyclus II

2011-01-04T11:00:00.000-08:00

De verdwijning

Even werd de jurk gedragen in al haar schittering
Het tonen aan de juiste persoon kostte een hele avond
Eén waar de wassende maan rijkelijk schonk
druppels droge wijn straalden straten oogwit
schoon van doornen in jaren gestoken
Ogen gloeiend als tekstballonnen
Woorden dartelden met van pijn vertrokken zolen
op weg naar de belofte van het zachte hakblok

Daarna zweeg de stem een geschoten tijger
Afdruk van het zitvlak nog nat en veeg
Röntgenfoto’s zonder skelet wapperden licht
Een telefoon ging af zonder antwoordapparaat
De Zweden waren bezig met het bouwpakket
van een boekenkast zonder handleiding

De hindoegodin-cyclus I

2011-01-03T14:00:00.000-08:00

Hindoegodin

Aardbeien morgen wenkte traag
uit een bijzondere slaap kwam de opiumeter
Gedroomd inderdaad, woeste vrouw van hout
zijn laatste florijnen uitgegeven in de bazaar
aan een jurk van honingbijen

Ze droeg het als een dame in de overgang
vurig en nog net niet exploderend
Uit een grammofoon kwam de Franse tong
die ons dansen langzaam begeleidde
Twee gaaien met een doodsverlangen

In haar zou hij zich begraven
als laatste steen één van lijm gemaakt
om de zielen vast te plakken aan de hemel
opgetuigd met kamelenteugels
karavaan als afsluiting

Een dode David Bowie

2011-01-02T12:56:00.001-08:00

Ik dacht eens dat David Bowie dood was en moest toch even huilen. Nou ja, huilen… Dat doe ik niet zo snel. Soms. Als ik een documentaire zie op Animal Planet. Maar die doen het erom. Welke rotschoft zou daar niet een traantje om laten? Geef mij dan maar The dog whisperer op National Geographic. Wat die man voor elkaar krijgt hebben hele opvoedingsinstituten soms jaren voor nodig. De mate waarin een mens bereid is zich aan de hondenmanier aan te passen is verbazingwekkend en bewonderenswaardig. Zeker als je bedenkt dat mensen honden meestal nemen omdat ze ook behoefte hebben aan gehoorzaam gezelschap.

Anyways… David Bowie. Die heb ik leren kennen via mijn moeder. Ik had hem natuurlijk wel eens op de radio gehoord, want in die tijd, de late jaren zeventig, speelde men nog van alles op de radio, maar zijn persoon en muziek waren nooit tot me doorgedrongen. Niet tot ik Let’s dance hoorde en die clip zag en mijn moeder aankondigde dat ze naar een concert van hem ging. Dat laatste verraste me hogelijk aangezien ik dacht dat ze zulk soort dingen nooit deed, behalve misschien eens naar een jazz-optreden hier in Laren of Bussum. Mijn zus en ik moesten altijd mee, maar dat zagen we nooit echt zitten. Ik heb vast een hoop plezier gemist door die koppige houding. Ik zat liever thuis met Starwarspoppetjes of eh vieze boekjes. Is de Playboy een vies boekje?

Het idee dat die man met de markante tanden en kaak, met die afwijkende ogen die soms glitteren als edelstenen in een besneeuwd veld, zomaar zou kunnen verdwijnen stemde me uitzonderlijk droevig. Na die eerste echte kennismaking via Let’s dance ben ik meer naar hem gaan luisteren en steeds meer onder de indruk geraakt. Met terugwerkende kracht is hij in mijn verleden opgedoken. In alle kieren van mijn opgroeien, zelfs toen ik nog niets van muziek wist, is hij gekropen en heeft hij gezongen met die ijle blikken en soms kreunende stem. Al die transformaties waren de kleren die ik uit en aantrok door al die jaren. Zoiets geeft een gevoel van eeuwigheid. Zoiets geeft het gevoel van een hond die je altijd trouw is en je leven altijd licht geeft. Zoiets zorgt ervoor dat mijn moeder nooit dood zal gaan. Dat was even het gevoel dat door me heen trok toen ik dacht aan een dode David Bowie.

Poëzie is lelijk

2011-01-02T11:31:00.000-08:00

De meeste poëzie is lelijk
zei zij en zwaaide naar Picasso in het park
Ik mompelde iets onverstaanbaars
Mijn map ging de lucht in, het papier
Ik liep verder en bleef staan, beduusd
Het park was drassig
De woorden weigerden
Te geconstrueerd, zei zij
en met dat woord ging ze de strijd aan
Ik stapelde elk argument daar bovenop
en zij schoof een riposte onderdoor
Het klonk niet meer, de rijm liep weg
Ze wist het wel, dat rijm niet klonk
Dat was niet wat ze bedoelde
Het was niet die klank
Dat verlies
Elk woord
Zat vast

Vrolijkheid

2010-12-31T08:53:00.000-08:00

Ik ben vandaag zo vrolijk, ja, dat kan je zien. Maar dat nummer zingt niet door mijn hoofd, nee, terwijl ik de laatste boodschapjes voor het weekend doe. In plaats daarvan schreeuwt Nine Inch Nails een wanhopige I don’t know I don’t know. Ik weet namelijk niet waarom ik zo vrolijk ben. Ik kan er helaas niks aan doen de hele tijd te glimlachen. Er is niets bijzonders waardoor ik zo vrolijk ben, maar de glimlachjes blijven opborrelen alsof ik de een of ander drug heb genomen, alsof ik al een glaasje nepChampagne heb genoten, alsof de hele wereld teruglacht. Ik kijk even scherp naar de mensen om me heen… Nee, de wereld lacht niet terug. Het is een geluksgevoel dat geheel en al van mijzelf afkomstig is. Misschien is het de vrije tijd die maar niet lijkt op te houden of dat kleine beetje extra geld waarom ik me geen zorgen hoef te maken, of misschien een sterk gevoel dat er allemaal beloftes ingelost gaan worden. En nee, ik heb geen geweldig Oud & nieuw feestje voor de boeg. Gewoon een beetje chillen met wat vrienden.

Bij terugkomst kom ik de benedenbuurman tegen, een zanger van het Amsterdamse levenslied en een andere buurman van ik weet niet hoe hoog die ik eigenlijk nooit eerder echt heb gezien. We hebben het over de buurt aangezien onlangs op nummer 30 was ingebroken. Blijkbaar, volgens de zanger, zijn er in ons stadsdeel de grootste hoeveelheid inbrekers opgepakt. Wel 400. Ik maak de opmerking dat dit niet echt verrassend is gezien de samenstelling van de buurt. We weten allen waarover het gaat, maar niemand, zelfs de zanger, benoemt het. Het is niet alsof dat iets verandert. Soms noem ik onze buurt schertsend Klein Islamadam. Bij het de trap oplopen wordt ik eerst boos omdat een hele groep mensen het zo makkelijk maakt om onderscheid te maken. Is er dan geen van die schavuiten die bij zichzelf denkt dat het zo wel heel makkelijk wordt om mensen weg te zetten? Dan wordt ik boos over hoe makkelijk het is om een hele groep weg te zetten. We weten allemaal dat er ook blanke en zwarte Nederlanders tussen die 400 zitten, maar de eerste gedachte gaat uit naar de Marokkaanse Nederlanders. Of is ik het die dit soort gedachten heb en niet mijn buren? Ik denk er niet lang over na. Al snel komt de glimlach weer terug. Die glimlach komt van binnen en van nergens anders. Geluk komt nergens anders vandaan.

Beeldverhaal epiloog - 2010

2010-09-18T12:16:00.000-07:00

Dan is de zoektocht ten einde. Ik wilde striptekenaar worden, werd schilder, deed aan poëzie en schreef een boek. Ik onderging verschillende fases in mijn werk, zowel in proza, poëzie als in de beeldende kunst en nu ben ik klaar. Fini. Tijd voor tabula rasa. Er zijn enkele vragen opgeworpen. Eén daarvan is vrij simpel: waarom kunst? Dit is een vraag die direct in het verlengde ligt van: waarom leven we? Misschien is het net zo’n nutteloze vraag. We leven omdat we op aarde zijn gezet en er verdomd veel moeite mee hebben onszelf om te brengen, al zullen enkele pessimisten denken dat we aardig op gang zijn onszelf uit te roeien. De vraag waarom we leven draait meer om de gedachten die deze vrijmaakt dan om het antwoord en zo is het ook met de vraag waarom kunst. Zoals Kerouac al zei, het gaat niet om het bereiken van de bestemming maar om de reis er naartoe. Misschien hebben andere schrijvers en filosofen voor hem wel iets soortgelijks beweert. We weten tenslotte allemaal wat er aan het einde van die reis is: de dood. Het grote vergeten. Geen gedachte gedacht, geen pennenstreek gezet, geen kwast gehanteerd, geen veldslag gevoerd of deze zal worden vergeten. We houden ons gaarne voor de gek en houden graag vast aan de illusie dat sommige zaken voor eeuwig zijn: Napoleon, Hitler, Churchill en Tinbergen, Reve, Cage, Bach en Polak, Attila, Thorbecke, Jagger & Aguilera, noem maar op. We denken graag dat we er altijd zijn zullen, ons voortplantend, onze liefdes en haat dragend, onze redelijkheid en argumenteren, ons neuspeuteren en nagelknippen, maar ook dat zal op een gegeven moment verdwijnen. De wereld zelf zal aan stukken worden gescheurd, de zon zal ontploffen en in elkaar zakken, het universum zal zichzelf ten einde brengen en wat komt er daarna? Misschien niks. Misschien komt God langs met Zijn heirscharen en de doden voor het laatste oordeel. Dat zal nog een drukke bedoening worden als we er even vanuit gaan dat God niet enkel de mens, maar ook de rest van de schepping die zijn best heeft gedaan uitnodigt op deze laatste barbecue. Misschien is dat Godsgebeuren wel een hersenspinsel en waar blijven wij dan met die kunst, wat stelt die voor en waarom zoveel energie en tijd? Bent u ook al depressief van dit verhaaltje? Ik niet. Ik heb vertrouwen in en begrip voor het vlietende van onze verlangens. Ik hoef geen ander doel dan mij gezet in dit leven. Gelukkig leven een hoop mensen zo. Ook ik wordt wel eens bekropen door de ogenschijnlijke hopeloosheid van ons lot, maar ach. Misschien moet een mens een soort simpelheid van geest hebben om zich daar telkens overheen te zetten en misschien heb ik dat. Ingewikkeld denken is prima, zolang het maar tot een oplossing leidt.

Deze zware materie, de dood van lichaam en geest, het verval van alles tot op de atomen en verder, is natuurlijk niet iets dat een normaal mens de hele tijd met zich kan meedragen. Als je kind bent zie je de dood niet. Je bent vol vuur als een pasgeboren zon, de ruimte om je heen zo oplichtend dat de duisternis geen kans krijgt. Als kind is de wereld voor jou geschapen, in een oogwenk, met elke oogwenk die je maakt. Naarmate we ouder worden en het licht van onze geest, van ons bewustzijn, steeds zwakker wordt, nadert de duisternis onweerstaanbaar. De stilte die rond ons schreeuwen heerst wordt langzaam verstikkend. In de ruimte is geen geluid en al snel drijven wij het luchtledige in. Hoe houd je dat gevoel vast dat het leven er voor jou toe doet? Hoe maak je elke dag weer dragelijk? We rennen van hot naar her voor afleiding. We krijgen kinderen, maken ruzie, falen en overwinnen, de hele tijd die zware gedachte ontwijkend: alles sterft. Ik ga dood. Niet nu, maar snel. Ons leven is nog niet eens een uur in het leven van de kosmos. We springen op, kopen een boek, gaan naar een feestje, kijken een soap, drinken tot onze levert barst, gaan op vakantie, doen van alles, orgasme na orgasme, in onze sprong voorwaarts. We proberen de tijd stil te zetten, maar slagen er enkel in het tikken van de klok onhoorbaar te maken. Er is een tijdgevoel binnenin dat vertraagd of versneld kan worden. Ik maak graag gebruik van deze mogelijkheid, en het help wel een beetje, maar ook dat is tijdelijk. Telkens als iets je overweldigt, een grote ramp of geluk, dan valt alles even stil van binnen. Dan is er geen tijd. Dan ben je als een dier in het wild: tijdloos vastgelegd op het pad van de aarde. Einstein, en met hem nog veel andere wetenschappers, heeft betoogd dat tijd net als ruimte is, maar hoewel het mogelijk is in de ruimte heen en weer, van daar naar hier, te lopen is dit niet mogelijk met de tijd. Deze kruipt en schuift alsmaar sneller vooruit. Naarmate we ouder worden, hangen we meer aan herinneren dan aan verwachting. Kunstmatig verlengen we dit verwachten door een hoop op het paradijs. Wie weet, maar niemand kan het dan ook echt weten en om je leven in te zetten op deze vage hoop lijkt me een grote, misschien wel te grote gok. Wat we zeker weten is dat dit leven zo weer voorbij is. Je hoeft maar de tv aan te zetten en langs de kanalen te zappen om al de verschillende mogelijkheden te zien die we beoefenen om te vergeten, om een warme illusie te creëren, om te vergeten dat alles wat we zijn ooit wordt vergeten. De enige die de herinnering aan ons enigszins staande houdt zijn wij en wij doen er alles aan om te vergeten.

Het is prettig om te vergeten, dat is een feit. Het is heerlijk om weg te dromen bij een simpel boekje met de leukste plaatjes, de mooiste rijtjes woorden, bij de lach van je kindje, bij haar eerste stapjes of op een feestje met een drankje en een goed gesprek. Er is geen twijfel aan. Denken aan de dood of alles dat daar direct mee verband houdt is zwaar en trekt aan ons. We staan niet helemaal meer in het leven als we al te druk zijn met de dood. Het leven, tenslotte, is iets dat barst van de energie, iets dat de hele tijd geeft terwijl je het leeft. Maar al die zaken, al die verstrooiingen kunnen niet verhullen dat we er steeds meer van nodig hebben om hetzelfde te bereiken. Net als drugs bouwen verstrooiingen een tolerantie op. Dat Burroughs de junkie als metafoor nam is zeker niet zomaar gekozen. Al zat zijn leven vol van de drugs, hij wist dat het zo werkte. We krijgen promotie en in plaats van tevreden te zijn willen we er nog een. We verdienen een beter uurloon dan bij de vorige baan en in plaats van dat dit ons vrede geeft klagen we over de werkomstandigheden. Niks van dit geeft echt soelaas, geeft ons die noodzakelijke rust. Liefde, daar wordt altijd over gesproken alsof dit het wel zou zijn. Zeker die eerste paar maanden, maar de meeste relaties stoppen ook weer, of bloedden langzaam dood. Van liefde naar liefde, als een eeuwige stroom van exaltatie, van geestelijk orgasme naar orgasme, van hier naar daar, het stopt niet meer. Eigenlijk is er maar een ding dat me altijd de echte rust geeft. Dat is een bepaald boek in mijn kast. Ik hoef er alleen naar te kijken en ik ervaar weer dat boven-orgastische. Alsof je buiten jezelf stapt, jezelf ziet, weer in jezelf terugstapt en er vrede mee hebt dat de wereld is zoals die is. Het is ook een bepaald schilderij dat ik maar hoef te zien, al is het een plaatje ervan, ik hoef er zelfs maar aan te denken en het doet dat weer met mij. Soms is het maar een nummer op een album vol andere geweldige nummers. Steeds hetzelfde object, in vlammen gezet door het vuur van zijn schepper. Welke verstrooiing kan daarmee concurreren? Er is geen honger na het aanschouwen van zoiets. Natuurlijk, het gewone leven gaat verder, de dood loopt rustig met ons mee, deze zal niet zomaar verdwijnen, maar dat moment en vele erna, zonder dat ik hiervoor van hot naar her hoef te rennen, die momenten zijn rust, vergeving, extase, hoop en liefde ineengerold. Het mooiste is nog dat de ervaring die men met zulk een stukje kunst heeft zich uitbreidt naar het echte leven, zodat een bepaalde blik van iemand, de bocht die een weggetje maakt, het ruisen van bomen bij dat huis, de configuratie van de wolken of dat zinnetje dat de taxichauffeur uitspreekt opeens ook deze klaarheid en diepte kunnen krijgen. Niet omdat ze deze vanzelf zouden hebben, maar omdat je er klaar voor bent, omdat je er open voor staat. Het is er pas als je het kan zien, op elke hoek van elke straat.

Het is niet te zeggen hoe dit wordt bereikt. Een toevallige samenloop van omstandigheden in het brein van de kijker, luisteraar, lezer, wie zal het zeggen. Dat ik de behoefte kreeg om werken als dit te maken, al was het maar het pogen zoiets te doen, kan toch niemand verrassen? Iedereen die even door het licht wordt geraakt verlangt er voor eeuwig naar de bron te vinden en er zich voor de rest van zijn of haar leven aan te laven. Iedereen probeert het om dan in alle bescheidenheid te realiseren dat het hem of haar niet is gegeven. Misschien brandt het vuur wel in ons allen, maar blijkbaar kan niet iedereen het omzetten in een materiële evenknie. Misschien is het gebrek aan talent, misschien aan uithoudingsvermogen of gewoon aan de rust. Sommigen zijn niet simpel genoeg, anderen te complex. Bijna niemand wil de verstrooiing er echt voor opgeven. Toen ik begon met scheppen wist ik hoogstens dat het niet voldoende was mijn voorbeelden na te doen. Ik moest met iets nieuws komen. Niet omdat iets nieuws perse goed is, maar omdat ik een ander was dan zij en omdat zij al hadden verdiend wat ze verdienden en ik dat op mijn eigen manier moest doen. Niet zijn als mijn voorbeelden, maar van hen leren, van hen jatten, hen imiteren en aanpassen. Ik wist niets van mooi & lelijk, maar kreeg al snel door wat De Schoonheid in zou moeten houden. Min of meer, enigszins, bij benadering. Niemand weet tenslotte hoe De Schoonheid echt in elkaar zit. Bijna altijd is het een soort van verschrikking, of het nou het hoge of het lage benadrukt. De verschrikking zit in het feit dat wij er niet bij kunnen met ons hoofd, dat wij niet begrijpen wat het met ons doet. Het is te groot voor ons en toch voelen we ons verwant. Het zegt iets over ons dat we altijd wisten, maar nooit zo ervaren hadden. De kunstenaar verfijnt, sublimeert, herschept, ordent, noem maar op. Ik begon zonder eigenlijk te weten aan wat, maar voelde de behoefte vooral het ongezegde, het vuil van de straat, het geraas van de storm, het geratel van een nieuwslezer, uit te drukken. Alles dat aan de onderkant van ons gewone leven kleeft trok mij en trekt me nog steeds. Ik kan buitengewoon genieten van de hoge hovaardige kunst die de sterren bespeelt en de mooiste vrouwen uitbeeldt, maar als ik zelf moet scheppen komt het er uiteindelijk eerder aan op verbeelden hoe het innerlijk van die ster atomen uit elkaar trekt en een mens verzengt, komt het eerder aan op de schaamstreek van die vrouw en haar zweet aldaar of de duistere gedachten die ze draagt gebukt als ze gaat onder al die adoratie. Ik kwam altijd graag in België omdat de huizen daar zo prachtig vervielen, terwijl wij in Nederland geen huis kunnen laten vervallen omdat deze dan uitzonderlijk lelijk wordt. De Schoonheid van een Godslasterlijke wolkenkrabber boven dat gezellige pleintje in Alkmaar. Geen nostalgie, maar vuil en kunststof. De verf en niet de imitatie.

Elk hoofdstuk in het Beeldverhaal was een nieuwe poging om aan te sluiten bij mijn voorbeelden, om ze te verbeteren, om mijn weg te vinden, om te zien wat ik kon, om die verdomde Schoonheid te vinden! Nog niet zolang geleden las ik over het grootste probleem met junkies en ander aangespoeld juttersbuit van de mensheid. Namelijk dat ze hun verhaal niet meer consistent kunnen maken. Ieder mens schijnt een innerlijk verhaal te hebben dat zijn of haar leven een samenhang geeft, dat motivatie oplevert en rechtvaardiging voor daden en ondaden, de dingen die we laten. Mijn Beeldverhaal was zo’n poging vorm en samenhang te geven aan mijn leven. In ieder geval als kunstenaar, maar eigenlijk, opgeteld bij de andere zaken die ik doe, zoals schrijven en dichten, als mens. Elk hoofdstuk vertegenwoordigt een onderdeel van mijn leven en bij elkaar opgeteld vormen ze in zekere zin ook mijn leven. Geen wonder dat ik me niet schaam voor de mislukkingen en misbaksels. Degene die ik niet heb vernietigd zijn verkocht of staan in mijn rek. Mijn leven staat daar uitgestald. Het zijn allen kinderen van de geest die wachten op een leven buiten het atelier. Pas als ze in het bezit van iemand anders zijn kunnen ze groeien, in de ogen en woorden van de toeschouwer. Telkens weer probeerde ik iets te verwerken, iets te verbeelden, ergens werkelijkheid aan te geven en nu is het Beeldverhaal af. Of is dat zo? Houd ik mij voor de gek te zeggen dat de nieuwe kunstwerken niet een nieuw hoofdstuk vormen? Ik zou graag denken dat ik dat achter me heb gelaten. Niet omdat ik die hoofdstukken van verdwazing en bevlieging zo vervelend vond, maar eerder omdat ik denk eindelijk de totale vrijheid te hebben gevonden. De vrijheid die ik aankan en waar ik naar verlang. Deze mag heel anders zijn dan die van andere kunstenaars, maar daar doe ik het mee. Geen rode lijn meer, geen verhaal an sich, maar enkel een zoektocht naar De Schoonheid. Nog steeds zal alles dat ik doe een autobiografische achtergrond hebben, maar het beeld zal nog opener worden. Er zijn geen andere regels om te volgen dan degene die ik per werkstuk afkondig en dan weer breek. Alles kan, er hoeft geen samenhang te zijn. Die komt vanzelf. Ja, wie weet, misschien is dit wel heel anders dan wat er vooraf is gegaan. Misschien is het Beeldverhaal wel echt afgesloten. Ik schilder, dat is het belangrijkste!

Het lustige stel, 2010, olie of doek, Marcel Ozymantra

Marc (muzikant), 2010, olie op doek, Marcel Ozymantra

Lucifer redux, 2010, olie of doek, Marcel Ozymantra

Faces of my mind (uit de serie), 2008-09, inkt op papier, Marcel Ozymantra

What we all want, 2010, olie op doek, Marcel Ozymantra